Кіріспе

Индиана штатының мемлекеттік паркі және тарихи орны, АҚШ. Вирджиниядағы парк.

Түркияның жүгіруі мемлекеттік паркі – Индиана штатының екінші мемлекеттік паркі. Ол штаттың батыс-орталық бөлігіндегі Парк округінде, 47-ші мемлекеттік тас жол бойында, 41-ші АҚШ тас жолынан шығысқа қарай 2 миль (3 км) жерде орналасқан. 1916 жылы Индиана штатының мемлекеттік парк жүйесі құрылған кезде, штаттың құрылғанына 100 жыл толуына орай, алғашқы жер учаскесі 40 200 долларға сатып алынды. "Түркияның жүгіруі" атауының шығу тегі белгісіз, бірақ ең қабылданған теория бойынша, жабайы түйелер жылу үшін шатқалында (немесе "арналарда") жиналатын болған, онда ерте қоныс аударушылар оларды оңай ұстап, аң аулауға болатын. Парк аумағындағы Ласк үйі мен диірмен орны, сондай-ақ Ричард Либердің ағаш үйі 1974 және 2001 жылдары тиісінше Ұлттық тарихи орындар тізіліміне жеке нысандар ретінде енгізілді. Парктің өзі 2019 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне қосылды. Түркияның жүгіруіне сонымен қатар жолдар жүйесі, Рокки Холлоу Фоллс каньонының табиғат қорығы, Шугар Крик арқылы салынған аспалы көпір, кемпингтер және басқа да демалыс аймақтары кіреді. "Түркияның жүгіруі" қонақ үйі 1919 жылы салынған. Қонақ үйдің жанында 1930 және 1940 жылдары бірнеше қонақ үйлер салынған. Паркке жыл сайын шамамен 700 000 адам келеді.

Ерте тұрақтандыру

Киикаапой, Пеория, Потаватоми және Мяамия американдық халықтарының дәстүрлі аумағы Түркия Руы болып танылатын жер. Франция бұл аймақты басқаруға алғашқы еуропалық мемлекет болды, ал 1763 жылы Париж шартына қол қойылғаннан кейін британдықтар одан кейін иелік етті. Индиана штатының солтүстік Парк округіндегі бұл аймақ бір кезде Блумингдейл Гленс деп аталғанмен, Түркия Руы деген атпен әйгілірек. Атаудың шығу тегі нақты белгісіз, бірақ бұл аймақтағы көптеген жабайы түйеқұстардың жылу табу үшін шатқалдарға (немесе "руларға") тығылуына байланысты деп есептеледі, бұл ерте қоныс салушыларға оларды аулауды және тұзаққа түсіруді жеңілдетті. Бұл орманды аймақтың алғашқы еуропалық тұрғындары капитан Салмон Ласк отбасы болды. Салмон Ласк 1811 жылы Типпекано шайқасында Уильям Генри Харрисоннің қол астында қызмет еткен Вермонт штатының тумасы болды. Капитан Ласк әскери қызметі үшін Түркия Руында жер алды. Кейіннен оның ұлы Джон мұрагерлікке ие болды. Жылдар бойы Джон Ласк ағаш өңдеу компанияларынан орманды жерді сату туралы ұсыныстар алды, бірақ ол табиғатты жақсы көріп, олардың ұсыныстарын қабылдамады. Алайда, 1882 жылы ол Индианаполис, Декатур және Спрингфилд темір жолына мұнда жазғы демалыс орнын салуға рұқсат берді. Бұл демалыс орны Джон Ласк 1915 жылы қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді.

Сақтау

1915 жылдың сәуір айында Түркия Руындағы орманды аймақ мамыр айында аукционда сатылатынын білген соң, Парк округының тұрғыны Джульет В. Штраус, Роквилл Трибьюн, Индианаполис Ньюс және «Әйелдер үйі журналында» газет және журналға мақала жазатын журналист, Индиана штатының губернаторы Сэмюэл М. Ралстонға хат жазып, оны орманды ағаш кесуден сақтап қалуға шақырды. Штраустың губернатор Ралстонға жазған хаты оның орманды сақтап қалу міндетімен Түркия Руы комиссиясын құруына ықпал еткен деп саналады. 1915 жылдың 27 сәуірінде губернатор Штраусты, сондай-ақ Индианаполистен Уильям В. Вулленді және Индиана штатының Колумбус қаласынан Вида Ньюсомды комиссия мүшелері етіп тағайындады. 1915 жылдың қараша айында Либер губернатор Ралстонмен кездесіп, Индиана штатының құрылған күнінің 100 жылдығына арналған тұрақты ескерткіш ретінде мемлекеттік саябақтар жүйесін құру туралы идеяны талқылады. Губернатор Ралстон бұл ұсынысқа келісіп, 1916 жылдың қаңтарында Либерді Түркия Руы комиссиясына тағайындады. (Түркия Руы комиссиясы кейін Индиана тарихи комиссиясының Мемлекеттік саябақтар ескерткіш комитетімен біріктірілді.) Мемлекеттік саябақтар комитеті 1916 жылы Индиана штатының 100 жылдығын тойлау аясында мемлекеттік саябақтар жүйесін құру міндетін қабылдады және үш жер учаскесін сатып алу үшін жеке сыйлықтар есебінен қаражат жинауға үміттенді. Штаттық билік органдары мен Индиана тарихи комиссиясының қолдауымен мемлекеттік саябақтарды қолдаушылар халықтың санасын арттыру және Түркия Руындағы жерді сатып алу үшін қаржы жинауға итермелеу мақсатында қоғамдық науқан ұйымдастырды. (Штаттық заң шығарушы орган жерді сатып алуға қаражат бөлмеген.) Индиана тарихи комиссиясы мен мемлекеттік саябақтар комитеті жеке азаматтардан 25 000 доллар жинауды мақсат етті және губернатор Ралстон 1916 жылдың 24 сәуірін сыйлықтарды жинау күні деп белгіледі. Бұл күш-жігерге Түркия Руындағы жерді сатып алу үшін жеке тұлғалардан 20 000 доллар көлемінде қайырымдылық түсті.

Мемлекеттік саябақ

Оның күш-жігеріне қарамастан, мемлекеттік саябақтарды қолдайтындар жаңа мемлекеттік саябақ жүйесі үшін Түркия жүгіруін (Turkey Run) қамтамасыз етудің алғашқы әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1916 жылдың 18 мамырында өткен аукционда Индианаполис қаласының (Индиана штаты) «Хузиер Венир» компаниясы жерді 30 200 долларға сатып алуға сәтті ұмтылды, бұл Индиана тарихи комиссиясының соңғы 30 100 долларлық ұсынысынан басып өтті. Ричард Либер мұндай жағдайға мойын бұрмады, ағаш өңдеу компаниясымен келіссөздер жүргізе бастады және 1916 жылдың 11 қарашасында жерді 40 200 долларға сатып алу туралы келісімге келді. Ағаш өңдеу компаниясынан жерді сатып алуға қаражат көбінесе жеке тұлғалардың қайырымдылықтары есебінен түсті, оның ішінде Индианаполис моторлы жарыс қауымдастығы 5 065 доллар көмектесті. Автожарыс әуесқоны Артур К. Ньюби сатып алуға көмектесу үшін тағы 5 000 доллар сыйлады. «Хузиер Венир» компаниясымен келіссөздер жүріп жатқанда, Либер және мемлекеттік саябақтар комитеті 1906 жылдың 25 мамырында Индиана штатының Оуэн округіндегі МакКормик Крик каньонын аукционнан сатып алды. МакКормик Крик мемлекеттік саябағы Индиана штатының алғашқы мемлекеттік саябағы атанды. 1916 жылдың қарашасында штат Түркия жүгіруін (Turkey Run) сатып алғаннан кейін Парк округіндегі жер Индиана штатының екінші мемлекеттік саябағы болды. Түркия жүгіру мемлекеттік саябағы 2019 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.

Жолдар

Жазғы айларда су тартылып кеткен кезде, жолдар жүйесі саяхатшыларға көптеген мүмкіндіктер ұсынады. Түркияның жүгіру және Шейдс мемлекеттік парктерінің негізгі дренаж жолы болып табылатын Sugar Creek арқылы салынған аспалы жаяу көпір, алыс жақтан өтетін жолдарға жаяу өтуге мүмкіндік береді. Түркияның 3-жолы ерекше қиындығымен, соның ішінде баспалдақтармен және тар, бірақ терең шатқалдармен көзге түседі. Жаз айларында парк арқылы ішкі камераларда, каноэлерде немесе каяктарда Sugar Creek-пен жүзу өте танымал. Sugar Creek бойымен 5 шақырым (8 шақырым) және 13 шақырымдық саяхаттар ұйымдастырылады. Көктемде, ауыр жаңбырлар мен қардың еруінен тар шатқалдар суға толып, тәуекелге баратын саяхатшылар оларды "суда басып өтеді"; алайда, жылдам ағыс, тік шатқал қабырғалары және өзен төсегінің болжамсыз пішіні су деңгейі жоғары болғанда бұл іс-әрекетті қауіпті етеді.

Парк геологиясы

Парктің негізгі ерекшеліктері Мансфилд формациясының Мансфилд құмтасының эрозиясынан қалыптасқан. Бұл формация Карбон кезеңінде ежелгі өзен төсегінің аузында шөгінділер жиналып, тығыздалған кезде пайда болды. Бұл батпақты ортада XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында пайда болған көмір кен орындары қазылып алынды. Парктегі маңызды ерекшеліктердің бірі – құлап кеткен көмір шахтасының кіреберісі әлі де сақталған. Плейстоцен дәуірінде мұздықтардың еруінен пайда болған сулар мен эрозия Мансфилд құмтас тау жынысын қазіргі ерекше формаларына айналдырды. Түркия Руының жер бедеріне мұздықтардың еріген суларынан пайда болған мұздық тастар, морена және эрозиядан шайылған каньондар сияқты мұздықтарға тән көптеген ерекшеліктер кіреді.

Рокки Холоу Фоллс Каньонның табиғи қорығы

Рокки Холоу Фоллс Каньон Табиғат қорығы – құмтастан қазылған каньондар кешені. Рокки Холлоу ең ұзын каньон, ал Фоллс каньонында парктегі жалғыз маусымдық сарқырама бар. Қорғаудың ішінде әрқайсысының өзіндік ерекше микроклиматы бар алты белгіленген жол бар. Маусымға байланысты бұл жолдар қалыптасуы мүмкін, лайлы немесе ыстық күнде сергітетін болуы мүмкін. Парктің аспалы жаяу көпірі, алғаш рет 1917–18 жылдары Sugar Creek арқылы салынған, Рокки Холоу Фоллс Каньон Табиғат қорығына жетелейді. Рокки Холлоу парктің солтүстік-шығыс шекарасында (County Road 280E) теңіз деңгейінен 680 фут (207 м) биіктікте басталып, аспалы көпірден жоғары Sugar Creek-ке қарай 540 футқа (165 м) төмендейді. Bear Hollow және Falls Canyon да ұқсас қашықтыққа төмендейді, бірақ тиісінше ұзындығының жартысына немесе үштен біріне. Табиғат қорығы 1974 жылы Ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды.

Ласк үйі мен диірмен орны

Ласк үйі мен диірмен орны – Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген парк ішіндегі жекелеген орындардың бірі. Түркия атымен аталатын мемлекеттік паркке айналған бастапқы аудан 1841 жылы Салмон Ласк салған Ласк үйінің төңірегінде қалыптасты. Ол 1826 жылы осы жерге диірмен де салды. Ласк үйі мен диірмен орны 1974 жылғы 29 қазанда Ұлттық тізілімге қосылды.

Либердің ағаштан жасалған үйі

Ричард Либер ағаш үйі – Түркия қапталындағы жеке орналасқан нысандардың бірі, ол Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Ол 1848 жылы жергілікті түлпан ағаштарынан салынған, және Индиана штатындағы осы үлгідегі ең көнесі болып табылады. Либер үйі 2001 жылғы 4 мамырда Ұлттық тізілімге қосылды. Бұл үй Индиана штатының мемлекеттік саябақтар жүйесінің алғашқы директоры және штат құрылғанының жүз жылдығына арналған тұрақты ескерткіш ретінде құруға ынта жол берген табиғатты қорғаушы полковник Ричард Либердің құрметіне аталған.

Басқа ерекшеліктері

Түркия Рунындағы кемпингтер алғаш рет 1964 жылы салынды. Мемлекеттік саябаққа Түркия Руны қонақ үйі және түнгі тұруға арналған кабиналар кіреді. Екі қабатты қонақ үйді Бишоп, Ноултон және Карсон архитектуралық бюросы жобалап, шамамен 1919 жылы салынған. 1930, 1940 және 1970 жылдары қосымша құрылыстар аяқталды. 1941 жылы Азаматтық консервациялық корпус қонақ үйдің жанына бес жұп кабина салды; екі отбасылық кабина 1930 жылдары мүліктің техникалық қызмет көрсету шеберханасының жанында салынды. 1942 жылы Азаматтық консервациялық корпусы Түркия Рунында Табиғат орталығын салды. Орталық бастапқыда азық-түлік дүкені ретінде пайдаланылды. Оның сыртқы пішіні 1986 жылы жаңартылды.