Кіріспе

Кореялық генерал (1316–1388) Корея Республикасының теңіз кемесі

Ч'ое Йонг (хангул=최영; 1316–1388), сондай-ақ Чой Ён деп те аталады, Горё дәуірінде Хонсеонда немесе Чорвонда туған корей генералы. Ол Чо Илсин көтерілісін (хангул=조일신의 난) басып тастағаннан кейін ұлттық батыр атанды. Сондай-ақ ол Қызыл бас киім көтерілісіне қатысып, кейіннен Мин әулетімен бірігіп, моңғол Юань әулетін құлатты. Өмірінің соңғы жылдары генерал Ч'ое Кореяның Жосон әулетін құрған және Горё дәуірін аяқтаған бұрынғы қолбасшысы И Сонг Гейдің сатқындығына ұшырап, жазаланды.

Алғашқы жылдар

Чхое Йонг беделді Чхоевон (кейінірек Донджу деп аталған) Чхое асыл тегінде, Чхое Ю Чхоңның бесінші буын ұрпағы ретінде дүниеге келді. Чхое Ю Чхоң – Жыпхёнчон Король академиясының Ұлы ғалымы болған. Ол Горёо ақсүйек отбасына лайық қатаң және қарапайым өмір салтында тәрбиеленді. Ол киім-кешегі мен тағамына аса мән бермеді, тіпті атақ-даңққа ие болғаннан кейін де әсем киімдер мен басқа да ыңғайлылықтардан бас тартты. Ол қымбат заттарға құмар адамдарды жақтырмады және қарапайымдылықты қадірлі мінез деп есептеді. Чхое Йонгтың әкесінен қалған ұраны – алтынды жалғасқан тасқа тең деу.

Чо Ильсин және Жапония

Өзінің мінезі мен сенімдеріне сәйкес, Чхое Ён әскери қызметке өте жарайтын еді. Әскерде Чхое Ён 1350 жылдары Корея жағалауына шабуыл жасаған жапон қарақшыларына (Воку) қарсы көптеген жеңістерге жеткендіктен, әскерлерінің де, патшаның да сенімін тез арада қондырды. 1352 жылы, 36 жасында Чхое Ён Чхо Иль Син бастаған көтерілісті сәтті басып, ұлттық батыр атанды. Көтерілісшілер патша сарайын қоршап, көптеген шенеуніктерді өлтірген және Чхо Иль Синді жаңа билеуші деп жариялаған болатын.

Қызыл тульбандар көтерілісі

1259 жылдан бері Корео моңғол Юань әулетінің «Бумагук» (күйеу бала ел) мәртебесінде болғандықтан, Чхое Ён Юань әскерлеріне Солтүстік Қытайдағы Қызыл бас киімділер көтерілісін басуға көмектесу үшін жіберілді. 1354 жылы 39 жасында ол 2000 корей атты садақшысымен бірге Солтүстік Қытайға аттанды және Канбалуқта Горео түмендерінің 20 000 тәжірибелі әскерімен күшейтілді. Бірлесіп, олар Қызыл бас киімділер көтерілісін басып, Кореоға оралды. Бірақ кейін Юань әулеті Чжу Юаньчжан бастаған көтерілістермен құлатылды, ол Мин әулетін құрды, сондай-ақ Чэнь Юлиан, Чэнь Хан әулетін құрды. Чхое Ённың шамамен 30 түрлі шайқастағы табысы оған отандық даңқ пен құрмет әкелді. Кореяға оралғаннан кейін ол король Гонгминге әлсіздейіп бара жатқан Юань әулетінің ішкі проблемалары туралы есеп берді, бұл корольге бұрын моңғолдарға жоғалтқан солтүстік аймақтардың бір бөлігін қайтарып алуға уақыт келді деген ой келтірді. Генерал Чхое Ялу өзенінің батысындағы қалаларды қайтаруға тырысты, бұл король Гонгминге қуаныш сыйлады. 1356 жылы ол қазіргі Унсан қаласындағы Ссангсон Чонггуанбу моңғолдық корейлік дархуачисіне шабуыл жасап, оны бағындырды, онда бұрынғы Корео билеуші аристократиясы 1259 жылы Кореоның ұлттық тәуелсіздігін бағындыруға дейін моңғолдарға өздерінің иеліктерінен бас тарған. Ссангсонның бағындырылған дархуачисі – И Ча Чун, оның ұлы, дархуачинің орынбасары – И Сонг Гье, болашақ Чосон әулетінің негізін қалаушы болды. 1360 жылы Чхое Ён Кореоға басып кірген Қызыл бас киімділерді жеңді. 1363 жылдың 15 сәуірінде Кореоның жоғары лауазымды шенеунігі Ким Ён Хунгван са храмында болған кезде корольді өлтіруге тырысты. Генерал Чхое және оның әскері көтерілісшілерді жеңіп, корольді құтқарып, көтерілістің жетекшісі Ким Ёнды тұтқындады. Чхое Ён қысқа мерзімге Пхеньян қаласының әкімі болып қызмет етті, онда ол егін өнімділігін арттыру және ашаршылықты жеңілдету жөніндегі күш-жігерімен ұлттық батыр ретінде одан да көп назар аударды. 1364 жылы ол Юань әулетінен тәуелсіздік алған Гонгмин патшаны құлатуға тырысқан бұрынғы Корео ханзадасы, принц Докхынды жеңген кезде өзін одан әрі ерекшелендірді. Чхое Ю, Юань император қызы Гимен Докхынмен бірге 10 000 моңғол атты әскерімен Кореоға басып кірді. Ялу өзенінен өткеннен кейін провинциялық қолбасшы Ан Угён (хангул=안우경) Чхое Ён келгенге дейін оған қарсы шайқасты. Олардың біріккен күштері 10 000 моңғол түменін жеңіп, 1364 жылы Корео әулетінің моңғолдардан толық тәуелсіздігін бекітті.

Юань-Мин әулеттері

1368 жылы Қытайдың жаңа Мин әулеті моңғолдарға қарсы одақ ұсынғанда, Гонгмин патшасы Чхое Йонгқа Маньчжуриядағы қалған моңғол гарнизондарына шабуыл жасауды бұйырды. Чхое Йонг Ялу өзенінің солтүстігіне қарай әрекет етіп, 1370 жылы Оросансон мен Ляоян қаласын жаулап алды, бірақ бұл тұрақты бейбітшілікке әкелмеді.

Санақорлық пен құтқарылу

Гонгмин патшасы өмірін буддалық монах құтқарады деп түсінде көргендіктен, Синь Тон есімді монахты сарайында жоғары лауазымға тағайындап, оған зор ықпал етуге рұқсат берді. Бастапқыда Синь Тон министрлердің қарсылығына қарамастан, шаруалардың тұрмысын жақсартуға тырысты; бірақ патшаның қолдауымен Синь Тон аяусыздық пен жемқорлыққа бой берді. Патшалықтағы жемқорлыққа қарсы күрескен Чхое Йонг монахпен келіспеушілікке түсті, содан кейін Син Тон Чхое Йонгқа қарсы жалған айыптар тақты, нәтижесінде ол алты жылға жер аударылып, жазадан өлімге жуықтап кетті. Алайда, 1374 жылы Син Тон қайтыс болғаннан кейін Гонгмин Чхое Йонгты бұрынғы лауазымына қалпына келтірді. 1374 жылы Тамна аралындағы моңғол малшылары Юаньдағы моңғолдарға қарсы күреске аттарды Минге жіберу туралы талапқа наразылық білдіріп, Горёо әкімшілігіне қарсы көтерілді. Көтерілісті басу үшін Горёо 314 кеме мен 25 605 әскерден тұратын күш жинады. Бас қолбасшы болып генерал Чхое тағайындалды. 4 қазан күні Чхое Йонг Тамнаға қонды және моңғолдармен шайқасты, олар қарсылық көрсеткенімен, Чхое әскерлері аралды тез босатып алды. Көтерілістің үш көшбасшысы өлім жазасына кесіліп, олардың бастары астанаға жіберілді. Содан кейін, 1376 жылы жапон қарақшылары Горёоға басып кіріп, Гонгжу қаласын жаулап алды. Ғалым Чхо Му Сон тапқан жаңа оқ-дәрі рецептінің арқасында генерал Чхое және оның қолбасшысы И Сонг Гье пираттарды талқандап, Гонгжуді қайтарып алды.

Танымал мәдениетте

1983 жылы KBS1 телехикаясының "Көкше патшалығының іргетасы" сериалында Син Гу сомдады. 1983 жылы MBC телехикаясы "Чудонг сарайының патшасы" сериалында Ким Гил Хо рөлін сомдады. 1996 жылы KBS1 телехикаясы "Аждаһаның көз жасы" сериалында Ким Сунг Ок рөлін сомдады. 2005-2006 жылдары MBC телехикаясы "Шин Дон" сериалында Чой Санг Хун рөлін сомдады. 2012 жылы SBS телехикаясы "Faith" сериалында Ли Мин Хо рөлін сомдады. 2012-2013 жылдары SBS телеарнасының "Ұлы көруші" сериалында Сон Бён Хо рөлін сомдады. 2014 жылы KBS1 телехикаясы "Джон До Джин" сериалында Сео Ин Сёк рөлін сомдады. 2015-2016 жылдары SBS телехикаясы "Алты ұшқан аждаһар" сериалында Жон Гук Хван рөлін сомдады. 2021-2022 жылдары KBS1 "Көз жасының патшасы, Ли Банг Вон" сериалында Сонг Ён Тэ сомдады.