Кіріспе
Жергілікті желілерді іске қосуға арналған компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету. Желілік операциялық жүйе (ЖОЖ) – маршрутизатор, коммутатор немесе өрт қабырғасы сияқты желілік құрылғыларға арналған мамандық операциялық жүйе. Бұрын желілік мүмкіндіктері бар операциялық жүйелер желілік операциялық жүйелер деп аталды, себебі олар жеке компьютерлердің (ЖК) компьютерлік желілерге қосылуына және жергілікті желіде (LAN) файлдар мен принтерлерді ортақ пайдалануына мүмкіндік берді. Операциялық жүйелердің бұл сипаттамасы қазір көбінесе тарихи маңызда, өйткені қазіргі операциялық жүйелер клиент-сервер моделін қолдау үшін желілік стектің құрамына енгізеді.
A network operating system (NOS) is a specialized operating system for a network device such as a router, switch or firewall. Historically operating systems with networking capabilities were described as network operating systems, because they allowed personal computers (PCs) to participate in computer networks and shared file and printer access within a local area network (LAN). This description of operating systems is now largely historical, as common operating systems include a network stack to support a client–server model.
Тарих
CP/M, MS DOS және классикалық Mac OS сияқты алғашқы микрокомпьютерлік операциялық жүйелер бір пайдаланушы үшін, бір компьютерде жұмыс істеуге арналған. Пакеттік коммутациялық желілер аппараттық ресурстарды – мысалы, эВМ, принтер немесе үлкен әрі қымбат қатты дискіні бөлісу үшін жасалды. Жергілікті желілер технологиясы қолжетімді болған кезде, желіде ресурстарды бөлісуді басқарудың екі негізгі тәсілі пайда болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, желілік операциялық жүйе – желілік мүмкіндіктерді іске асыратын компьютерге арналған операциялық жүйе. Желілік стекпен жабдықталған операциялық жүйелер жеке компьютерлерге клиент-сервер архитектурасына қатысуға мүмкіндік берді, онда сервер көптеген клиенттерге принтерлер сияқты ресурстарды бөлісуге көмектеседі. Толық интеграцияланған желілік мүмкіндіктері бар клиент-сервер операциялық жүйелерінің алғашқы мысалдары – Internetwork Packet Exchange (IPX) желілік протоколын қолданған Novell NetWare және Xerox Network Systems (XNS) протоколдарының түріндегі Banyan VINES. Бұл шектеулі клиент/сервер желілері біртіндеп, барлық өлшемдегі компьютерлерде орналасқан ресурстар мен файлдарды бөлісу үшін желілік мүмкіндіктерді пайдаланған, теңдес желілермен алмастырылды. Теңдес желі барлық қосылған компьютерлерді тең дәрежеде қарастырады; олардың барлығы желіде қол жетімді ресурстарды пайдалануға бірдей мүмкіндіктерге ие. 2020 жылға дейін ең танымал теңдес желілер – Ethernet, Wi-Fi және Интернет протоколы жиынтығы. Негізгі өндірушінің операциялық жүйесінде желілік қолдау болмаса да, пайдаланушыларға осы желілермен өзара әрекеттесуге мүмкіндік берген бағдарламалық жасақтама кейде желілік операциялық жүйе деп аталды. Мұндай қосымша бағдарламалық жасақтамалардың мысалдары: Фил Карнның KA9Q NOS (CP/M және MS DOS-қа Интернет қолдауын қосу), PC/TCP пакеттік драйверлер (MS DOS-қа Ethernet және Интернет қолдауын қосу), LANtastic (MS DOS, Microsoft Windows және OS/2 үшін) және Windows for Workgroups (Windows-қа NetBIOS қосу). Теңдес желілік мүмкіндіктері бар алғашқы операциялық жүйелердің мысалдары – MacOS (AppleTalk және LocalTalk пайдалану) және Беркли бағдарламалық жасақтамасының таратылуы. Бүгінде таратылған есептеулер мен топтық бағдарламалық жасақтамалар кеңінен қолданылады. Компьютерлік операциялық жүйелер желілік стекті міндетті түрде қамтиды.
Желілік құрылғылардың операциялық жүйелері
Желілік операциялық жүйелер желілік қабатта (3-қабат) жұмыс істейтін маршрутизаторға немесе аппараттық қабырғаға орнатылуы мүмкін. Көрінетін желілік операциялық жүйелерге мыналар кіреді: