Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мормондар құрған уақытша мемлекет, 1848–1850 жылдар
Provisional state founded by Mormons, 1848–1850
Дезерт штаты (қазіргі айтылуы /audio=en us Deseret.ogg/, /d//ɛ//z//ə/'/r//ɛ//t/ DEZəRET, сол кезде /d//ɛ//s//iː//r//ɛ//t/ desseeret деп жазылған, Deseret Alphabet әрпімен 𐐔𐐯𐑅𐐨𐑉𐐯𐐻 деп белгіленген) – АҚШ құрамына енуді ұсынған штат, оны бүгінгі Юта штатында қоныстар салған Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің (LDS Church) басшылары қолға алды. Уақытша мемлекеттік үкімет 1849–50 жылдары шамамен екі жыл бойы жұмыс істеді, бірақ АҚШ үкіметі тарапынан мойындалмады. Дезерет атауы Мормон кітабындағы «бал арасы» деген сөзден шыққан.
The State of Deseret (modern pronunciation /audio=en us Deseret. ogg/,/d//ɛ//z//ə/'/r//ɛ//t/ DEZəRET, contemporaneously /d//ɛ//s//iː//r//ɛ//t/ desseeret, as recorded in the Deseret Alphabet spelling 𐐔𐐯𐑅𐐨𐑉𐐯𐐻) was a proposed state of the United States, promoted by leaders of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) who had founded settlements in what is today the state of Utah. A provisional state government operated for nearly two years in 1849–50, but was never recognized by the United States government. The name Deseret derives from the word for "honeybee" in the Book of Mormon.
Ұсынылған ұғым аумақ, содан кейін мемлекет
1847 жылы ИСА-ның (Мормон пионерлері) шіркеу мүшелері Ұлы тұзды көлдің жанындағы Тұзды көл аңғарына қоныстанғанда (сол кезде Мексиканың бір бөлігі), олар АҚШ-тың мойындауына ие болатын үкімет құруды қалады. Бастапқыда шіркеу президенті Бригам Янг аумақтық мәртебе алуға ниеттеніп, Джон Милтон Бернизельді аумақтық мәртебе туралы өтінішпен Вашингтонға жіберді. Калифорния мен Нью-Мексико штаттар ретінде қабылдануға өтініш білдіріп жатқанын білген Янг пікірін өзгертті және штат болуға өтініш беруге шешім қабылдады. Штат болудың қалыпты қадамдарын орындауға уақыттары жетпейтінін түсінген Янг және шіркеунің қарттары Солт-Лейк-Ситиде конвент құрды, онда олар 1849 жылдың 6 наурызында мемлекеттік конституцияны жылдам дайындап, қабылдады. Ол Мормондар уақытша қоныстанған Айова штатының конституциясына негізделген. Штаттың заң шығару органында 17 сенатор және 35 өкіл болды, олардың барлығы еркін, ақ нәсілді ер азаматтар еді. Ұсыныс жасалған кезде Дезерт аймағының халқы, Оңтүстік Калифорнияны қоса алғанда, тым сирек болды, өйткені Калифорнияның көп бөлігі солтүстік алтын іздеу аймақтарында орналасқан, ол уақытша штатқа кірмеді. Сондай-ақ, Техастың батыс шекарасы бойынша туындаған даулардан қашу үшін Нью-Мексикомен шекара Рио-Грандеға жетпеді. Дезерет 1840 жылдардан бері көптеп саяхатталған және қоныстанған Орегонның құнарлы Уилламет аңғарына да қол сұқпады. Жоспарлаушылар Чарльз Прюсс салған және 1848 жылы АҚШ Сенатының бұйрығымен жарияланған картаны пайдаланды. Бұл картаны Прюсс Джон Чарльз Фремонттың зерттеу деректеріне сүйене отырып салған және 1848 жылы жариялаған. Ұсыныс көбінесе өңдеуге жарамсыз деп есептелетін жерлерді қамтығандықтан, құлдықтың таралуы туралы даулардан аулақ болуға үміттенілді. Оның аумағы Сенаттағы билік тепе-теңдігін сақтауды жеңілдетуі мүмкін, Одаққа кірген еркін штаттардың санын азайту арқылы. Дегенмен, штат туралы ұсыныс Конгресте сәтті болу үшін тым жоғары мақсатты деп есептелді, тіпті мормондарға қатысты дауларды және көп әйел алу туралы әңгімелерді ескермегенде.
When members of the LDS Church (the Mormon pioneers) settled in the Salt Lake Valley near the Great Salt Lake in 1847 (then part of Mexico), they wished to set up a government that would be recognized by the United States. Initially, church president Brigham Young intended to apply for status as a territory, and sent John Milton Bernhisel to Washington, D. C., with the petition for territorial status. Realizing that California and New Mexico were applying for admission as states, Young changed his mind and decided to petition for statehood. Realizing that they did not have time to follow the usual steps towards statehood, Young and a group of church elders formed a convention in Salt Lake City, where they quickly drafted and adopted a state constitution on March 6, 1849. It was based on that of Iowa, where the Mormons had temporarily settled. The state legislature had 17 senators and 35 representatives, all free white male citizens. At the time of its proposal, the existing population of the Deseret area, including Southern California, was sparse, since most of the California settlement had been in the northern gold rush areas not included in the provisional state. Likewise, the border with New Mexico did not reach the Rio Grande, in order to avoid becoming entangled in the existing disputes of the western border of Texas. Deseret also avoided encroaching on the fertile Willamette Valley of Oregon, which had been heavily traveled and settled since the 1840s. Planners utilized "a map drawn by Charles Preuss, and published by order of the Senate of the United States, in 1848." This map was drawn by Preuss, based on survey data from John Charles Frémont, and published in 1848. Since the proposal encompassed lands largely considered inhospitable for cultivation, it was hoped that it might avoid conflict over the issue of the expansion of slavery. Its size would make it easier to preserve the balance of power in the Senate, by decreasing the number of free states entered into the Union. However, the proposal for the state was seen as too ambitious to succeed in Congress, even setting aside controversy over the Mormons and the rumored but not yet publicly acknowledged practice of polygamy.
Юта территориясын құрудың саяси контекстi
1849 жылғы Калифорния Конституциялық Конвенциясының талқылауларында мормондар немесе Солт-Лейк бірнеше рет аталып өтті, сондай-ақ құлдықтың таралуына қатысты солтүстік-оңтүстік даулары да көтерілді. Шағын шекараларды (мысалы, 116° батыс немесе Сьерра-Невада жотасы) жақтағандар мормондардың конвенцияда өкілдігі жоқ, мәдени тұрғыдан ерекше және өздерінің аумақтық үкіметін құруға тырысып жатқанын айтты. Олар сондай-ақ Солт-Лейк бір үкімет аясында тиімді басқару үшін тым алыс жатқандықтан және Конгресс мұндай үлкен штатқа келіспейтінін мәлімдеді. Бұрынғы мексикалық Альта-Калифорнияның барлық аумағын сақтап қалуды жақтағандар, мысалы, құлдыққа қарсы болашақ сенатор Уильям М. Гвин, бұл нақты кедергілер емес немесе кейіннен шешілуі мүмкін деп сарқырамалады. Конгресс тарапынан шаралар қабылдануға жақын қалған кезде, Дезерет уақытша үкіметі Мормон елшісі Амаса Лайманды және Калифорниядағы федералдық индей агенті Джон Уилсонды Калифорнияның уақытша үкіметіне делегация ретінде жіберді. Делегаттар Мексикадан алынған аумақтағы құлдық мәселесін шешу мақсатында жаңа конституциялық конвенция шақырып, Дезеретті жаңа штат құрамына қосуға тырысты. Алайда, Калифорния губернаторы Питер Бернетт Солт-Лейктегі қауымның тіпті уақытша болса да, бір үкімет аясында бірігуге тым алыс екендігіне байланысты бұл ұсынысты қабылдамады. 1850 жылғы 9 қыркүйекте Конгресс актісімен Юта территориясы құрылды, бұл 1850 жылғы Ұлы Келісімнің бір бөлігі ретінде Дезереттің солтүстік бөлігінің бір бөлігін қамтыды. Конгресс аумақта құлдыққа рұқсат беру мәселесі аумақтың тұрғындарымен шешіледі деп шешті.
The California Constitutional Convention debates of 1849 mentioned the Mormons or Salt Lake a number of times along with the North–South conflict over extension of slavery. Advocates of smaller boundaries (such as 116° west or the crest of the Sierra Nevada) argued that the Mormons were unrepresented at the convention, culturally different, and applying for their own territorial government. They also argued that Salt Lake was too far away for a single government to be practical and that Congress would not agree to such a huge state. Those advocating retention of all of former Mexican Alta California, such as pro slavery future Senator William M. Gwin, argued these were not real obstacles or could be solved later. With congressional action approaching, the provisional government of Deseret sent Mormon apostle Amasa Lyman and John Wilson, federal Indian agent in California, as a delegation to the interim government of California. The delegates sought to call a new constitutional convention and include Deseret in the new state so as to settle the slavery question throughout the territory acquired from Mexico. However, California governor Peter H. Burnett rejected the proposal on the basis that the community in Salt Lake was too far to combine under a single government even temporarily. On September 9, 1850, as part of the Compromise of 1850, the Utah Territory was created by Act of Congress, encompassing a portion of the northern section of Deseret. Congress decided that the question of whether slavery would be allowed in the territory would be decided by the territory's residents.
Ту
Көптеген сипаттамалар бойынша, Дезерет туы тарихи Юта штатының туына ұқсас болған. Дегенмен, ол стандартталмағандықтан, көптеген басқа да діни және зайырлы нұсқалар да пайдаланылған. АҚШ туына ұқсас түрлері де кездескен.
According to most descriptions, the Deseret flag was similar to the historic Utah state flag. However, as it was not standardized, multiple other secular and religious alternatives were also used. Variants similar to the US Flag were also reported.
Көркем әдебиеттегі десерт
Уорд Мурдың 1953 жылғы "Бриг Юбилей" романында, Конфедерацияның АҚШ Азамат соғысында жеңіске жеткен және Америка Құрама Штаттарының бұзылған, тиімсіз мемлекетке айналған нұсқасында, Дезерт Одақтағы жалғыз өркендеген штат ретінде көрсетіледі (онда көп әйел алу әлі де сақталған). Гарри Тертлдоувтың "Оңтүстік жеңісі" сериясында Юта мормондары Екінші Мексика соғысы мен Бірінші және Екінші Ұлы соғыстар кезінде АҚШ-тан Дезерет ретінде бөлінуге тырысады. Бұл АҚШ үкіметінің LDS шіркеуін тыйым салуына әкеледі. Paradox Interactive компаниясының "Victoria II" стратегиялық ойынында, сондай-ақ оның жалғасы "Victoria 3"-де Дезерет Мексикадан немесе АҚШ-тан тәуелсіздік алып, құрыла алатын мемлекет болып табылады. Фрэнсис Спуффордтың 2023 жылғы "Кахокия джаз" тарихи романында Дезерт 1920 жылдары жартылай тәуелсіз мемлекет ретінде бейнеленеді.
In Ward Moore's 1953 novel Bring the Jubilee, set in a reality where the Confederacy won the U. S. Civil War and the United States became a corrupt and dysfunctional rump state, Deseret is mentioned as being the only prosperous state in the Union (where polygamy is still practiced). In Harry Turtledove's Southern Victory series, the Mormons of Utah attempt to secede from the United States as Deseret during the Second Mexican War and the First and Second Great Wars. This results in the LDS Church being banned by the US government. In Paradox Interactive's grand strategy game Victoria II, as well as its sequel, Victoria 3, Deseret is a formable nation which may gain independence from Mexico or the United States. In Francis Spufford's 2023 alternative history novel Cahokia Jazz, Deseret is a semi autonomous state in the 1920s.
Пайдаланылған әдебиеттер
Аллен, Джеймс Б. және Леонард, Глен М. Соңғы күнгі қасиеттілер тарихы. Deseret Book Co., Солт-Лейк-Сити, Юта, 1976 жыл.
Allen, James B. and Leonard, Glen M. The Story of the Latter day Saints. Deseret Book Co., Salt Lake City, UT, 1976.
.