Кіріспе

Грамматикалық уақыт

Қазіргі уақыт (қысқаша немесе) – қазіргі уақыттағы жағдайды немесе оқиғаны анықтау үшін негізгі функциясы бар грамматикалық уақыт. Қазіргі уақыт қазір болып жатқан әрекеттерді білдіру үшін қолданылады. Қазіргі уақытты түсіндіру және ұғу үшін уақытты өткен шақ, қазіргі шақ және болашақ шақ орналасқан сызық ретінде көзге елестету пайдалы. Қазіргі уақыт термині әдетте нақты бір тілді сипаттағанда, сол тілдегі нақты грамматикалық форманы немесе формалар жиынтығын көрсету үшін қолданылады; олардың қолданысы әртүрлі болуы мүмкін, және барлығы да міндетті түрде қазіргі уақытты білдірмейді. Мысалы, ағылшын тіліндегі "My train leaves tomorrow morning" сөйлеміндегі *leaves* етістігі қазіргі уақытта тұрғандықтан, тіпті бұл жағдайда ол болашақта болатын оқиғаны білдірсе де, қазіргі уақыт деп есептеледі. Сол сияқты, тарихи қазіргі уақытта, өткенде болған оқиғаларды баяндау үшін қазіргі уақыт қолданылады. Көптеген үнді-еуропалық тілдерде қазіргі уақыттың екі негізгі түрі бар: қазіргі көрсеткіштік (қазіргі уақыт пен көрсеткіштік райдың үйлесімі) және қазіргі сөздік (қазіргі уақыт пен сөздік райдың үйлесімі). Қазіргі уақыт негізінен төрт түрге немесе қосалқы шақтарға бөлінеді.

Жай қазіргі уақыт: Жай қазіргі уақыт сөйлемде қазіргі уақытта үнемі болатын іс-әрекетті немесе оқиғаны білдіру үшін қолданылады.

Толық қазіргі уақыт: Толық қазіргі уақыт өткенде басталып, сөйлеу кезінде де жалғасып жатқан оқиғаларды білдіру үшін немесе өткен жағдайдың нәтижесін көрсету үшін қолданылады.

Қазіргі үздіксіз уақыт: Қазіргі үздіксіз уақыт дәл қазір болып жатқан іс-әрекетті сипаттау үшін қолданылады.

Толық қазіргі үздіксіз уақыт

Қолдану

Қазіргі ағылшын тіліндегі көптеген етістіктердің қазіргі жақ формасы инфинитивпен бірдей, үшінші жақтағы жекеше түрінен басқа, ол [e]s жұрнағымен аяқталады. Толығырақ ақпарат алу үшін "Ағылшын етістіктері" бетіне қараңыз. Қазіргі қимыл үшін "Ағылшын қимылы" бетіне қараңыз. Қазіргі заманның негізгі формасы – қарапайым қазіргі заман; сондай-ақ, қазіргі прогрессивті (немесе қазіргі үздіксіз) (мысалы, жазып жатырмын), қазіргі кемелді (мысалы, жаздым) және қазіргі кемелді прогрессивті (мысалы, жазып отырып келемін) деп аталатын конструкциялар да бар. Қазіргі заманды қолдану әрқашан қазіргі уақытты білдірмейді. Атап айтқанда, қазіргі заман көбінесе болашақ оқиғаларды білдіру үшін қолданылады (Мысалы, мен ертең Джеймсті көремін; Пойызым бүгін сағат 3-те кетеді). Бұл, әсіресе, шарттық сөйлемдерде және көптеген басқа бағынышты сөйлемдерде кездеседі: Егер сіз оны көрсеңіз,; Олар келген кезде. Сондай-ақ, тарихи қазіргі заман бар, онда қазіргі заман өткен оқиғаларды баяндау үшін қолданылады. Ағылшын тіліндегі қазіргі заман конструкцияларының қолданылуы туралы толық мәліметтерді "Ағылшын етістік формаларының қолданылуы" бетінен қараңыз.

Қазіргі грек тіліндегі нұсқау уақыты

Қазіргі грек тілінде қазіргі уақыт ағылшын тіліндегі қазіргі уақытқа ұқсас қолданылады және қазіргі үзіліссізді де білдіре алады. Грек тіліндегі басқа да кейбір жіктелулер сияқты, қазіргі уақыттағы кейбір етістіктер бір тұлға үшін әртүрлі (бірақ мағынасы бірдей) қолданылу формаларын қабылдайды. Төменде грек тіліндегі βλέπω (көру), τρώω (жеу) және αγαπώ (сүйю) етістіктерінің қазіргі заманғы жіктелу үлгілері келтірілген.

βλέπω τρώω, τρώγω αγαπώ, αγαπάω
εγώ Мен көремін τρώω, τρώγω αγαπώ, αγαπάω
εσύ Сен көресің τρως, τρώεις αγαπάς
αυτός/αυτή/αυτό Ол/Ол/Ол көреді τρώει, τρώγει αγαπά(ει)
εμείς Біз көреміз τρώμε, τρώγομε, τρώγουμε αγαπάμε, αγαπούμε
εσείς Сіздер көресіз τρώτε, τρώγετε αγαπάτε
αυτοί/αυτές/αυτά Олар көреді τρών(ε), τρώγουν(ε) αγαπούν(ε), αγαπάν(ε)

Роман тілдері

Роман тілдері латын тілінен, әсіресе батыс халықтық латын тілінен туындаған. Сондықтан олардың қолданылуы мен түрлері ұқсас.

Македония тіліндегі қазіргі уақыт

Македон тіліндегі қазіргі заманды білдіру үшін кемелсіз етістіктер қолданылады. Төмендегі кестеде "жазу" (пишува/pišuva), "сөйлеу" (зборува/zboruva), "қалау" (сака/saka) және "ашу" (отвaра/otvara) етістіктерінің жіктелуі көрсетілген.

Синиттік тілдер

Уу қытай тілінде, басқа синиттік тілдерден (қытай тілінің түрлері) өзгеше, кейбір уақыттар белгіленуі мүмкін, оның ішінде қазіргі уақыт та. Мысалы, Сучжоу және Ескі Шанхай тілдерінде [[wikt:哉 сөзі қолданылады. Бұл жұрнақ сөйлем соңына қойылады, ал уақытқа сілтеме жасалғанда сөздердің реті SOV болып өзгереді. "落雨了" сияқты сөйлемде бұл Стандартты Мандарин тілінде аяқталған шақ болар еді, ал қазіргі Шанхай тілінде қазіргі уақыт ретінде қарастырылады, онда 哉 [wikt:了] сөзі жұмсарып өзгерген.