Кіріспе

Урдарбруннр (ежелгі норвеж тілінде "Урдр құдығы"; не германдық тағдыр ұғымына – урдрға – сілтеме жасап, не Урдр атымен аталған жаратқан) – норвеж мифологиясындағы құдық. Урдарбруннр 13 ғасырдағы ежелгі дәстүрлі көздерден жинақталған «Поэтикалық Эдда» мен 13 ғасырда Снорри Стурлусон жазған «Прозалық Эдда» еңбектерінде кездеседі. Екі еңбекте де бұл құдық әлем ағашы Иггдрасильдің астында орналасқан және үш жаратқанмен (Урдр, Верданді және Скульд) байланыстырылған. «Прозалық Эдда» бойынша, Урдарбруннр – Иггдрасильдің үш тамырынан төмен орналасқан үш құдықтың бірі. Бұл үш тамыр алыс, әртүрлі елдерге жетеді; қалған екі құдық – Нифльхеймдегі тамырдың астындағы Хвергельмир және мұз алыптарының мекеніне жақын тамырдың астындағы Мимисбруннр. Бұл құдыққа қатысты ғалымдардың түрлі теориялары мен болжамдары бар.

Эдда прозасы

Прозалық Эддада Урдрдрбруннр «Гилфагиннинг» (15, 16 тараулар мен 17 тараудың басында) және «Скалскапармал» еңбегінде екі рет айтылады.

Гилфагинин

Гилфагиннингтің 15-тарауында, Прозалық Эдда кітабында, Just As High патшалық биліктегі тұлға Ганглериге (патша Гилфи кейпінде) Иггдрасил және оның тамырлары туралы айтады. Just As High Yggdrasil-ді қолдап тұрған үш тамырды сипаттайды. Үшінші тамыры "эсирлердің арасында" орналасқан, "көкке дейін созылады", ал оның астында "өте қасиетті" Urðarbrunnr жатыр. Just As High мәлімдейді, құдайлар күн сайын Бифрёст көпірімен құдыққа аттанып, сот отырысын өткізеді. 16-тарауда High құдық туралы толыққанды ақпарат береді. High айтады, көкте көптеген әдемі жерлер бар, және "әр жерде оны құдайлардың қорғауы қоршап тұр". Сол жерде, күлдің (Иггдрасил) жанындағы құдыққа (Urðarbrunnr) жақын әдемі зал тұр, және осы залдан "үш кыз" шығады, олардың есімдері Урдр, Верданди және Скульд. Кызтар адамдардың өмірін қалыптастырады, "біз оларды норналар деп атаймыз". High басқа норналардың да бар екенін және олардың табиғатын сипаттайды. 16-тараудың соңында High айтады, Urðarbrunnr жанында тұратын норналар құдықтан және оның айналасындағы лайдан су алып, оны Yggdrasil-ге құяды, осылайша оның тармақтары шірімейді. Судың қасиеті соншалықты зор, құдыққа түскен нәрсе "жұмыртқа қабығының ішкі жағындағы жарғақтай ақ" болады. Содан кейін High Вёлуспаның 19-шы шумағын келтіреді және екі аққу құдықтан тамақтанатынын, ал қалған аққулар олардан таралатынын айтады. 17-тарау Gangleri-нің Urðarbrunnr-ден басқа қандай "басты орталықтар" бар екенін сұрауымен басталады. Urðarbrunnr екінші рет Skáldskaparmál-дың 52-бөлімінде еске алынады, бұл жолы Мәсіхпен байланысты. Бөлімде ертедегі скальдтар Мәсіхті Urðarbrunnr және Римге қатысты айтқандары, сондай-ақ 10-ғасырдың соңындағы скальд Эилифр Годруннарсонның "осылайша Римнің қуатты патшасы өз патшалығын сазды дала құдайларының [гиганттар; яғни пұтқа табынушылардың жері] жерлерімен кеңейтті" деген сөздері келтірілген, және Мәсіхтің тағы Urðarbrunnr-ден оңтүстікке қарай орналасқандығы айтылады.

Упсаладағы ғибадатхана

Урдрбруннрдың әлем ағашы Ыггдрасильдің түбінде берілген сипаттамасы мен 11 ғасырдағы "Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum" еңбегінде христиандық ортағасырлық шежіреші Адам Бременнің Швециядағы Уппсала ғибадатханасындағы қасиетті ағаштың түбіндегі құдық туралы баяндамасы арасында параллельдер анықталды.