Кіріспе

Американдық методист епискобы Бенджамин Титус Робертс (1823–1893) – американдық методист епискобы. Ол бастапқыда заңгер болып білім алды, содан кейін Нью-Йорк штатының методист епископ шіркеуінің Генсеси конференциясында дін қызметкері болып жұмыс істеді. Оның діни білімі Коннектикут штатындағы Веслиан университетінде дамыды. Ол Эллен Лоис Стоуға үйленді, жеті баласы болды және Нью-Йорк штатында бірнеше шіркеулерге жетекшілік етті.

Ерте мансап

Веслиан университетінде қызмет еткен кезінде Б. Т. Робертс университет құрметтеріне ие болды (Марстон, 174). Ол жерде ол кейін Сиракуза университетінің президенті болған Дэниел Стилмен және Геннеси конференциясында реформа жасауға Робертстің серігі болған Уильям К. Кендаллмен танысты. Бітірген соң Робертске Методист епископтық шіркеуінің орта білім беру мекемесі – Вайоминг семинариясының президенттігі ұсынылды. Робертс бұл қызметтен бас тартып, пасторлыққа түсуді жөн көрді, Методист епископтық шіркеуінің Геннеси конференциясында ақсақалдыққа үміткер болды. 1848 жылы ол Конференцияға сынақтан өтіп қабылданды (осы жерде). Робертстің алғашқы пасторлық тағайындамасы Нью-Йорк штатындағы Кэривилл, одан кейін Пайк болды. Робертс алғашқы тағайындамасында үйленді. 1850 жылғы жылдық конференцияда Робертс толық құрамына қабылданды және диакон етіп бекітілді. 1851 жылы ол Нью-Йорк штатындағы Рашфордқа жіберілді. Осы алғашқы тағайындамаларында Робертс құлдықтан құтылу мәселесімен ғана емес, сонымен қатар байлықтың методистердің өміріне тигізетін зиянды әсерімен де алаңдады. Робертс үшін оның Геннеси конференциясындағы көптеген методистері, әсіресе конференция басшылығындағылар (яғни епископтар және басқа дін қызметкерлері) Джон Уэсли айтқандай, «қасиеттілікте өсуге» бағытталған ескі методистік қағидалардан гөрі әлеуметтік мәртебеге тым көп мән берді. Робертс сондай-ақ, Фиби Палмер сияқты «қасиеттілік қозғалысы» деп аталатын топтың басшыларымен де кездесті. Робертсқа методист уағызшысы Джон Уэсли Редфилд те әсер етті.

Медофистік епископтық шіркеумен қақтығыс

1852 жылы Робертс ақсақал болып бекітіліп, Ниагара көшесі шіркеуіне жіберілді. Бұл шіркеу аймақтың орталық шіркеуі және Буффало, Нью-Йорк штатындағы ең көне шіркеу болатын. Робертстің конференциямен қақтығысы Ниагара көшесіндегі тағайындамасы кезінде күшейді, себебі ол шіркеуді "еркін" шіркеуге айналдыруға тырысты, яғни орындықтарды сату-жалдау жүйесін жоюды көздеді. Робертс бұл жерде бай отбасылардың ғибадатқа қатысу үшін орындықтарды сатып алуы немесе жалға алуы мүмкін болатын "орындық жүйесінің" кемшіліктерін байқады. Робертс және басқа да реформаторлар орындық жүйесінде үш мәселеге тоқталып, оларды анықтады: 1) ол ғибадат етушілерді жыныс бойынша бөлуді тоқтатты (бұл Джон Уэслинің өзі мақұлдаған еді), 2) ол шіркеуді коммерцияландырды және 3) ол кедейлерді кемсітті. (Марстон, 178 және одан кейінгілер.) 1853 жылы Робертс Нью-Йорк штатының Брокпорт қаласына жіберілді. 1854 жылға қарай, конференция бойынша үлкен қақтығыс күшейіп бара жатқаны анық болды. Бір жағынан, әлеуметтік және жеке этика мәселелерінде дәстүрлі методистік ілімді жақтаған және толықтай қасиеттенуге баса назар аударған консерваторлар болды. Екінші жағынан, методизмді американдық сезімталдық пен әдет-ғұрыпқа бейімдетуді, соның ішінде "шындыққа" жақын этикалық талаптарға толықтай қасиеттенуді екінші орынға қоятын прогрессивтілер болды. Осы қарама-қайшылықтар 1855 жылы айқын көрінді. Солтүстік Америкадағы еркін методистік шіркеуінің бұрынғы епископы Лесли Рэй Марстон жағдайды былай сипаттады: 1855 жылдың шілдесінде "Буффало Адвокат" басылымы азшылық топты "Назарит одағы" деп аталатын құпия қоғамды ұйымдастырды деп айыптады. Бұл айып Редактор Робидің қолына тиген құжатқа негізделген, ал оны болжау мүмкін емес Джозеф Маккрири кіші дайындаған. Маккриридің "Бюффало регенттігімен" күресу үшін ұйым құрғаны рас, осылай басқарушы топты атады. Бірақ Маккрири "Назарит одағы" тек қағаз жүзінде ғана бар екенін және "Бұл мәселеге мен ғана жауаптымын" деп мәлімдеді. Дегенмен, бұл мәселе көп талқыланды және 1855 жылғы конференция мұндай одақтың бар екенін және оны мақұлдамайтынын қабылдаған резолюцияны қабылдады. Бірнеше жыл бойы реформалық топ "Назарит одағы" деген атпен танылды, бірақ Б.Т. Робертс бұл атауды қабылдаған жоқ. Өкінішке орай, Робертс пен басқа да "назариттер" үшін "Бюффало регенттігі" конференциялық лауазымдар мен тағайындамаларды бақылады. Құжатталған айыптауларға сәйкес (қ. Марстон 183), регенттіктер көбінесе "жасырын қоғамдардың мүшелері" болды, яғни бауырластық ложаларға кірген немесе ресми конференция отырыстары кезінде саясат пен шешімдерді күштеп жүзеге асыру үшін конференциядан тыс жасырын түрде кездесетін. Бұл Робертс үшін қиындық тудырды, ол 1857 жылғы жылдық конференциядан бірнеше күн бұрын діни жаңалықтар журналы "The Northern Independent" басылымында "Жаңа мектеп методизмі" мақаласын жариялады. Мақалада Робертс қазіргі методистік епископтық шіркеуінің Веслилік мұрасынан қай жерде ауытқуын көрсетті. 1857 жылы Генсесидің жылдық конференциясы Нью-Йорк штатының Лерой қаласында өтті. Робертске діни қызметкерлерге қарсы айыптамалар тағылды. Оның апелляциялық шағымдану, комиссиямен сотталу немесе азаматтық сотта сотталу әрекеттерінің бәрі қабылданбады. Робертс "адамгершілікке жат және мәсіхшілік емес мінез-құлық" үшін кінәлі деп танылды. (Марстон, 194) Робертс осы кезеңде Генсеси конференциясы ресми түрде айыптаған жалғыз методисттік пастор емес еді, барлығы "назариттік" (яғни азшылықтың билікті реформалау қозғалысын) жоюға бағытталған. Бірақ ресми сөгіс алғаннан кейін Робертс таңқаларлықтай Пекин қаласына жаңа лауазымға тағайындалды. Пекинде болған кезде Джордж В. Эстес есімді жергілікті уағыздаушы Робертстің "Жаңа мектеп методизмін" памфлет түрінде қайта басып шығарды, сонымен қатар 1857 жылғы жылдық конференцияда Робертстің сотталу құжаттарын қосты. (Марстон, 197) Конференция басшылығы мұны Робертстің бұрынғы сөгісіне наразылық ретінде қарастырды. 1858 жылы жылдық конференция Нью-Йорк штатының Перри қаласында өтті, онда Робертс тағы да сотталып, кінәлі деп танылды. Ол ресми түрде діни қызметтен шеттетілді, бірақ сынақ мерзімінде методистік епископтық шіркеуінің мүшесі болып қалды. Келесі жылы Робертс отбасын асырау үшін саяхаттап уағыз айтты, өйткені ол және реформалық қозғалыс жалпы алғанда методистердің арасында жақсы қолдауға ие болды. Бұл қолдау Генсеси конференциясындағы жергілікті шіркеулердің резолюцияларында көрінді, олар Робертспен күрескен конференция басшылығының әрекеттерін айыптады. Методистік епископтық шіркеуден бөліну туралы идея кейбір реформаторлардың ойына келді және Америкада да, Англияда да жаңа діни ұйымдар құрылды. Алайда Робертс бөлінуге тырыспады, 1860 жылы МЕК-тің Бас конференциясында өз ісін тікелей қарау үшін сынақ мерзімінде күтті. Робертстің "еркін" методистік шіркеулерді құруынан бұрын, МЕК-тен тәуелсіз бірнеше "еркін" методистік шіркеулер құрылды және "еркін методист" деп аталатын ресми діни ұйымды ұйымдастырды.

Еркін методистік шіркеудің құрылуы

Робертс Дж. В. Редфилд және басқалармен бірге 1860 жылы Нью-Йорк штатындағы Пекин қаласында өткен ұйымдастыру конференциясында Солтүстік Американың еркін методистік шіркеуін құрды. Сол жылы ол "Шыншыл Христиан" журналын шығарды. 1866 жылы ол Нью-Йорк штатының Солтүстік Чили қаласында Чили семинариясын құрды, ол бүгінде оның құрметіне Робертс Веслиан университеті деп аталады. Ол 1860 жылдан 1893 жылға дейін еркін методистік шіркеудің бас басқарушысы болды. Ол көп саяхаттап, "Қасиеттілік" лагерь жиындарында жиі сөз сөйледі. Робертс құлдықты жоюдың жақтасы болды және ертедегі еркін методистер өздерінің атын құлдыққа қарсылығынан алған. Ертедегі көптеген еркін методистерлер "Жер асты жолының" жұмысына белсенді қатысты. Олар көптеген мүшелері шыққан методист епископтық шіркеуін қатты сынады, себебі ол құлдықты ашық түрде айыптамады. Робертс басқа да "еркіндікті" – шіркеуді қолдау үшін еріктік үсымдарды пайдалануды жақтады. Олар методистердің орындықтарды жалға алу практикасын сынады, себебі ол ең қымбат орындықтарды жалға алғандардың әлеуметтік мәртебесін көрсететін. Еркін методистер шіркеуден бөлінгеннен кейін методист епископтық шіркеуі орындықтарды жалға алуды тоқтатты. Ол қайтыс болғаннан кейін он жеті жыл өткен соң, методистер оның діни құжаттарын ұлына қайтарып берді және оған жасалған қателікті мойындады.