Кіріспе
Танзаниялық орта қашықтыққа жүгірген спортшы
Жарыстардағы мансабы
Ол Танзанияның Аруша қаласына жақын орналасқан Каратү деген шағын ауылда дүниеге келген. Бала кезінде мектепке барып-келу үшін күн сайын 8 шақырымды жүгіріп өтуге мәжбүр болған. Оның ең маңызды жетістігі, әдетте 1974 жылы Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласында өткен Достастық ойындарындағы 1500 метрлік жүгірістің финалы саналады, онда ол Жаңа Зеландиялық жүгіруші Джон Уокер мен кениялық Бен Джипчоны еңсеріп, алтын медальді жеңіп алды. Байи 3 минут 32,16 секундтық жаңа әлемдік рекордты орнатты, IAAF оны 3:32,2 деп растады, ал Уокер Джим Рюннің бұрынғы әлемдік рекордын да жаңартты. Джипчо үшінші орынды, Род Диксон төртінші орынды, ал Грэм Крауч бесінші орынды алып, сол кезге дейін 1500 метрлік жүгірісте төртінші, бесінші және жетінші ең жылдам нәтижелерді көрсетті. Бұл жарыс әлі күнге дейін барлық уақыттағы ең ұлы 1500 метрлік жарыстардың бірі болып есептеледі. Жарыста позиция үшін күрестеу болған жоқ; Байи басынан бастап жоғары қарқынмен жетекке шықты және 800 метрде 20 метр алға шықты, ал қалған жүгірушілер оның артынан тізбектей орналасты. «Крайстчерчте 1500 метрде болған өзгерістер туралы ойланыңыз. Әдетте 1500 метрлік жүгіріс баяу қарқынмен басталып, содан кейін финиш сызығына жақын спринтпен аяқталар еді. Бірақ 1974 жылы мен оны басынан соңына дейін өзгерттім. Көп адам бұл туралы ойланған жоқ», – деп мәлімдеді Фильберт Байи 17 мамырда Ямайканың Кингстон қаласында. Бұл рекорд ұзаққа соқпады, өйткені Уокер сол жылдың 12 тамызында Гетеборгте 3:49,4 нәтиже көрсетіп, тарихта алғашқы 3:50 минуттан кем уақытта миляны жүгірген спортшы болды. Байи мен Уокердің арасындағы бәсеке жалғасады деп үміттенген, бірақ 1976 жылы Монреальде өткен жазғы Олимпиада ойындарына Танзания бойкот жариялағандықтан, бұл жоспар іске аспады. Алайда, Олимпиадаға дейін Байидің арасында безгек ауруына шалдыққандықтан, тіпті бойкот болмаған жағдайда да ол Уокерге қарсы тұра алмауы мүмкін еді. Байи 1980 жылы Мәскеуде өткен жазғы Олимпиада ойындарында 3000 метрлік кедерлі жүгірісте күміс медальді жеңіп алды. Ол Бронислав Малиновскийден 8:12,5 секундқа қалып қойды. Байи 1973 жылы Бүкіл Африка ойындарында 1500 метрлік жүгірісте жеңіске жетті, ал Кипчоге Кеино күміс медальді иеленді. Байи 1978 жылы Бүкіл Африка ойындарында өз титулын сәтті қорғады.
Кейінгі өмірі
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Баи Танзаниядағы жас спорт таланттарын дамытуға бағытталған Филберт Баи қорын құруға көп күш жұмсады. Қорының кеңсесі Дар-эс-Саламнан 50 шақырым қашықтықтағы Мкуза қаласында орналасқан. Аталған кешен жастарды ЖИТС және СПИД туралы біліммен қатар, кедейліктен қалай шығуға болатыны туралы да оқытуды мақсат етеді. Қор 2003 жылы құрылған. Баи сонымен қатар Кимарада бастауыш мектеп және балабақша, ал Кибахада орта мектеп ашқан. Мектептер Британдық Кеңес/Жастар спорты қоры ұйымдастырған Dreams and Teams жобасы аясында Барлби орта мектебімен әріптестік орнатқан. Мектеп 2008 жылғы қаңтар және ақпан айларында Барлби орта мектебінің оқушыларын қабылдады. Баи сондай-ақ IAAF техникалық комитетінің мүшесі және Танзания Ұлттық Олимпиада комитетінің бас хатшысы болып табылады.
Халықаралық жарыстар
1972 жылғы Олимпиада ойындары
Мюнхен, Батыс Германия
46 (h) 1500 м 3:45.43
1 (h) 3000 м кедерлі жүгіру 8:41.4
1973 жылғы Барлық Африка ойындары
Лагос, Нигерия
1-орын 1500 м 3:37.23
1974 жылғы Британдық одақтастық ойындары
Кристочерч, Жаңа Зеландия
4-орын 800 м 1:45.32
1-орын 1500 м 3:32.16
1978 жылғы Барлық Африка ойындары
Алжир, Алжир
1-орын 1500 м 3:36.21
Қоғамдық ойындар
Эдмонтон, Канада
2-орын 1500 м 3:35.59
1980 жылғы Олимпиада ойындары
Мәскеу, Кеңес Одағы
2-орын 3000 м кедерлі жүгіру 8:12.48