Кіріспе
Кениялық орта қашықтыққа жүгіруші Ноа Кипроно Ненги (2 қараша 1978 жылы туған) – кениялық бұрынғы спортшы, 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында 1500 метрлік жүгіруде Олимпиада алтын медалін жеңіп алған және 1000 метрлік жүгіруде әлем рекордын ұстаған. Ол сонымен қатар тарихтағы екінші ең жылдам мильді (1.609 км) жүгірген.
Noah Kiprono Ngeny (born 2 November 1978) is a Kenyan former athlete, Olympic gold medalist at 1500 m at the 2000 Summer Olympics, and world record holder in the 1000 m. He also ran the second fastest mile ever.
Мансап
Ноа Кенияның Уасин-Гишу ауданында дүниеге келген. Нгени мектепте оқыған кезінде волейбол ойнады және 1996 жылға дейін жүгіруді бастаған жоқ. Нгени алғаш рет 1997 жылы Монакода 1500 метрге 3:32.91, ал Ниццада Мильге 3:50.41 нәтиже көрсетіп, екі жасөспірімдер арасындағы әлемдік рекордты орнату арқылы халықаралық аренада танымал болды. 1998 жылы атақты менеджер және жаттықтырушы, марқұм Ким Макдональдтың жетекшілігімен оның дамуы жалғасты, Монакода 1500 метрдегі уақытын 3:30.34-ке дейін жақсартты. 1999 жылдың 7 шілдесінде Римде Нгени Хишам Эль Герруждың бір шақырымға жүгіру бойынша (3:43.13) жаңа әлемдік рекорд орнатуында екінші орын алды. Нгени Эль Герружға жақын қалып, 3:43.40 уақытпен финиш сызығын кесті, бұл 2023 жылға дейін жүгірілген екінші ең жылдам миль және Нурадин Морселидің бұрынғы әлемдік рекордынан (3:44.39) шамалы ғана кем нәтиже. 1999 жылдың 24 тамызында Нгени Испанияның Севилья қаласында өткен IAAF 1999 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында 1500 метрде (3:28.73) күміс медальді жеңіп алды, бұл жүлде алдыңғы әлем чемпионы Эль Герружға (3:27.65) бәсекелес болды. 1999 жылдың 5 қыркүйегінде Нгени Италияның Риети қаласында 1000 метрге 2:11.96 уақыт көрсетіп, әлемдік рекордты жаңартты, бұл нәтиже Себастьян Коудың 1981 жылы орнатып, 18 жыл бойы сақталған 2:12.18 рекордын бұзды. Нгенидің 2:11.96 уақыты әлі де әлемдік рекорд болып табылады, және осы уақытқа 2 секунд ішінде жақындаған тек бір ғана жүгіруші бар (Тауфик Махлуфи). Бұрынғы рекорд сол кездегі ең ұзақ сақталған рекорд еді. Сонымен қатар, бұл африкалық тегі бар спортшы бұрын-соңды иеленбеген кез келген қашықтықтағы соңғы әлемдік рекорд болды.
Сиднейдің жеңісі
2000 жылғы 29 қыркүйекте 2000 жылғы Сидней Олимпиадасының 1500 м финалында әлем рекордшысы және екі дүркін әлем чемпионы Эль Герруж өткен Олимпиададан бері бір рет қана жеңілген еді және ол басты фаворит саналды. Финалдың соңғы айналымында екі қарсыласы жетекке шықты, Эль Герруж Нгениден озып жүрді. Финиш сызығына 100 метрдей қалғанда Нгени көшбасшының қасына жақындап, 15 метр қалғанда жетекке шықты. Ол финиш сызығына дейін басымдығын сақтап, Сидней Олимпиадасының ең сенімсіз нәтижелерінің бірін жасады. Осының нәтижесінде Нгени 3:32.07 уақытпен Олимпиадалық рекордты жаңартты, бұл 1984 жылы Себастьян Коудың 3:32.53 уақытынан асып түсті. Эль Герруж 3:32.32 уақытпен күміс жүлдеге ие болды, ал Нгенидің отандасы Бернард Лагат, сол кезде кениялық жүгіруші, кейін АҚШ азаматы болған ол, 3:32.44 уақытпен қола жүлде алды. Нгени Кип Кеинодан (1968 жылғы Мексика қаласындағы Олимпиада ойындары) және Питер Ронодан (1988 жылғы Сеул Олимпиадасы) кейін 1500 метрде жеңіске жеткен үшінші кениялық спортшы болды. 2000 жыл Нгенидің мансабындағы ең жарқын жыл болды. Ол 800 метрге 1:44.49 (28 шілде 2000, Осло) және 1500 метрге 3:28.12 (11 тамыз 2000, Цюрихтегі Weltklasse) көрсеткіштерін жасады, бұл оның Олимпиададағы жеңісіне (29 қыркүйек 2000) жол ашты. 2019 жылғы қазан айының мәліметтері бойынша, Цюрихте көрсеткен 3:28.12 уақыты оны барлық уақыттағы 1500 метрге ең жылдам жүгірген жетінші спортшыға айналдырды, Эль Герруж, Лагат, Нұреддин Морсели, Якоб Ингебригтсен, Силас Киплагат және Асбел Кипроптан кейін.
Сиднейден кейін
Нгени 2001 жылы Эдмонтондағы әлем чемпионатына қатысатын Кения құрамасынан шығарылды, себебі ол ұлттық федерацияның Ұлыбританиядан үйіне оралу туралы нұсқауына бағынбады, ол онда жаттығудан өтіп жатқан еді. 2001 жылы Нгени Австралияға қайтып келіп, Брисбендегі Goodwill Games Mile жарысында жеңіске жетті. Сол жылдың қараша айында Кенияда болған жол апаты оны қыс бойы жарыстардан шеттетуге мәжбүр етті. Автокөлік апатынан алған жарақаты (арқа және жамбас зардап шегуі) Нгениді содан бері мазалап келді. Ол 2003 және 2004 жылдары сирек жарысқа қатысып, үздік нәтижесі 3:33.38 секундты көрсетті, бірақ Кенияның Олимпиада құрамасына ілігуге тырысып, сәтсіз болды және Афинадағы титулын қорғай алмады. Нгени 2003 жылғы әлем чемпионатына іріктеу жарысына жарақаттарына байланысты қатыспады. Нгени 2006 жылдың 22 қарашасында халықаралық жеңіл атлетикадан ресми түрде зейнетке шыққандығын жариялады. Зейнетке шыққаннан кейін Кения Қорғаныс күштерінде жеңіл атлетикадан жаттықтырушы болып жұмыс істеді. Кейін Нгени Кения спортшыларының өкілі атанды. 2016 жылы ол Кения өкілдерінің допингтік дағдарысқа жауап берудегі нашарлығына наразылық білдіріп, лауазымынан кетті.
Жеке рекордтар
Қашықтық Белгісі Күні Орналасу 800 м 1:44.49 28 шілде 2000 жыл Осло 1000 м 2:11.96 5 қыркүйек 1999 жыл Риети 1500 м 3:28.12 11 тамыз 2000 жыл Цюрих Майл 3:43.40 7 шілде 1999 жыл Рим 2000 м 4:50.08 30 шілде 1999 жыл Стокгольм 3000 м 7:35.46 9 маусым 2000 жыл Севилья