Уилсон Кипкетер: Данияның 800 метрдегі бұрынғы чемпионы

Кіріспе

Уилсон Косгей Кипкетер (12 желтоқсан 1972 жылы туған) – Данияның бұрынғы орта қашықтыққа жүгірушісі. Ол 800 метр қашықтығында барлық уақыттағы екінші жылдам адам, 1997 жылы әлемдік рекордты орнатып, одан кейін өзінің рекордын тағы екі рет жаңартқан. Ол он жыл бойы 800 метр қашықтығында үстемдік құрды, үш жыл бойы жеңіліссіз болды және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең жылдам 17 нәтиженің 8-ін көрсеткен. Ол IAAF жеңіл атлетикадан әлем чемпионатының үш тізбектеп өткен бақсылысында алтын медаль жеңіп алды. Карьерасының шыңында 1996 жылғы Олимпиадада қатыса алмағанымен, 2000 жылы күміс, ал 2004 жылы қола медальді иеленді. Кипкетердің 800 метрге қатысты әлемдік рекорды шамамен 13 жыл бойы сақталды. 2010 жылдың 22 тамызында Дэвид Рудиша оны 0,02 секундқа жақсартып, 1:41.09 нәтиже көрсеткенде бұл рекорд жаңартылды. Рудиша кейіннен 800 метрлік әлемдік рекордты тағы да төмендетіп, бірінші және жалғыз минуттың 41 секундынан кем нәтиже көрсетті. Кипкетер әлі күнге дейін 800 метрге ішкі жарыстардағы әлемдік рекордты ұстап тұр. Кипкетер өзінің жүгірушілік карьерасында «Sparta» және «KIF» клубтарын өкілдік еткен.

Өмірбаян

Кипкетер Кенияның Капчемоиво қаласында Нанди тайпасында дүниеге келген. Жасөспірім кезінде оны 1968 және 1972 жылғы Олимпиада чемпионы Кип Кеино алғаш рет байқады. Кейно Кипкетерге Итендегі католиктік Сент-Патрик орта мектебінде оқуды ұсынды, ол жас жүгірушілерді тәрбиелеумен танымал болды. 2010 жылы Кипкетердің 800 метрлік әлем рекордын жарып өткен Дэвид Рудиша, Кипкетер сияқты ұзақ жылдар бойы Санкт-Патриктің жаттықтырушысы, мұғалімі және бұрынғы директор ағасы Колм О'Коннеллдің шәкірті болды. Кипкетерден айырмашылығы, Рудиша Сент-Патрикке бармады, керісінше, ол Кеио ауданы Итендегі Кимурон орта мектебінің көршілес Сент-Франциск мектебіне барды. 1990 жылы Кипкетер Данияға алмасу бағдарламасы бойынша барып, электронды инженерияны оқыды. Оған Дания қатты ұнады, сондықтан ол даниялық азаматтыққа өтініш берді. 1994 жылы Кипкетер 18 800 метрлік жарыстың 16-сында жеңіске жетіп, жылдың екінші жылдам 800 метрін (1:43.29) жүгіріп, Track and Field News журналының әлемдегі бірінші орынға ие болған кезде халықаралық назарға ілікті. Келесі жылы ол 12 жарыстың 10-ында жеңіске жетті, 1:43 есебімен екі рет жарысты (бір маусымда 1:43 есебімен екі рет жарысқан екінші адам болды, 1984 және 1985 жылдары Жоаким Круздан кейін), 1:42.87 есебімен әлемнің көшбасшысы атанды және 1995 жылғы әлем чемпионатында Дания үшін жарысты. Ол 800 метр қашықтықта өзінің алғашқы әлем чемпионаты атағын жеңіп, қарсыластарынан үйге жету жолында басымдық танытты. Алайда, Кипкетер толыққанды даниялық азамат емес еді, сондықтан 1996 жылы Халықаралық Олимпиада комитеті оған АҚШ-тың Атланта қаласында өткен Олимпиада ойындарында Дания үшін жарысуға рұқсат бермеді. Олимпиадаға қатыспағанына қарамастан, Кипкетер сол жылы әлемдегі 800 метрлік жүгірудің ең мықтысы болғанына күмән жоқ. Ол 1996 жылы жеңіліссіз болды, соның ішінде 1996 жылғы Олимпиада ойындарында 800 метрлік медаль иегерлерінің үшеуін де жеңіп алды және маусым соңында Риетиде 1:41.83 жылдамдығының жаңа жеке рекордты орнатты, бұл 800 метрлік уақыт 12 жыл ішінде әлемдегі ең жылдам уақыт болды және әлем рекордынан 0,1 секунд қана кем. Олимпиадаға қатыспағанына қарамастан, Track & Field News журналы оны 1996 жылы 800 метр қашықтықта әлемдегі бірінші орынға ие етті. 1997 жылы Кипкетер мансабының шыңына жетті. Наурыз айында ол Парижде өткен әлем чемпионатында 800 метрге алтын медаль жеңіп алды. Ол үй ішіндегі әлем рекордын 1:43.96 есебімен 1 секундқа жақындатып, Пол Эренгтің 1:44.84 есебін жаңартты. Финалда ол 1:42.67 есебімен әлем рекордын тағы бір секундқа қысқартты. 7 шілдеде ол Швецияның Стокгольм қаласында өткен жарыста 800 метр қашықтықта Себастьян Коудың (1:41.73) әлем рекордын теңестірді. Коудың рекорды 16 жыл бойы сақталды. Сол жылы ол екі рет рекордты жаңартты, бірінші рет 13 тамызда Швейцарияның Цюрих қаласында өткен Weltklasse Zürich GP-де 1:41.24 есебімен жүгірді. (Ол 70 минут ішінде құлаған үш әлемдік рекордтың бірі болды, қалған екеуі - 5000 метрлік рекордқа Хайле Гебрселласси, ал 3000 метрлік кедерлі жүгіруге Вильсон Боит Кипкетерге тиесілі. (Олар туыс емес.)) Он бір күннен кейін, 24 тамызда ол Германияның Кёльн қаласында өткен Гран-приде әлем рекордын 1:41.11-ге дейін жақсартты. 8 тамызда Грекияның Афиныдағы Олимпиада стадионында өткен жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында ол жарысты бастаудан аяғына дейін бастап кетті, алғашқы 200 метрді 23.47 секундта жүгіріп, 1995 жылы жеңген әлем чемпионатының атағын сәтті қорғады. Ол Track & Field News журналының "Жылдың үздік атлетигі" атағына ие болды. Келесі маусымда Кипкетер безгекпен ауырады және бастапқыда жарысқа қатыспауға ниеттенді. Ақырында ол үш жарысқа қатысып, Монакода жеңіске жетті және Цюрихте 1:43.18 жылдамдығымен жүгірді. Еуропа чемпионатында Будапештте, бірақ соңғы тік жолда жеңімпаз Нильс Шуманмен денесі тиісіп, медаль жеңе алмады. Ол 1999 жылы үй ішіндегі әлем чемпионатында екінші орынға ие болып, Испанияның Севилья қаласында өткен 1999 жылғы әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. 1997 жылы сияқты 1999 жылы да Кипкетер жеңіліссіз болды, барлық 10 ашық жарыста жеңіске жетіп, Track & Field News журналының 800 метрлік жарысында әлемдегі бірінші орынды иеленді. 2000 жылы ол 1000 метрлік жарыста 2:14.96 есебімен әлемдік рекордты жаңартты. Алайда, ол ашық ауада сирек жарысты және бұрынғы жылдардағыдай форманы көрсетпеді, ол қатысқан төрт жарыстың үшеуінде жеңіліс тапты. 2000 жылғы Австралиядағы Сиднейдегі жазғы Олимпиада ойындарында Кипкетер 800 метрлік жарыста Нильс Шуманнан 0,06 секунд қалып, күміс медальді жеңіп алды. 2002 жылы Кипкетер Мюнхенде өткен Еуропа чемпионатында алтын медаль жеңіп алды, бұрынғы әлем чемпионы Андре Бухерді және 2000 жылғы Олимпиада чемпионы Нильс Шуманды жеңді. Ол сондай-ақ қатысқан 9 жарыстың 8-інде жеңіске жетті, әлемдегі 800 метрлік жарыста ең жылдам уақытты (1:42.32) көрсетті және 800 метрлік жарыста әлемдегі бірінші орынды рекордтық алтыншы рет иеленді (Мал Уитфилдтен бір рет көп). Жарақаттармен күрескеніне қарамастан, Кипкетер 2003 жылғы маусымға дейін жарысқа қатысып, Ұлыбританияның Бирмингем қаласындағы Ұлттық жабық аренада өткен әлем чемпионатында күміс медаль жеңіп алды, бірақ сол жылы өткен әлем чемпионатында төртінші орынға ғана ие болды. 2004 жылғы Афиныдағы жазғы Олимпиадада Кипкетер 800 метрлік финалда 80 метр қалғанда көшбасшы болды, бірақ соңғы 20 метрде Юрий Борзаковский мен Мбулаени Мулаудзи оны басып өтті, Кипкетер қола медальді жеңіп алды. 31 жасында ол әлі де жылдам уақыттарды көрсетіп (үш рет 1:44 есебінен төмен), бірақ бұрынғыдай күшті финиш жоқ еді, ол қатысқан алты жарыстың біреуінде ғана жеңіске жетті және 2004 жылдан кейін жарысқа қатыспады. Ол өзінің мансабын 800 метрлік жарыстағы жылдам уақыттардың тамаша көрсеткіштерімен аяқтады: 2001 жылдан басқа, ол 1994 жылдан 2004 жылға дейін әр жылы 1:43 немесе одан да жақсы нәтиже көрсетті. Оның 10 жыл бойғы 1:44-тен төмен 800 метрлік уақыттары басқа спортшылармен салыстыруға келмейді. 11 жыл бойы оның жаттықтырушысы Сławomir Nowak (Польша) болды. Ол 2005 жылдың тамызында бәсекелі спорттан зейнеткерлікке шықты.

Kipketer was born in Kapchemoiywo, Kenya, into the Nandi tribe. As a teenager, he was first noticed by 1968 and 1972 Olympic champion Kip Keino. Keino suggested Kipketer attend the Catholic St. Patrick's High School in Iten that was famous for bringing up young runners. David Rudisha, who surpassed Kipketer's 800m world record in 2010, was like Kipketer coached by longtime St. Patrick's coach, teacher and former Headmaster Brother Colm O'Connell. Unlike Kipketer, Rudisha did not attend St. Patrick's, rather he went to a neighboring St. Francis, Kimuron Secondary School in Iten, Keiyo District. In 1990, Kipketer travelled to Denmark as a foreign exchange student, studying electronic engineering. He liked Denmark so much that he applied for Danish citizenship. Kipketer came to international attention in 1994 when he won 16 of 18 800 meter races, ran the second fastest 800 meters of the year (1:43.29) and was ranked number one in the world by Track and Field News magazine. The next year, he won 10 of 12 races, ran under 1:43 twice (becoming only the second man to break 1:43 twice in one season, after Joaquim Cruz who did it in 1984 & 1985) with his 1:42.87 being the world leader, and he competed for Denmark in the 1995 World Championships. It was there that he claimed his first World Championship title in the 800 metres, pulling away from his competitors in dominating fashion down the homestretch. However, Kipketer was not a full Danish citizen, and in 1996 the International Olympic Committee disallowed him from competing for Denmark in the Olympic Games in Atlanta, USA. Despite his absence from the Olympics, there was no doubt that Kipketer was the strongest 800 m runner in the world that year. He remained undefeated throughout 1996, including wins over all three 800 meter medalists at the 1996 Olympic Games, and set a new personal best of 1:41.83 in Rieti at the end of the season, the fastest 800 meter time in the world in 12 years and only 0.1 short of the World Record. Despite not participating in the Olympics, Track & Field News magazine ranked him number one in the world in the 800 meters for 1996. In 1997 Kipketer was at the peak of his career. In March he won the 800 m gold at the Indoor World Championships in Paris, France. In fact, he broke the indoor world record time in the heats by nearly a second, beating Paul Ereng's WR 1:44.84 with his 1:43.96. Then in the final he took yet another second off the world record with a scintillating 1:42.67. On 7 July he tied Sebastian Coe's world record (1:41.73) for the 800 metres at a meeting in Stockholm, Sweden. Coe's record had stood for sixteen years. He went on to break the record twice that year, the first time being in Zürich, Switzerland at the Weltklasse Zürich GP on 13 August when he ran 1:41.24. (His was one of three world records to fall in a 70 minute stretch at this remarkable meet, the other two being the 5,000 meter record to Haile Gebrselassie and the 3,000 meter steeplechase to Wilson Boit Kipketer. (To the latter, he is not related.) Eleven days later, on 24 August, he improved the world record to 1:41.11 at the Grand Prix meet in Cologne, Germany. On 8 August, in the 1997 World Championships in Athletics at the Olympic Stadium, Athens, Greece, he led the race from start to finish, blazing the first 200 meters in 23.47 seconds, and successfully defended the World Championship title he had won in 1995. He was voted Track & Field Athlete of the Year by Track and Field News Magazine. The following season, Kipketer contracted malaria and at first intended not to race at all. Eventually, he participated in three meets, winning in Monaco and running a swift 1:43.18 in Zürich. At the European Championships in Budapest but made physical contact with the eventual winner Nils Schumann on the final straight and did not win a medal. He came back in 1999 by finishing second at the Indoor World Championships and bettering that with a gold medal at the 1999 World Championship in Seville, Spain. As in 1997, Kipketer was undefeated in 1999, winning all 10 outdoor races and finishing the year ranked number one in the world in the 800m by Track & Field News magazine. In 2000, he broke the world indoor record in the 1000 metres by running a 2:14.96. However, he raced sparingly outdoors and didn't show the same form he had in previous years, losing three out of the four races he contested. At the 2000 Summer Olympics in Sydney, Australia, Kipketer took silver, finishing 0.06 behind Nils Schumann in a tactical, closely contested 800 metres race. In 2002, Kipketer won the gold medal at the European Championships in Munich, defeating the reigning world champion, André Bucher and 2000 Olympic champion, Nils Schumann. He also won 8 of the 9 races he contested, had the fastest 800 metre time in the world (1:42.32), and ranked number one in the world for 800 metres for a record sixth time (one more than Mal Whitfield). Despite fighting injuries, Kipketer continued to compete through the 2003 season gaining a silver medal at the Indoor World Championships at the National Indoor Arena, Birmingham, England but only managing fourth place at the World Championships later that year. In the 2004 Summer Olympics in Athens, Greece Kipketer had the lead with 80 meters left in the 800 metres final but was passed with 20 meters left by Yuriy Borzakovskiy and Mbulaeni Mulaudzi, Kipketer taking the bronze medal. At 31 years of age he was still running fast times (breaking 1:44 on three occasions) but no longer had the dominant finish he once possessed, winning only one of the six races he contested, and did not race again after 2004. He ended his career with a remarkable record of fast 800 meter times: except for 2001, he ran 1:43 or better every year from 1994 to 2004. His ten years of sub 1:44 800 meter times is unmatched by any other athlete. During 11 years his coach was Sławomir Nowak (Poland). He announced his retirement from competitive athletics in August 2005.

Жарыстан кейінгі мансап

2000 жылы даниялық әйелдері Пернилге үйленді (ол да қашықтыққа жүгіруші спортшы). Кипкетер Монако, Копенгаген және Эльдорет (Кения) қалаларында жылжымайтын мүлікке ие. Кипкетердің 2004 жылы туған ұлы бар. Дания азаматтығын алғанмен, Кипкетер Монакода тұрады. 1999 жылғы Associated Press агенттігінің мақаласында оның тұру орнын салық себептерімен таңдағаны айтылған. Кипкетер бүгінде Монакода орналасқан Peace and Sport халықаралық ұйымы құрған, спорт арқылы әлемде бейбітшілікке қызмет етуге міндеттенген 70-тен астам белгілі элиталық спортшылардың "Бейбітшілік үшін чемпиондар" тобының мүшесі.

Жеке рекордтар

EventTimeDateVenue400 м46.851994800 м1:41.1124 тамыз 1997Кельн, Германия800 м1:42.67 (ішкі жабында) ақпан 1997Париж, Франция1000 м2:14.96 (ішкі жабында) 20 ақпан 2000Бирмингем, Ұлыбритания1500 м3:42.801993Милл3:59.575 шілде 1993Стокгольм, Швеция