Кіріспе

Әнші

Еркек сопрано (британдық және әсіресе солтүстік америкалық ағылшын тілінде) немесе еркек требль (тек британдық ағылшын тілінде) – сопрано диапазонында дауысы бар жас еркек әнші. Бұл диапазон, жасының қарамастан (солтүстік америкада да), көбінесе требль дауысы деп аталады.

Шығу тегі

Англикандық және ағылшын католиктік литургиялық дәстүрлерде (қыздар мен әйелдер шіркеу хорларында ән салмайтын) жас еркек хоршылар әдетте "требльдер" деп, еркек сопранолары ретінде емес аталатын. Бірақ бүгінде "жігіт требльдер" термині жиі қолданылады (жоғары дауысты қыздар да требльдер деп аталады). "Требль" термині 13 және 14 ғасырлардағы мотеттерде үшінші және ең жоғары диапазонды көрсету үшін қолданылған латын тіліндегі "триплум" сөзінен шыққан, ол тенорлық (әуенді алып жүретін) және альт бөлімдерінен жоғары айтылатын. Осы диапазонды "супериус" деп те атайды. "Требль" термині алғаш рет 15 ғасырда пайда болған. Требльдердің орташа диапазоны A3-тен F5-ке дейін (220–700 Гц). "Жас сопрано" терминін 1825–1902 жылдары Нью-Йорктегі Сессилиялық хордың хормейстері доктор Генри Стивен Катлер енгізді. Ол хор мүшелері мен шіркеу хоршылары болған солистерді қоғамдық залдарда концерттер кезінде осылай атады. Бұл терминнің ең ерте қолданылуы 1866 жылғы мамырда Нью-Йорктегі Ирвинг-холлда өткен хор фестивалінде кездеседі.

Қысқа мерзімді аралық

Көптеген асқын дыбыстар "орталық C" (A3, 220 Гц) төменгі А-дан "орталық C" (F5, 698 Гц) жоғары F бір жарым октаваға дейін ыңғайлы диапазонға ие, бұл шамамен ересек еркек баритон диапазонына сәйкес келеді, бір октава жоғары. Кейбір ноталар жоғары ноталарды талап етеді; көптеген оқытылған үштіктерді әнге үйрететін Англикан шіркеуінің репертуары жиі G5 (784 Гц) және A5 (880 Гц) талап етеді. Дегенмен, кейбір үштіктер өз дауыстарын модальдық регистрде "жоғары C" (C6, 1046 Гц) дейін көтере алады. Жоғары C сопрано дауыстық типін анықтайтын маңызды нота саналады. Жоғары ноталарға мысал ретінде Стэнфордтың G тонындағы Magnificat-тің басындағы солистік бөлігін, Дэвид Уиллкокстың Мендельсонның "Hark, the Herald Angels Sing" әніне жасаған күйін, Грегорио Аллегридің Miserere әнінен одан да жоғары солистік бөлігін, сондай-ақ Кембридж университетінің Сент-Джон колледжі үшін жазылған Типпеттің Evening Canticles-тен Nunc Dimittis-тің үштік бөлігін келтіруге болады. Көптеген үштіктер сыбызғы регистрін пайдаланып одан да жоғары ноталарға жете алады, бірақ мұндай тәжірибе сирек кездеседі және кез келген хор музыкасында жоғары C-ден жоғары ноталармен жазу өте сирек. Ұл бала бойжеткен шаққа жақындағанда, оның дауысы қыз балалар дауысынан көбірек ерекшелене бастайды. Бұрынғы сопранолар қазіргі сопраноларға қарағанда орташа есеппен сәл үлкен болған. Мысалы, Франц Йозеф Хайдн жасөспірім кезінде өте жақсы сопрано бала ретінде танымал болды, ал Эрнест Лау өзінің әйгілі "Hear My Prayer" әнін алғаш рет жазғанда (1927 жылдың 15 сәуірінде) оның дауысы 1929 жылға дейін, 17 немесе 18 жасқа толғанға дейін тереңдемеді. Алайда, қазіргі уақытта жасөспірімнің ортасынан кейін сопрано диапазонында ән айту сирек кездеседі. Дамыған елдерде бойжеткендік жасы көбінесе ертерек басталады (вероятно, диетадағы айырмашылықтарға байланысты, соның ішінде ақуыздар мен дәрумендердің көп болуы). Сонымен қатар, соборлардағы ән айту және дауыс беру стилі соңғы ғасырда айтарлықтай өзгергендігі белгілі болды, бұл ұл балалардың 13 немесе 14 жастан кейін сопрано диапазонында ән айтуын қиындатады, концерттік питчтің көтерілуі де осыған себеп. Бойжеткендікке байланысты ұл балалардың дауысының ертерек бұзылуы хормейстерлер үшін маңызды мәселе тудырып отыр. Екінші жағынан, кейбір музыка зерттеушілері бойжеткендіктің ертерек басталуын жоққа шығарады. Олардың пікірінше, соңғы 500 жылда немесе одан да ұзақ уақыт ішінде ұл балалардың жетілу жасында едәуір өзгеріс болғанын көрсететін сенімді деректер жоқ. Осы көзқарасқа қарсы аргумент ретінде тарихи жазбалардағы сақалды он төрт жасар ұлдардың аздығын, ерте бойжеткендік диагнозының көбеюін және кейбір ата-аналардың ұлдарындағы кешіккен жасөспірімдік немесе интерсекс жағдайларына байланысты тестостерон алмастыру терапиясын қабылдауын атауға болады.