Кіріспе

Үндістандық әнші

Каттассир Джозеф Есудас (/jeːʃud̪aːs/; 1940 жылдың 10 қаңтарында туған) – үндістандық классикалық, діни және кино әндерін орындайтын әнші және музыкант. Ол үнді музыкасы тарихындағы ең ұлы әншілердің бірі және Кераланың мәдени символы саналады. Есудас мансабының алты онжылдығында малаялам, тамил, каннада, телугу, тулу, хинди, одия, бенгал, маратхи, сондай-ақ араб, ағылшын, латын және орыс тілдерінде 50 000-нан астам ән жазған деп есептеледі. Оны көбінесе Ганагандхарван (Аспанды әнші) деп атайды. Есудас бір күні әртүрлі тілдерде 11 ән орындаған рекордты иеленеді. Ол 1970 және 1980 жылдары бірнеше малаялам фильмдеріне әндер жазған. Есудас ең үздік еркек әнші номинациясында 8 рет Ұлттық сыйлықты, 5 рет Filmfare Awards South сыйлығын және 43 рет Ең үздік әнші үшін Мемлекеттік сыйлықты жеңіп алды, оның ішінде Керала, Тамил Наду, Андхра Прадеш, Карнатака және Батыс Бенгалия штаттарының үкіметтері берген сыйлықтар да бар. Үндістан үкіметі өнер саласына қосқан үлесі үшін 1975 жылы «Падма Бхушанмен», 2002 жылы «Падма Шримен» және 2017 жылы «Падма Вибушанмен» (екінші жоғары азаматтық наградасымен) марапаттады. 2005 жылы ол Малаялам киносына қосқан үлесі үшін Керала үкіметінің ең жоғары наградасы – J. C. Daniel Award сыйлығын алды. 2011 жылы Есудас музыка саласындағы еңбегі үшін CNN IBN үздік жетістіктер сыйлығымен марапатталды. 2006 жылы ол бір күні Ченнайдағы AVM студиясында төрт оңтүстік үнді тілінде 16 фильмге ән жазды.

Ерте өмір

К. Дж. Есудас Керала штатындағы Кочи қаласында латын католик христиан отбасында, Августин Джозеф пен Элизабет Джозефтің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі белгілі малаялам классикалық музыканты және сахна актері болған. Осы бауырластардың ішінде Пушпа мен Бабу жас кезінде қызбадан қайтыс болды, ал ең кіші інісі Джастин 2020 жылдың ақпан айында 62 жасында түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Августин Джозефтің жақын досы, музыкант Кунжан Велу Бхагаватхар оның алғашқы ұстазы болды. Кунжан Велу Надасвара Чакраварти Т. Н. Раджаратнам Пиллайдың шәкірті болған. Есудас Р. Л. В. Музыка академиясында академиялық музыкалық білімін бастады және Ганабушанам курсын аяқтады. Кейін ол Тхируванантапурамдағы Свати Тирунал музыка колледжінде карнатик музыкасының шебері К. Р. Кумарасвами Айер мен Семангуди Шриниваса Айердің жетекшілігімен оқыды, бірақ қаржылық шектеулерге байланысты оқуын аяқтамады. Ұзақ уақыт бойы ол Вечор Харихара Субрамания Айерден музыка сабақтарын алды, содан кейін Чембай Вайдьянатха Бхагаватардан кеңейтілген білім алды. К. Дж. Есудас 1970 жылдың 1 ақпанында Малапаллидегі қатаң Маланкара православие христиан отбасынан шыққан Прабха Есудасқа үйленді. 2021 жылы Есудас әнші ретінде 60 жылдығын тойлады.

Дебют және мансабының алғашқы жылдары: 1960 жылдар

Есудас өзінің алғашқы танымал әнін «Жаати Бхедам Мата Двешам» (музыкасы: М. Б. Сринивасан) 1961 жылдың 14 қарашасында жаздырды. Әнші кинодағы мансабын бастау үшін орындаған төрт жолды зор нығмет деп санайды, себебі оны Кераланың ең құрметті әулие ақыны және әлеуметтік реформаторы Шри Нараяна Гуру жазған. Бұл фильм – Шри Нараяна Гурудың өмірі мен заманындағы әлеуметтік реформаларға негізделген «Калпадукал» (1962). Ол сол кездегі танымал әншілер П. Лила, Санта П. Наир, К. П. Удаябхану, С. Жаңаки және т.б. сияқты әншілермен, сондай-ақ П. Бхаскаран және Намбиятт сияқты лириктермен бірге жұмыс істеді. Ол осы фильм үшін ақын Кумаран Асанның өлеңдерін орындады. Алғашқы жылдардан кейін ол сол кездегі белгілі композиторлар М. Б. Сринивасан, Г. Деваражан, В. Дакшинамурти, Бр. Лакшманан, М. С. Бабурадж және тағы басқалардың іздеген адамына айналды. Осылайша, оның әншілік мансабы басталды, оған малаялам, тамил, телугу және каннада фильмдері кірді.

Болливуд: 1970 жылдар

Оңтүстік Үндістан фильмдерінде он жыл ән айтқаннан кейін, Есудас 1970-ші жылдардың басында Болливудте өзіне орын тапты. Ол алғашқы хинди әнін «Джай Жаван Джай Киссан» (1971) фильмі үшін орындады, бірақ алғаш рет экранға шыққан фильм «Чхоти Си Бат» болды, осы арқылы ол «Жанеман Жанеман» сияқты әндерімен танымал атанды. Ол үнді киносындағы көптеген белгілі актерлерге, соның ішінде Амитабх Баччан, Амол Палекар және Джитендраға ән шырқады. Ол Равиндра Джайн, Баппи Лахири, Хайям, Радж Камал және Салил Чоудхури сияқты композиторлар үшін көптеген мәңгілік хинди фильмдеріне ән жазды. Есудастың ең танымал хинди әндері 1976 жылғы «Читчор» фильмінде естіледі, оның музыкасын Равиндра Джайн жазған. 1999 жылдың 14 қарашасында ЮНЕСКО Есудасқа «Музыка мен бейбітшілік саласындағы ең үлкен жетістіктері» үшін Парижде өткен «Бейбітшілік үшін музыка» шарасында құрметті наградасын табыс етті. Бұл концерт жаңа мыңжылдықтың басталуын белгілеу үшін ұйымдастырылды, оған Лионель Ричи, Рэй Чарльз, Монсеррат Кабалье және Зубин Мехта сияқты суретшілер қатысты. 2001 жылы ол «Ахимса» альбомы үшін санскрит, латын және ағылшын тілдерінде, сондай-ақ жаңа дәуір мен карнатик стилінде ән орындады. Таяу Шығыстағы концерттерінде ол карнатик стилінде араб әндерін орындайды. Ол шетелде өнер көрсетіп, үнді музыкасын насихаттау арқылы Үндістанның мәдени елшісі қызметін атқарады. 2009 жылы Есудас Теруваннатпурамда «Музыка бейбітшілік үшін» ұранымен терроризмге қарсы музыкалық науқанды бастады. Хемант Каркаренің әйелі Кавита Каркаре «Шанти Сангета Ятра» атты акцияның басталуын белгілеу үшін Есудасқа шамды табыс етті. Есудас Сория Кришнамурти ұйымдастырған 36 жылдық Сория Музыка фестивалінде 36 рет өнер көрсетті.

Жеке өмір

Есудас 1970 жылдың 1 ақпанынан бері Прабхаға үйленген. Олардың үш ұлы бар: Винод (1977 ж.т.), Виджай (1979 ж.т.) және Вишал (1981 ж.т.). Екінші ұлы Виджай – музыкант, ол 2007, 2012 және 2018 жылдары «Үздік еркек әнші» номинациясы бойынша Керала мемлекеттік кино сыйлығын жеңіп алды. Шри Нараяна Гурудың «Барлық адамзат үшін бір дін және бір Құдай» деген уағызы жас Есудастың басқа адамдармен қарым-қатынасына үлкен әсер етті. Оның музыканттардың арасында да құрметтейтін тұлғалары болды. Мұхаммед Рафи, Чембай Вайдьянатха Бхагаватар және Баламурали Кришна – оның ең сүйікті музыканттары. Есудас әр жылғы туған күнінде білім, музыка және өнердің қасиетті құдайы Сарасвати Девиге арналған киртандарды орындау үшін Карнатака штатындағы Коллур Моокамбика ғибадатханасына барады. 2000 жылы, 60 жасқа толған күні музыка фестивалі басталды. Тоғыз күндік музыка фестивалі әр қаңтарда Коллур Моокамбика ғибадатханасында өтеді. 2010 жылдың 10 қаңтарында ол 70 жылдығын (Саптати) Коллур Шри Мукамбика ғибадатханасында Мукамбика құдайының алдында 70 әншімен бірге «Сангитарчана» (классикалық діни әндер) арқылы атап өтті. «Сангитарчана» Тьягараджаның «Панчаратна Гаяна» өлеңдерін қамтыды. Ол сондай-ақ «Видьярамбха» рәсіміне қатысты. All India Radio арнайы «Сангитарчананы» бүкіл Кералаға таратып берді. Есудастың Аяппаға арналған көптеген әндері бар, соның ішінде «Хариварасанам» хит-әні де бар. 2002 жылы Марад трагедиясы кезінде ол ақын Сугатхакумаримен бірге оқиға орнына барып, зорлық-зомбылыққа қарсы лекциялар оқыды. Г. Деваражанның музыкалық нұсқасымен жазылған «Хариварасанам» әні Сабарималада храм жабылар алдында орындалады. Бұл әнді көптеген танымал әншілер әртүрлі орындағанмен, Сабаримала әр күні «Хариварасанам» үшін ресми түрде Есудастың дауысын пайдаланады.

Құрметті

А.Р. Рахман "Сваралая Кайрали Есудас" сыйлығын (2006 ж.) жеңіп алғаннан кейін сөйлеген сөзінде: "Мен "Сваралаяның" көрсеткен құрметіне және ең сүйікті әншім, мырза Есудастан осы сыйлықты алуға өте ризамын. Ол – әлемдегі ең сүйікті дауыстарымның бірі". Тағы бір сұхбатында ол Есуда туралы: "Оның дауысы теңдессіз, Құдайдан сыйланған, ал мен оның әндерін 3 жасымнан бері тыңдап келемін" деді. Равиндра Джайн сұхбатында, соқыр музыка директоры егер көзі ашылса, алғашқы болып Есуданы көргісі келетінін айтты. 2003 жылы миллиардер және бизнесмен Б.Р. Шетти, Дубайдағы The Indian High School-де өткен концерттен кейін оған 1992 жылғы Rolls Royce Silver Spirit үлгісін сыйға берді. Шетти: "Мен оның концертіне ғана емес, сонымен қатар адамзатқа Құдайдың мейірімі туралы айтқан адамға да әсерлендім" деді. Бәппи Лахири 2012 жылы Filmfare журналына берген сұхбатында: "Есуданың дауысы – Құдайдың нұры. Кишор Да (Кишор Кумардан) кейін, менің ең жақсы жақтарымды ашқан екінші әнші ол. Ол – йог, музыка үшін өмір сүретін мистик. Ол сіздің әндеріңізді жаңа деңгейге көтереді. Оның нотасы мінсіз, алғашқы рет дұрыс орындайтынына сенуге болады. Оныңмен жұмыс істеу менің әуендік жағыма оралуыма көмектесті. Ол хинди фильмдерінде жеткілікті пайдаланылмайды. Бүгінгі хинди композиторлары оның генийін танып, оған жұмыс тапсыратынын тілеймін".

Даулар

2014 жылдың 2 қазанында Есуда Гандидің туған күніне арналған қоғамдық шарада сөйлеген сөзінде: "Әйелдер басқаларды ыңғайсыз жағдайға түсіретін киім кимеуі керек. Әдепті киініп, еркектерше мінез-құлық танытпауы керек" деді. Бұл әйелдер құқықтарын қорғайтын және саяси ұйымдардың наразылығын тудырды, олар одан бұл сөздерін қайтарып алуын талап етті.