Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық геолог (1903–1989)
American geologist (1903–1989)
Марион Кинг Хабберт (5 қазан 1903 – 11 қазан 1989) – американдық геолог және геофизик. Ол Техас штатының Хьюстон қаласындағы Shell зерттеу зертханасында жұмыс істеді. Геология, геофизика және мұнай геологиясы саласына көптеген маңызды үлес қосты, ең бастысы – Хабберт қисығы және Хабберт шыңы теориясы (мұнайдың ең жоғары деңгейінің негізгі құралы), бұл маңызды саяси салдарға әкелді. Оны көбінесе "М. Кинг Хабберт" немесе "Кинг Хабберт" деп атады.
Marion King Hubbert (October 5, 1903 – October 11, 1989) was an American geologist and geophysicist. He worked at the Shell research lab in Houston, Texas. He made several important contributions to geology, geophysics, and petroleum geology, most notably the Hubbert curve and Hubbert peak theory (a basic component of peak oil), with important political ramifications. He was often referred to as "M. King Hubbert" or "King Hubbert".
Өмірбаян
Хабберт Техас штатының Сан-Саба қаласында дүниеге келген. Ол Чикаго университетінде оқып, 1926 жылы ғылым бакалавры, 1928 жылы ғылым магистрі және 1937 жылы философия докторы дәрежесін алған. Докторлық диссертациясын қорғап жүрген кезінде екі жыл бойы Amerada Petroleum Company компаниясында көмекші геолог болып жұмыс істеген, сонымен қатар Колумбия университетінде геофизикадан сабақ берген. Ол Экономикалық соғыс кеңесінде де аға сарапшы болып қызмет еткен. 1943 жылы Shell Oil Company компаниясына қабылданып, 1964 жылы зейнеткерлікке шыққан. Shell компаниясынан зейнетке шыққаннан кейін 1976 жылға дейін АҚШ Геологиялық қызметінің аға ғылыми геофизигі болып жұмыс істеген. Сонымен қатар, ол 1963 жылдан 1968 жылға дейін Стэнфорд университетінде геология және геофизика профессоры, ал 1973 жылдан 1976 жылға дейін Беркли университетінде профессор болған. Хабберт – жақтас технократ. Ол Говард Скоттпен бірлесіп Technocracy Incorporated ұйымын құрған. Хабберт қазіргі баға жүйесіне қарама-қарсы, энергияны есепке алудың нарықтан тыс экономикалық моделін жақтаған "Технократияны зерттеу курсы" атты оқу бағдарламасын жазған, ол авторсыз жарияланған. Хабберт басқару кеңесінің мүшесі және осы ұйымда білім министрі қызметін атқарған. Хабберт 1989 жылдың 11 қазанында 86 жасында өкшелік эмболиядан емделіп жатқанда қайтыс болды.
Hubbert was born in San Saba, Texas. He attended the University of Chicago, where he received a Bachelor of Science in 1926, a Master of Science in 1928, and a Doctor of Philosophy in 1937, studying geology, mathematics, and physics. He worked as an assistant geologist for the Amerada Petroleum Company for two years while pursuing the PhD, additionally teaching geophysics at Columbia University. He also served as a senior analyst at the Board of Economic Warfare. He joined the Shell Oil Company in 1943, retiring from that firm in 1964. After he retired from Shell, he became a senior research geophysicist for the United States Geological Survey until his retirement in 1976. He also held positions as a professor of geology and geophysics at Stanford University from 1963 to 1968, and as a professor at UC Berkeley from 1973 to 1976. Hubbert was an avid technocrat. He co founded Technocracy Incorporated with Howard Scott. Hubbert wrote a study course that was published without attribution called the Technocracy Study Course, which advocates a non market economics form of energy accounting, in contrast to the current price system method. Hubbert was a member of the board of governors, and served as secretary of education in that organization. Hubert died on October 11, 1989, at the age of 86 while receiving treatment for pulmonary embolism.
Зерттеу
Хабберт геофизикаға бірнеше үлес қосты, соның ішінде математикалық тұрғыда жер қыртысындағы тау жыныстарының үлкен аумақтардағы жоғары қысым салдарынан, балшық сияқты пластикалық қасиеттер танытатынын көрсетті. Бұл демонстрация уақыт өте келе Жер қыртысының деформациялануын байқаған нәтижелерді түсіндірді. Ол сондай-ақ жер асты суларының ағысын зерттеді. Теориялық аргументтерге сүйене отырып, Хабберт (1940) жер асты суы немесе мұнай қоймасының абсолютті өткізгіштігі үшін конститутивтік теңдеу ұсынды, онда – орташа дән диаметрі және – өлшемсіз пропорционалдық тұрақты. Алайда, Козени (1927) Хабберт ұсынысын фактор ретінде қамтитын абсолютті өткізгіштіктің конститутивтік теңдеуін ұсынды. Хабберт (1940, 1956) сондай-ақ оның есімімен аталатын күш потенциалын ұсынды:
Hubbert made several contributions to geophysics, including a mathematical demonstration that rock in the Earth's crust, because it is under immense pressure in large areas, should exhibit plasticity, similar to clay. This demonstration explained the observed results that the Earth's crust deforms over time. He also studied the flow of underground fluids. Based on theoretical arguments, Hubbert (1940) proposed a constitutive equation for absolute permeability of an underground water or oil reservoir where is the average grain diameter and is a dimensionless proportionality constant. However, Kozeny (1927) proposed a constitutive equation for absolute permeability which contains Hubbert's proposal as a factor. Hubbert (1940, 1956) also presented a force potential, denoted or , that bears his name:
Бірнеше жыл өткен соң Хабберт (1956) Дарси заңының тұтқыр сұйықтықтың қозғалысының Навье-Сток теңдеуінен туындатылатынын көрсетті. Хабберт мұнай кен орындары мен табиғи газ қорының мөлшерін зерттеуімен және мұнай мен газ өндірісінің қарқынына қойылатын шектеулермен танымал. Ол мұнай өндіретін кез келген аймақтың – провинцияның, мемлекеттің немесе бүкіл планетаның – мұнай өндірісінің қарқыны уақыт өте келе қорының сағана қисығына ұқсайтынын болжады. Өзінің теориясына сүйене отырып, ол 1956 жылы Сан-Антониодағы (Техас штаты) Американдық Мұнай Институтының мәжілісінде баяндама жасады, онда АҚШ-та мұнай өндірісінің жалпы деңгейі 1965 жылға қарай (оның пікірінше, ең ықтимал уақыт) немесе 1970 жылға қарай (жоғарғы шегі) жетеді деп болжады. Бастапқыда оның болжамы көп сынға ұшырады, себебі соңғы жарты ғасырда мұнай сыйымдылығына қатысты көптеген басқа болжамдар жасалған, бірақ олар көбінесе резервтерге шағылыстырылған өндіріс қатынасына негізделген, болашақ жаңалықтарды ескермеген және жалған болып шықты. Хабберт 1970 жылы АҚШ-тың мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейге жеткенімен және оның болжағандай төмендегенімен танымал болды. 1974 жылы Хабберт «егер қазіргі тенденциялар сақталса» 1995 жылы әлемдік мұнай өндірісінің шыңына жететінін болжады. Кейінгі жылдары тенденциялардың өзгеруіне байланысты басқалар да әртүрлі болжамдар жасады. Хабберт күн энергиясының табиғи отынға практикалық жаңартылатын балама болатынына және көбейту реакторларындағы ядролық энергияның адамзатты ғасырлар бойы қамтамасыз ете алатынына сенді.
Some years later Hubbert (1956) showed that Darcy's law can be derived from the Navier–Stokes equation of motion of a viscous fluid. Hubbert is best known for his studies on the size of oil fields and natural gas reserves, and the limits these impose on rates of oil and gas production. He predicted that for any oil producing area, whether a province, a nation, or the planet as a whole, the rate of petroleum production of the reserve over time would resemble a bell curve. Based on his theory, he presented a paper to the 1956 meeting of the American Petroleum Institute in San Antonio, Texas, which predicted that overall petroleum production would peak in the United States between 1965, which he considered most likely, and 1970, which he considered an upper bound. At first his prediction received much criticism, for the most part because many other predictions of oil capacity had been made over the preceding half century, but these had usually been based on the reserves to production ratio, had not taken into account future discoveries, and had proven false. Hubbert became famous when U. S. oil production peaked in 1970 and began to decline, as he had predicted. In 1974, Hubbert projected that global oil production would peak in 1995 "if current trends continue". Various subsequent predictions have been made by others as trends have fluctuated in the intervening years. Hubbert believed that solar power would be a practical renewable energy replacement for fossil fuels, and that nuclear energy in breeder reactors would be able to sustain humanity for centuries.
Жаңартылатын ресурстар
Балық шаруашылығы: Кем дегенде бір зерттеуші кит аулау индустриясына Хабберт сызықтығын (Хабберт қисығын) қолдануға тырысты, сондай-ақ осетрдің қырылуына байланысты икра бағасының айқын тәуелділігін көрсетті. Атлантиканың солтүстік-батысындағы треска балық аулауы жаңаруға жарамды ресурс болды, бірақ ауланған балықтардың саны балықтардың қалпына келу қарқынынан асып кетті. Треска балық аулауының тоқтауы Хабберт қисығының экспоненциалды төмендеуімен сәйкес келеді. Балық шаруашылығы және кен өндіру мысалдарының салыстыруы, қоршаған ортаға адамның қысымы көптеген ресурстардың Хабберт қисығына ұқсас сарқылу циклінен өтуіне себеп болып жатыр екенін көрсетеді.
Fisheries: At least one researcher has attempted to perform Hubbert linearization (Hubbert curve) on the whaling industry, as well as charting the transparently dependent price of caviar on sturgeon depletion. The Atlantic northwest cod fishery was a renewable resource, but the numbers of fish taken exceeded the fish's rate of recovery. The end of the cod fishery matches the exponential drop of the Hubbert bell curve. The comparison of the cases of fisheries and of mineral extraction shows that the human pressure on the environment is causing a wide range of resources to go through a depletion cycle which mirrors the Hubbert curve.
Марапаттар
Хабберт Ұлттық ғылым академиясының және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. Ол Америка геологиялық қоғамымен ұзақ жылдар бойы байланыста болды, 1954 жылы Артур Л. Дей медалін алды, 1962 жылы қоғамның президенті болып сайланды және 1973 жылы қоғамның Пенроуз медалімен марапатталды. 1981 жылы Г. Унгер Ветлесен қоры мен Колумбия университетінен Ветлесен сыйлығын алды. Одан әрі, ол 1981 жылы Эллиотт Крессон медалін алды.
Hubbert was a member of the National Academy of Sciences and the American Academy of Arts and Sciences. He was long affiliated with the Geological Society of America, receiving their Arthur L. Day Medal in 1954, being elected President of the Society in 1962, and receiving the Society's Penrose Medal in 1973. He received the Vetlesen Prize from the G. Unger Vetlesen Foundation and Columbia University in 1981. He also received the Elliott Cresson Medal in 1981.