Кіріспе
Американдық геолог (1906–1969)
Гарри Хаммонд Хесс (24 мамыр 1906 – 25 тамыз 1969) – американдық геолог және Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Теңіз күштерінің офицері. Ол плиталық тектониканың біріктіруші теориясының "негізін қалаушыларының" бірі саналады. Ол теңіз түбінің кеңеюі туралы теориялар жариялады, атап айтқанда аралдық доғалар, теңіз түбінің гравитациялық аномалиялары және серпентинизацияланған перидотит арасындағы байланыстарды зерттеді, бұл процестің қозғаушы күші Жердің мантиясындағы конвекция екенін көрсетті.
Ерте өмір және білім
Гарри Хаммонд Хесс 1906 жылғы 24 мамырда Нью-Йорк қаласында, Нью-Йорк қор биржасының мүшесі Джулиан С. Хесс пен Элизабет Энгель Хесс отбасында дүниеге келді. Ол Нью-Джерси штатының Асбери-Парк қаласындағы Асбери-Парк орта мектебінде білім алды. 1923 жылы ол Йель университетіне түсті, онда электр инженериясын оқымақ болған, бірақ геология ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алып аяқтады. Гесс Йельде минералогиядан алғашқы рет емтиханды сәтсіз тапсырып, оның осы салада болашағы жоқ екені айтылды. Осыған қарамастан, ол білімін жалғастырып, Екінші дүниежүзілік соғыс жарияланғанда Принстон университетінде геология пәнін оқытты. Ол Солтүстік Родезияда екі жыл геолог болып жұмыс істеді. 1934 жылы ол Аннет Бернсқа үйленді.
Оқытушылық мансап
Гарри Хесс Нью-Джерсидегі Рутгерс университетінде бір жыл (1932–1933) оқытты және 1934 жылы Принстон университетінің профессоры болуға кірмес бұрын Вашингтон қаласындағы Геофизикалық зертханада бір жыл ғылыми зерттеуші болып жұмыс істеді. Хесс өмірінің соңына дейін Принстонда қызмет етті және 1950 жылдан 1966 жылға дейін Геология кафедрасының меңгерушісі болды. Ол 1949–1950 жылдары Оңтүстік Африкадағы Кейптаун университетінде және 1965 жылы Англиядағы Кембридж университетінде қонақ профессоры болып жұмыс істеді.
1932 жылы Батыс Үндістанға әскери-теңіз флоты мен Принстон гравитациялық экспедициясы
Гесс Утрехт университетінің докторы Феликс Венинг Майнезге АҚШ-тың екінші экспедициясына көмек көрсету үшін АҚШ-тың USS S 48 теңіз асты кемесінде бірге болды. Экспедиция Майнез жасаған гравиметр немесе гравитация өлшегішін пайдаланды. Теңіз асты кемесі 1932 жылдың 5 ақпанынан 25 наурызына дейін Кубаның Гуантанамосынан Флориданың Ки-Уэст қаласына, содан кейін Багам аралдары мен Түркс және Кайкос аймағы арқылы Гуантанамоға қайтып келді. Экспедицияның операциялары мен нәтижелерін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің гидрографиялық кеңсесі 1932 жылғы Батыс Үнді аралдарына жасалған Принстон гравитациялық экспедициясы туралы баяндамасында жариялады.
Әскери және соғыс мансабы
Хесс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылып, жаңа технологиямен – сонармен жабдықталған шабуылдық көлік кемесі "USS Cape Johnson" капитаны болды. Бұл қызметі кейіннен Хесске теңіз түбінің кеңеюі туралы теориясын жасауға өте көмектесті. Хесс өзінің кемесінің эхолотты үнемі пайдалана отырып, Мариан аралдарына, Филиппинге және Иво Джимаға жасаған сапарларын мұқият қадағалады. Бұл соғыс кезіндегі жоспарланбаған ғылыми сараптама Хесске Тынық мұхитының солтүстік бөлігіндегі теңіз түбінің бейнесін жасауға мүмкіндік берді, нәтижесінде 19 ғасыр географы Арнольд Генри Гьюоттың құрметіне "гиоттар" деп атаған, жапырақты су асты жанартаулары табылды. Соғыстан кейін ол Әскери-теңіз резервінде қызметін жалғастырып, контр-адмирал шеніне дейін көтерілді.
Ғылыми жаңалықтар
1960 жылы Гесс өзінің ең маңызды үлесін қосты, ол 20 ғасырдың геологиялық ғылымының маңызды жетістігінің бір бөлігі деп есептеледі. Әскери-теңіз зерттеулер бюросына кеңінен таралған баяндамасында ол Жер қыртысының ұзақ, жанартаулық белсенді мұхит жоталарынан көлденең жылжуы туралы, қазіргі таңда жалпы қабылданған теорияны ұсынды. Ол Мари Тарп пен Брюс Хизеннің (1953, Ламонт тобы) Атлантика орта жотасы бойында орналасқан Ұлы жаһандық жарылысты тапқаннан кейін ғана Солтүстік Тынық мұхитындағы теңіз түбінің профильдерін толық түсінді. Кейіннен теңіз түбінің таралуы деп аталған бұл процесс, Альфред Вегенердің бұрынғы (бірақ сол кезде көбінесе жоққа шығарылған) континенттік дрейф концепциясын ғылыми тұрғыдан құрметті деп мойындауға көмектесті. Бұл Жер ғылымдарында революция тудырды. Гесс есебі ресми түрде оның "Океан бассейндерінің тарихы" (1962) еңбегінде жарияланды, ол бір кезде қатты Жер геофизикасы саласындағы ең көп сілтеме жасалған жұмыс болды. Гесс сонымен қатар көптеген басқа ғылыми жобаларға қатысты, оның ішінде терең теңізде бұрғылаудың мүмкіндігі мен әдістерін зерттеген Мохоль жобасы (1957–1966) да бар.
Марапаттар мен мүшелік
1952 жылы Хесс Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясына, ал 1960 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды. 1963 жылы ол Америка геологиялық қоғамының президенті болды және 1966 жылы олардың Пенроуз медалін алды. 1968 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясына сайланды.
Өлім
Хесс 1969 жылғы 25 тамызда Массачусетс штатындағы Вудс-Холда Ұлттық ғылым академиясының Ғарыш ғылымдары кеңесінің мәжілісін төрағалық етіп отырғанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Арлингтон ұлттық зиратына жерленді және қайтыс болғаннан кейін Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасының Ерекше қоғамдық қызмет көрсеткені үшін сыйлығымен марапатталды.
Гарри Хесс медалі
Америка геофизикалық одағы 1984 жылы Гарри Х. Хесс медалін оның естелігіне "Жер және басқа планеталардың құрылысы мен эволюциясын зерттеудегі ең маңызды жетістіктерін марапаттау" мақсатымен тағайындады.