Кіріспе
Дин Эдвардс Смит (28 ақпан 1931 – 7 ақпан 2015) – американдық ерлер баскетбол командасының бас жаттықтырушысы. Баскетбол Даңқы залы оны «жаттықтырушы аңыз» деп атады, ол 36 жыл бойы Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінде жаттықтырды. Смит 1961 жылдан 1997 жылға дейін жаттықтырды және 879 жеңіске қол жеткізді, бұл сол кезде NCAA I дивизионының ерлер баскетбол бойынша рекорды болды. Смит кез келген ерлер колледж баскетбол жаттықтырушысының ең жоғары тоғызыншы жеңіс көрсеткішіне ие болды (77,6%). Бас жаттықтырушы ретінде Солтүстік Каролина екі ұлттық чемпионатты жеңіп алды және 11 финалдық турнирге қатысты. Смит Канзас университетінде колледж баскетболында ойнады, онда 1952 жылы Даңқ залының жаттықтырушысы Фог Алленнің командасында ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Смит таза бағдарламаны ұстануымен және жоғары бітіру көрсеткішімен танымал болды, оның спортшыларының 96,6%-ы диплом алды. Смит Солтүстік Каролинада баскетболда ойыншы, жаттықтырушы немесе екеуі ретінде көзге түскен көптеген адамдарды жаттықтырды және олармен жұмыс істеді. Смит 1997 жылы командаға жылдар бойы берген құлшынысын қазір бере алмайтынын айтып, зейнеткерлікке шықты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Смит өзінің беделін түрлі қайырымдалық жобалар мен либералды саяси іс-шараларға жәрдемдесу үшін пайдаланды, бірақ соңғы жылдары оның деменциясы күшейіп, көпшілік алдындағы іс-әрекеттері азайды.
the American basketball coach
Dean Edwards Smith (February 28, 1931 – February 7, 2015) was an American men's college basketball head coach. Called a "coaching legend" by the Basketball Hall of Fame, he coached for 36 years at the University of North Carolina at Chapel Hill. Smith coached from 1961 to 1997 and retired with 879 victories, which was the NCAA Division I men's basketball record at that time. Smith had the ninth highest winning percentage of any men's college basketball coach (77.6%). During his tenure as head coach, North Carolina won two national championships and appeared in 11 Final Fours. Smith played college basketball at the University of Kansas, where he won a national championship in 1952 playing for Hall of fame coach Phog Allen. Smith was best known for running a clean program and having a high graduation rate, with 96.6% of his athletes receiving their degrees. Smith coached and worked with numerous people at North Carolina who achieved notable success in basketball, as players, coaches, or both. Smith retired in 1997, saying that he was not able to give the team the same level of enthusiasm that he had given it for years. After retiring, Smith used his influence to help various charitable ventures and liberal political activities, but in his later years he suffered from advanced dementia and ceased most public activities.
Алғашқы жылдар
Смит 1931 жылы 28 ақпанда Канзас штатының Эмпория қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы екеуі де мемлекеттік мектеп мұғалімдері болған. Смиттың спортқа деген қызығушылығы баскетболмен ғана шектелмеді. Смит орта мектептегі футбол командасында қақпашы және бейсбол командасында ұстаушы болып ойнады. Канзас университетінде оқыған кезінде де Смит спортпен айналысып, университеттік баскетбол, университеттік бейсбол және бірінші курс студенттерінің футбол командасында өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Әуе күштері ROTC бөлімінің мүшесі болды. Оның университеттік баскетбол командасында ойнаған кезінде Канзас 1952 жылы ұлттық чемпионатты жеңіп алды. 1953 жылы команда NCAA турнирінің финалисі атанды.
Баскетбол жаттықтырушысының алғашқы жылдары
Смит 1954 жылғы 7 маусымда АҚШ Әуе күштері қатарына екінші лейтенант болып кірді және Германиядағы Фюрстенфельдбрук әуе базасында орналасты, онда ол Еуропа чемпионатында Әуе күштерінің құрама командасымен жеңіске жетті. Кейін ол АҚШ Әскери-әуе академиясының бейсбол және гольф командаларының бас жаттықтырушысы болды. Айкок Смитті бас жаттықтырушы етіп тағайындағанда, 30 жастағы Смитқа жеңіс-жеңілістен гөрі, таза бағдарламаны жүргізу және университетті лайықты ұсыну маңызды екенін айтты. Атлантикалық жағалау конференциясы (АКК) Солтүстік Каролина ойыншысының (Лу Браун) қатысуымен болған ұлттық ұпайлардың кесілуіне байланысты Солтүстік Каролина штатының Роли қаласындағы жылдық баскетбол турнирі – «Дикси Классик» турнирін тоқтатты. Осы оқиғадан кейін Солтүстік Каролина баскетболға көңіл бөлмей, тұрақты маусымдық кестесін қысқартты. Смиттің алғашқы маусымында Солтүстік Каролина 17 ойын өткізіп, 8–9 есебімен жеңіліске ұшырады. Оның мансабындағы жалғыз жеңіліс маусымы осы болды. 1965 жылы Wake Forest командасына ұтылғаннан кейін университет кампусында оның бейнесі асылып өлтірілді. Смит бұл бағдарламаны тұрақты табысқа жеткізді. 1965 жылдан бастап 1966 жылға дейін Смит командалары АКК-да үшінші орыннан төмен түспеді. Алғашқы 21 жыл бойы олар екінші орыннан да төмен түспеді. Ал осы кезеңде АКК-ның басқа негізгі мүшелері кем дегенде бір рет соңғы орынға ие болды. Смиттің алғашқы маңызды жетістіктері 1960 жылдардың соңында болды, оның командалары қатарынан маусымдық және АКК турнирінің чемпионаттарын жеңіп, үш рет «Финал төрттігіне» (Final Four) өтті, тіпті 1968 жылы ұлттық чемпионат ойынына дейін жетті. Смиттың Капел-Хиллдегі соңғы 31 жылында олар NCAA немесе NIT турнирлеріне қатысты. Алайда, бұл оқиғалар UCLA командасының 12 жылда 10 титул жеңген кезеңімен бірге болды, және шындығында Смит 1968 жылғы титул ойынында UCLA-ның Джон Вудэнге есе жіберді.
Бірінші ұлттық чемпионат
Смит өзінің алғашқы ұлттық чемпионатын 1981–82 жылдардағы командасымен жеңіп алды, құрамында Майкл Джордан, Джеймс Уорти және Сэм Перкинс сияқты болашақ НБА ойыншылары болған. NCAA турнирінде жеңіске жеткеннен кейін Солтүстік Каролинаның көрсеткіші 32–2 болды. Солтүстік Каролинамен бірге жартылай финалға өткен командалар – Джорджтаун, Хьюстон және Луисвилл. «Тар Хилз» АСС тұрақты маусымында Ральф Сэмпсон басқарған «Виргиния Кавальерспен» бірінші орынды бөлісті. Жартылай финалда Солтүстік Каролина Нью-Орлеанда Хьюстонды 68–63 есебімен жеңсе, Джорджтаун Луисвиллді 50–46 есебімен жеңді. Джорджтаунға қарсы өткен ұлттық чемпионат ойынының барысында екі команда да тең күш көрсетті. Алайда, ойынның соңына 17 секунд қалғанда, «Тар Хилз» 1 ұпаймен қалып қойғанда, Джордан ойынды шешкен голды соқты, нәтижесінде «Тар Хилз» 63–62 есебімен алға өтті. Джорджтаунның келесі шабуылында «Хойя» командасының қорғаушысы Фред Браун түсініксіз себеппен допты тікелей Уортиге лақтырып жіберді, ал жанында ешқандай Джорджтаун ойыншысы болмады. Уорти уақытты өткізуге тырысты, бірақ ойынның соңына 2 секунд қалғанда ол фолға ілікті. Ол екі айып тастауын да сұрыптап жіберді, бірақ Джорджтаунның қолында тайм-аут қалмады. «Хойялар» уақыт біткенде жартылай алаңнан соққы жасады, нәтижесінде Смит өзінің жетінші «Финал төрттікке» қатысуында алғашқы ұлттық чемпионатын жеңіп алды.
Екінші ұлттық чемпионат
Дин Смиттің 1992–93 жылғы құрамында Джордж Линч, Эрик Монтросс, Брайан Риз, Дональд Уильямс және Деррик Фелпс болды. «Tar Heels» 8–0 есебімен маусымды бастады және «Rainbow Classic» турнирінің жартылай финалында #6 Мичиганмен кездескенде елде #5 орынды иеленді. «Fab Five» құрамындағы екінші курс студенттерінің жетекшілігімен «Wolverines» командасы соңғы секундта жасалған тартумен 79–78 есебімен жеңіске жетті. Солтүстік Каролина қатарынан тоғыз ойында жеңіске жеткеннен кейін, рейтингісіз «Wake Forest» және #5 «Duke» командаларына қарсы өткен екі сыртқы ойында жеңіліске ұшырады. Тағы жеті ойында жеңіске жеткеннен кейін «Tar Heels» тұрақты маусымның соңғы аптасына #1 рейтингпен келді (1987–88 маусымының басынан бергі бірінші #1 рейтингі). Солтүстік Каролина тұрақты маусымды #14 «Wake Forest» және #6 «Duke» командаларын жеңіп аяқтады, соның арқасында ACC турниріндегі ең жоғары орынды қамсыздады. Солтүстік Каролина турнирдің финалына өтті, бірақ жарақат алған Деррик Фелпссіз «Georgia Tech» командасына 77–75 есебімен жеңілді. Дегенмен, Солтүстік Каролина 1993 жылғы NCAA турнирінің шығыс аймағындағы ең жоғары орынды иеленді, #16 «East Carolina» (85–65), #8 «Rhode Island» (112–67), #4 «Arkansas» (80–74) және #2 «Cincinnati» (75–68) командаларын жеңіп, Нью-Орлеандағы «Final Four» турниріне жолдама алды. Ұлттық жартылай финалда Смиттің «Tar Heels» командасы оның туған жері «Kansas» (болашақта Солтүстік Каролинаның бас жаттықтырушысы Рой Уильямс басқарған) командасын 78–68 есебімен жеңді. 1991 жылы осы екі команда ұлттық жартылай финалда да кездесіп, «Kansas» жеңіске жеткен, ал Дин Смит алаңнан шығарылған болатын. 1993 жылғы жеңіс «UNC» үшін маусым басындағы #3 рейтингтегі «Michigan» командасымен финалда қайта кездесуге мүмкіндік берді. 1993 жылғы ұлттық чемпионат ойыны тартысты өтті, бірақ ең көп еске алынатыны – екі қорғаушының қысымындағы Крис Уэббердің таймаут сұрауы. «Michigan» командасының таймауттары қалмаған еді және олар екі ұпаймен қалып қойған. «Michigan» командасына техникалық бұзушылық тағайындалды, ал Солтүстік Каролина 77–71 есебімен жеңіске жетті, бұл Смит үшін екінші ұлттық чемпиондық титул болды. NCAA-ның алты жылдық тергеуінен кейін Крис Уэббердің Эд Мартинмен байланысы және қаржылық мәмілелері ойыншыларға бірқатар бұзушылықтар мен тікелей төлемдер жасалғанын анықтады және бұл «Мичиган университетінің баскетбол жанжалы» деп аталды, нәтижесінде «Michigan» командасы сол дәуірдегі барлық баннерлерін және титулдарын алып тастады.
Зейнеткерлік
1997 жылы 9 қазанда Смит кенеттен зейнетке шығуын жариялады. Ол, егер командасына жылдар бойы берген ынтасын қайтара алмайтынын сезінсе, зейнетке шығатынын айтқан еді. Оның бұл хабарламасы күтпеген болды, себебі ол зейнетке шығуды қарастырып жатқаны туралы аз ғана ескерткен. Смиттің зейнетке шығуы туралы қысқа мерзімде хабарланғаннан кейін, 30 жыл бойы оның ассистенті болған Билл Гатридж бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Зейнетке шыққаннан кейін Смит Солтүстік Каролина баскетбол бағдарламасына зор әсер етті. 2003 жылы Смит Рой Уильямспен қиындыққа тап болған Мэтт Доэртиді бас жаттықтырушы лауазымынан алмастыру туралы шешімі туралы сөйлесті. Уильямс бұрын үш жылдай бұрын Гатридж зейнетке шыққанда бас жаттықтырушы лауазымын қабылдаудан бас тарған болатын. 2010 жылдың шілдесінде журналист Джон Файнштейн Смит туралы өмірбаянын жазуды жоспарлағанын, бірақ Смиттың есте сақтау қабілеті нашарлағандықтан одан басқанын мәлімдеді. Содан кейін Смиттың отбасы оның "прогрессивті нейрокогнитивтік бұзылысы" бар екенін білдірген хат жариялады, бұл Альцгеймер ауруы немесе басқа да ауру ретінде жарияланбаған. Хатта оның кейбір ойыншылардың есімдерін есінде ұстауы қиын болғаны, бірақ олармен болған қарым-қатынасының маңыздылығын ұмыта алмағаны айтылды. Ол гимндер мен джаз стандартының сөздерін есіне түсірді, бірақ концерттерге қатыспады. Саяхаттау оған қиындық туғызды, бірақ ол бұрынғы командасының ойындарын теледидардан көруді жалғастырды. Уильямс: "Оның жақсы да, жаман да күндері болады" деді.
Тренерлік профиль
Смит командаларды жаттықтырғанда, стильдері қолда бар ойыншыларына қарай өзгеріп отырды. Бірақ олар көбінесе қарқынды шабуыл, допты көптеп беруге баса назар аударатын жарты алаңдық шабуыл және қарсыластардан допты тартып алуға және оңай ұпайларға мүмкіндік беретін агрессивті қорғаныс стилін көрсетті. 1970 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін оның командаларының ату пайызы төрт жылдан басқа барлық жылдары 50% жоғары болды. Смит келесі баскетболдық тәсілдерді ойлап тапты немесе танымал етті: "шаршаған сигнал", онда ойыншы қолмен (алғашқыда көтерілген жұдырық) демалуға шығуы керек екенін көрсететін сигнал береді, еркін лақтырудан бұрын команданы жинап алу, сондай-ақ нүктелік аймақ, жүгіру және секіру, экран мен ролльді екі ойыншымен қабылдау сияқты қорғаныс схемаларын жасады. Канзас университетінің түлегі МакЛендон төрт бұрышты шабуылды ойлап тапса да, Смит оны ойындарда қолданғаны үшін мақтау алды. Командада алты аға ойыншы болған маусымда ол ойын басында барлығын бірдей алаңға шығарды – техникалық бұзушылық жасады – біреуін алаңда қалдырмады. 1993 жылы ұлттық чемпионатқа таласқанда Смит Швейцариядағы конференцияда танысқан әдісті қолданды. Конференцияда Смитке салмақ жоғалту үшін суреттерін өңдеген лектордың кассетасын көрсетті. Суреттерде лектор арықтағанда қалай көрінетіні көрсетілген, бұл оны салмақ жоғалтуға ынталандырды. Смит 1982 жылғы чемпионаттың есеп тақтасын суретке түсіріп, оны 1993 деп өзгертті және Джорджтаун деген жазуды өшіріп, орнын бос қалдырды. Содан кейін ол өңделген суреттердің көшірмелерін барлық ойыншылардың шкафтарына салды. Ол әдепкі сақталатын бағдарламаны жүргізуде жақсы беделге ие болды.
Жеке өмір
Смит 1954 жылы Анн Кливинггерге үйленді, АҚШ Әуе күштерімен шетелге аттанғанға дейін аз уақыт өткен соң. Олардың үш баласы болды: қыздары Шарон мен Сэнди және ұлы Скотт. Смит пен Кливингер 1973 жылы ажырасты. Смит 1976 жылғы 21 мамырда психиатр Линнеа Веблмо Смитке үйленді. Олардың екі ересек қызы бар: Кристен мен Келли. Веблмо Смит «Плейбой» журналымен колледж жұлдыздарының командалары үшін күресті, «Плейбоймен барлық спорттық байланыстарды, соның ішінде барлық сұхбаттарды және ең үздік колледж баскетболшылары мен футболшыларының суреттерін түсіруді тоқтатуға шақырып, науқан жүргізді».
Өлім
Смит 2015 жылғы 7 ақпан күні кешке 83 жасында Чапел-Хиллдегі үйінде, отбасының қасында қайтыс болды. 12 ақпанда Чапел-Хиллдегі Бинкли баптист шіркеуінде жекелеген жерлеу рәсімі өтті, содан кейін ол UNC кампусындағы Ескі Чапел-Хилл зиратына жерленді. 22 ақпанда Дин Смит орталығында қоғамдық еске алу шарасы өткізілді. Смит Солтүстік Каролинадағы 36 жылдық жаттықтырушылық қызметі кезеңінде тәрбиелеген барлық спортшыларына 200 долларлық чек қалдырды, оған "Жаттықтырушы Диан Смиттен кешкі асқа шақыру" деген жазу қоса берілді. Мүлікті басқарушы ESPN телеарнасына шамамен 180 бұрынғы ойыншыға чектер жіберілгенін хабарлады.
Саяси қызмет
Көптен бері демократ болған Дин Смит Солтүстік Каролина саясатындағы ең көрнекті либералдардың бірі болды. Саяси тұрғыдан алғанда, ол сегрегацияны жоюды қолдаумен танымал болды. 1964 жылы Смит жергілікті пастор мен Солтүстік Каролинадағы қара нәсілді теология студентімен бірге Чапел-Хиллдегі The Pines ресторанындағы бұрынғы бөліністі жойды. Ол сондай-ақ Чарли Скотты университеттің алғашқы қара терілі спорт стипендиясын алған студенті ретінде қабылдап, "Тар Хилз" баскетбол командасын біріктірді. Бапкерлік қызметін атқарып жүргенде, Демократиялық партияның бір бөлігі оны қолданыстағы Сенатор Джесси Хелмске қарсы АҚШ Сенатына үміткер болуға шақырды. Ол бас тартты. Бірақ зейнеткерлікке шыққаннан кейін де ол Ирак соғысы, өлім жазасы және гомосексуалдардың құқықтары сияқты мәселелер бойынша өз пікірін білдіре берді. Қатаң демократ болғанына қарамастан, Смит 2000 жылы Солтүстік Каролинаның губернаторына кандидат болған республикашыл Ричард Винрутты, өзінің бұрынғы ойыншыларының бірін қолдады. 2006 жылы Смит діни американдықтарды демократтарға дауыс беруге көндіру мақсатымен құрылған, дінаралық, халықтық саяси әрекет комитетінің өкілі атанды. Смит Солтүстік Каролинадағы газеттерде жарияланған жарнамада және Associated Press агенттігінің мақаласында жарияланды. 2008 жылдың 13 қазанында ол сенатор Барак Обаманың АҚШ Президентіне кандидаттығын қолдады.