Аңыз ертегілер әлемі

Кіріспе

Шығармашылық әңгіме, көбінесе фольклорлық қиял кейіпкерлері мен сиқырға толы болады.

Ертегі (басқа атаулары: ертегі, қиял ертегісі, сиқырлы ертегі немесе керемет ертегі) – фольклор жанрына жататын қысқа әңгіме. Мұндай әңгімелерде әдетте сиқыр, соқпақтар мен мифтік немесе қияли жандар кездеседі. Көптеген мәдениеттерде миф пен халық әңгімесі, ертегі арасында нақты шекара жоқ; олардың бәрі бірге жазба білмейтін қоғамдардың әдебиетін құрайды. Ертегілерді басқа халықтық әңгімелерден, мысалы, аңыздардан (әдетте оқиғалардың рас екеніне сенім білдіріледі) және нақты моральдық сабақтары бар әңгімелерден, оның ішінде жануарлар туралы аңыздардан ажыратуға болады. Көбінесе дракондар, гномдар, эльфтер, перилер, алыптар, гоблиндер, гриффиндер, су қызы, құбыжықтар, сөйлейтін жануарлар, тролльдер, біржанғақтар, әйел сиқыршылар, сиқыршылар, сиқыр және соқпақтар сияқты элементтер кездеседі. Күнделікті тілде бұл термин ерекше бақытқа толы жағдайды сипаттау үшін де қолданылады, мысалы, "ертегідей аяқталу" (құба-құба аяқталу) немесе "ертегідей махаббат". Көбінесе "ертегі" немесе "қиял ертегісі" термині шындықтан алыс, немесе мүмкін емес оқиғаны білдіреді. Аңыздар өз мәдениетінде шындық деп есептеледі; ертегілер аңыздарға айналуы мүмкін, онда әңгімелеуші де, тыңдаушылар да оқиғаның тарихи шындыққа негізделгенін сезінеді. Дегенмен, аңыздар мен эпостардан айырмашылығы, ертегілерде дінге, нақты жерлерге, адамдарға және оқиғаларға тек беткей сілтемелер ғана болады; олар "бір уақытта" орын алады, нақты уақытта емес. Ертегілер ауызша және жазба түрінде кездеседі; "ертегі" ("conte de fées" француз тілінде) деген атауды оларға алғаш рет 17 ғасырдың соңында Мадам д’Ольнуа берген. Бүгінгі күнгі ертегілердің көптегені ғасырлар бойы қалыптасқан, әлемнің әртүрлі мәдениеттерінде әртүрлі нұсқалары бар оқиғалардан пайда болған. Ертегі тарихын анықтау қиын, өйткені тек жазба түрлері ғана сақталған. Дегенмен, Дарем және Лиссабон университеттерінің зерттеушілерінің мәліметінше, мұндай әңгімелер мыңдаған жылдарға, тіпті қола дәуіріне дейін соңғы жылдары таралған. Ертегілер мен олардан алынған туындылар әлі де жазылуда. Жатакалар әдебиеттегі осындай әңгімелердің ең көне жинағы болуы мүмкін, ал қалғандарының көп бөлігі мың жылдан астам уақытқа соңғы жылдары жатады. Қазіргі Еуропа әдебиетінің көп бөлігінің (шамамен бестен бір бөлігі) арабтар мен яһудилер арқылы крест жорықтарымен батысқа келген осы үлкен жинақтың бір бөлігінен алынғандығы анық. Фольклор зерттеушілері ертегілерді әртүрлі жолдармен жіктеген. Арне-Томпсон-Утер индексі және Владимир Пропптың морфологиялық талдауы ең танымалдары. Басқа фольклоршылар да әңгімелердің мағынасын түсіндірген, бірақ әңгімелердің мағынасы бойынша ешқандай біртұтас мектеп құрылмаған.

A fairy tale (alternative names include fairytale, fairy story, magic tale, or wonder tale) is a short story that belongs to the folklore genre. Such stories typically feature magic, enchantments, and mythical or fanciful beings. In most cultures, there is no clear line separating myth from folk or fairy tale; all these together form the literature of preliterate societies. Fairy tales may be distinguished from other folk narratives such as legends (which generally involve belief in the veracity of the events described) and explicit moral tales, including beast fables. Prevalent elements include dragons, dwarfs, elves, fairies, giants, gnomes, goblins, griffins, merfolk, monsters, talking animals, trolls, unicorns, witches, wizards, magic, and enchantments. In less technical contexts, the term is also used to describe something blessed with unusual happiness, as in "fairy tale ending" (a happy ending) or "fairy tale romance". Colloquially, the term "fairy tale" or "fairy story" can also mean any far fetched story or tall tale; it is used especially of any story that not only is not true, but could not possibly be true. Legends are perceived as real within their culture; fairy tales may merge into legends, where the narrative is perceived both by teller and hearers as being grounded in historical truth. However, unlike legends and epics, fairy tales usually do not contain more than superficial references to religion and to actual places, people, and events; they take place "once upon a time" rather than in actual times. Fairy tales occur both in oral and in literary form; the name "fairy tale" ("conte de fées" in French) was first ascribed to them by Madame d'Aulnoy in the late 17th century. Many of today's fairy tales have evolved from centuries old stories that have appeared, with variations, in multiple cultures around the world. The history of the fairy tale is particularly difficult to trace because only the literary forms can survive. Still, according to researchers at universities in Durham and Lisbon, such stories may date back thousands of years, some to the Bronze Age. Fairy tales, and works derived from fairy tales, are still written today. The Jatakas are probably the oldest collection of such tales in literature, and the greater part of the rest are demonstrably more than a thousand years old. It is certain that much (perhaps one fifth) of the popular literature of modern Europe is derived from those portions of this large bulk which came west with the Crusades through the medium of Arabs and Jews. Folklorists have classified fairy tales in various ways. The Aarne–Thompson–Uther Index and the morphological analysis of Vladimir Propp are among the most notable. Other folklorists have interpreted the tales' significance, but no school has been definitively established for the meaning of the tales.

Терминология

Кейбір фольклоршылар неміс терминін – Märchen немесе «табыс әңгімесін» қолдануды ұсынады. Бұл термин алғаш рет 1697 жылы шыққан мадам Д’Олнойдың Conte de fées жинағында пайда болған, оның аудармасынан шыққан. Күнделікті тілде ертегілерді жануарлардың әңгімелерімен және басқа да халық аңыздарымен шатастырады, ал ғалымдар феялардың және/немесе оларға ұқсас мифтік жандардың (мысалы, эльфтер, гоблиндер, тролльдер, алыптар, үлкен монстрлар немесе русалкалар) болуын ерекшелендіру факторы ретінде қарастыру қажеттігі туралы пікірде келіспейді. Владимир Пропп «Фольклор морфологиясы» еңбегінде «ертегілер» мен «жануарлар туралы әңгімелер» арасындағы дәстүрлі айырмашылықты сынға алды, себебі көптеген әңгімелерде фантастикалық элементтер мен жануарлар бірге кездеседі. Дегенмен, талдауы үшін материалдарды іріктеу үшін Пропп фольклор ретінде жіктелген барлық орыс халық әңгімелерін, Аарне–Томпсон–Утер индексі бойынша 300–749 нөмірленген әңгімелерді пайдаланды, осылайша нақты әңгімелер жинағын құрды. Оның талдауы ертегілерді сюжеттік элементтері арқылы анықтады, бірақ бұл әдіс сынға ұшырады, өйткені ол ізденіс сюжеті жоқ әңгімелерге оңай қолданылмайды, сонымен қатар, осы сюжеттік элементтер ертегі емес туындыларда да кездеседі. Стит Томпсон атап көрсеткендей, сөйлейтін жануарлар мен сиқыр ертегіде феялардан гөрі жиі кездеседі. Алайда, жануарлардың сөйлеуі әңгімені ертегіге айналдырмайды, әсіресе егер жануар адам бетінде маска болса, мысалы, аңыздардағыдай. «Әңгімелер туралы» эссесінде Дж. Р. Р. Толкин «феяларды» анықтамадан шығаруға келісті, ертегілерді адамдардың Фэериядағы – феялардың, ертегілік ханзадалар мен ханшайымдардың, гномдардың, эльфтердің және басқа да сиқырлы түрлердің мекені – басынан өткен оқиғалары туралы әңгімелер деп анықтады. Алайда, сол эсседе көбінесе ертегілер саналатын әңгімелер де жоқ, мысалы, Эндрю Лангтың «Лилак ертегі кітабына» енгізген «Маймыл жүрегі». Стивен Сванн Джонс сиқырдың болуын ертегілерді басқа халық әңгімелерінен ажырататын ерекшелік ретінде анықтады. Дэвидсон мен Чодри жанрдың негізгі ерекшелігі ретінде «трансформацияны» атайды. Психологиялық тұрғыдан алғанда, Жан Чириак осы әңгімелерде фантастиканың қажеттілігін дәлелдеді. Эстетикалық құндылықтар тұрғысынан алғанда, Итало Кальвино ертегілерді әдебиеттегі «шапшаңдық»тың көрнекті мысалы ретінде келтірді, себебі әңгімелердің экономикасы мен қысқалығы.

Some folklorists prefer to use the German term Märchen or "wonder tale" The term itself comes from the translation of Madame D'Aulnoy's Conte de fées, first used in her collection in 1697. Common parlance conflates fairy tales with beast fables and other folktales, and scholars differ on the degree to which the presence of fairies and/or similarly mythical beings (e. g., elves, goblins, trolls, giants, huge monsters, or mermaids) should be taken as a differentiator. Vladimir Propp, in his Morphology of the Folktale, criticized the common distinction between "fairy tales" and "animal tales" on the grounds that many tales contained both fantastic elements and animals. Nevertheless, to select works for his analysis, Propp used all Russian folktales classified as a folklore, Aarne–Thompson–Uther Index 300–749,in a cataloguing system that made such a distinctionto gain a clear set of tales. His own analysis identified fairy tales by their plot elements, but that in itself has been criticized, as the analysis does not lend itself easily to tales that do not involve a quest, and furthermore, the same plot elements are found in non fairy tale works. As Stith Thompson points out, talking animals and the presence of magic seem to be more common to the fairy tale than fairies themselves. However, the mere presence of animals that talk does not make a tale a fairy tale, especially when the animal is clearly a mask on a human face, as in fables. In his essay "On Fairy Stories", J. R. R. Tolkien agreed with the exclusion of "fairies" from the definition, defining fairy tales as stories about the adventures of men in Faërie, the land of fairies, fairytale princes and princesses, dwarves, elves, and not only other magical species but many other marvels. However, the same essay excludes tales that are often considered fairy tales, citing as an example The Monkey's Heart, which Andrew Lang included in The Lilac Fairy Book. Steven Swann Jones identified the presence of magic as the feature by which fairy tales can be distinguished from other sorts of folktales. Davidson and Chaudri identify "transformation" as the key feature of the genre. From a psychological point of view, Jean Chiriac argued for the necessity of the fantastic in these narratives. In terms of aesthetic values, Italo Calvino cited the fairy tale as a prime example of "quickness" in literature, because of the economy and concision of the tales.

Жанр тарихы

Бастапқыда, қазіргі кезде ертегілер деп саналатын әңгімелер жеке жанр ретінде бөлініп көрсетілмеген. "Märchen" термині "Mär" деген ежелгі неміс сөзінен туындаған, ол жаңалық немесе әңгіме деген мағынаны білдіреді. "Märchen" сөзі "Mär" сөзінің кішіртілген түрі болғандықтан, "кішкентай әңгіме" дегенді білдіреді. "Бір заманда" деген жиі қолданылатын бастамамен бірге, бұл ертегі немесе "мархен" бастапқыда әлем әлі де сиқырлы болған, ұзақ уақыт бұрын болған шағын әңгіме екенін көрсетеді. (Шындығында, неміс тіліндегі тағы бір сирек бастама – "Тілектердің орындалуы әлі де мүмкін болған шақта".) Француз жазушылары мен "conte de fées" жанрын бейімдеушілер өз әңгімелеріне көбінесе феяларды қосты; жанр атауы ағылшын тіліне аударғанда "fairy tale" (феялар ертегісі) деп аталып, "көптеген ауызша әңгімелерді қамтитын, жалпылама "халық ертегісі" терминін біртіндеп ығыстырды". Джек Зипс бұл өзгерісті XVII және XVIII ғасырлардағы әлеуметтік-саяси жағдайлардың өзгеруіне және жоғары топтардың осы әңгімелерді қарапайымдауына байланысты деп санайды. Көптеген XVIII ғасыр фольклоршылары әдеби нұсқалармен буындырылмаған "таза" халық ертегісін қайта жаңғыртуға тырысты. Дегенмен, ауызша ертегілер әдеби формалардан мыңдаған жылдар бұрын пайда болған болса да, таза халық ертегісі жоқ, және әрбір әдеби ертегі, тіпті пародия түрінде болса да, халықтық дәстүрлерге сүйенеді. Бұл ертегілердің таралу жолдарын анықтауды мүмкін емес етеді. Ауызша әңгімешілер өздерінің әңгімелері мен сюжеттерін көбейту үшін әдеби ертегілерді оқып үйренгендері белгілі.

Тарих

Ертегілер ауызша таралып, жазба тілге енгенге дейін ұзақ уақыт бұрын қалыптасқан. Аңыздар жазба түрінде емес, көбінесе драмалық оқиға ретінде айтылып, ұрпақтан ұрпаққа жеткізілген. Осы себепті, олардың даму тарихы бұлыңғыр және анық емес. Ертегілер әдебиетте түрлі мәдениеттерде кездеседі, мысалы, Купидон мен Психеяны қамтитын "Алтын есек" (Рим, б.з.б. 100–200 ж.) немесе Панчатантра (Білгілі Индия, б.з.б. 3 ғасыр). Ғалымдар ортағасырлық әдебиетте кейіннен танымал болған ертегілер мен мотивтердің ерте нұсқалары немесе алдыңғылары бар екенін көрсетеді, мысалы, риза болған өлгендер, Құс жақсы көретін адам немесе жоғалған әйелді іздеу. Танымал халық аңыздары халық әдебиеті мен ауызша эпостар сюжеттері ретінде қайта өңделген. Джек Зипс "Армандар орындалғанда" еңбегінде: "Чосердің "Кентербери ертегілері", Эдмунд Спенсердің "Фери королевасы" және Уильям Шекспирдің көптеген пьесаларында ертегі элементтері бар" деп жазды. Патша Лирді Су мен тұз және Кап О'Рушес сияқты ертегілердің әдеби нұсқасы деп қарастыруға болады. Бұл әңгіме Батыс әдебиетінде 16-17 ғасырларда Джованни Франческо Страпароланың "Страпароланың әдемі түндері" (Италия, 1550 және 1553) арқылы қайта пайда болды, оның ішінде "Үш апельсинге деген махаббат" (1761) негізінде жазылғандары да бар. Сонымен қатар, Қытайда Пу Сонглинг өзінің жинағына көптеген ертегілерді енгізді, "Қытай студиясынан келген таңғажайып әңгімелер" (өлімнен кейін жарияланды, 1766), ал ертегі жоғары сыныптағы Францияда (1690–1710) танымал болды. Ұйқыдағы сұлулықты сақтау туралы ой 19 ғасыр фольклоршыларының ортақ сеніміне әсер етті: халық дәстүрі ертегілерді тарихқа дейінгі формасында сақтайды, бірақ мұндай әдеби формалармен "бұзылған" жағдайда, адамдар шынайы емес әңгімелер айтуы мүмкін. Ауылдық, сауатсыз және білімсіз шаруалар, оқшауланған болса, халықтың өкілі болып саналады және таза халық аңыздарын айтады. Кейде олар ертегілерді бір кездері кемелді болған ертегілердің қалдықтары деп қарастыратын. Алайда, одан әрі зерттеулер ертегілердің ешқашан тұрақты формасы болмағанын және әдеби ықпалға қарамастан, әңгімешілер оларды өз мақсаттары үшін үнемі өзгертетінін көрсетті. Гримм ағайындыларының еңбектері басқа коллекционерлерге әсер етті, оларды ертегілерді жинауға шабыстандырды және романтикалық ұлтшылдық рухында, елдің ертегілері оның мәдени ерекшеліктерін көрсететініне сендірді, басқа мәдениеттердің ықпалын ескермей. Оларды жинағандардың арасында орыс Александр Афанасьев (1866 жылы алғаш рет жарияланды) болды. Олар басқа да ертегі жинақтаушыларды ынталандырды, мысалы, Лангтың жігерленуімен Ей Теодора Озаки "Жапон ертегілері" жинағын (1908) құрды. Сонымен қатар, Ханс Кристиан Андерсен мен Джордж Макдональд сияқты жазушылар әдеби ертегілер дәстүрін жалғастырды. Андерсеннің шығармалары кейде ескі халық аңыздарына сүйенген, бірақ көбінесе жаңа аңыздарда ертегілік мотивтер мен сюжеттерді пайдаланды. Макдональд әдебиеттегі ертегі мотивтерін "Жарқын ханшайым" сияқты жаңа әдеби ертегілерге де, "Принцесса мен гоблин" немесе "Лилит" сияқты фантастика жанрына жататын шығармаларға да енгізді.

The oral tradition of the fairy tale came long before the written page. Tales were told or enacted dramatically, rather than written down, and handed down from generation to generation. Because of this, the history of their development is necessarily obscure and blurred. Fairy tales appear, now and again, in written literature throughout literate cultures, as in The Golden Ass, which includes Cupid and Psyche (Roman, 100–200 AD), or the Panchatantra (India 3rd century BC), In the broader definition of the genre, the first famous Western fairy tales are those of Aesop (6th century BC) in ancient Greece. Scholarship points out that Medieval literature contains early versions or predecessors of later known tales and motifs, such as the grateful dead, The Bird Lover or the quest for the lost wife. Recognizable folktales have also been reworked as the plot of folk literature and oral epics. Jack Zipes writes in When Dreams Came True, "There are fairy tale elements in Chaucer's The Canterbury Tales, Edmund Spenser's The Faerie Queene, and in many of William Shakespeare plays." King Lear can be considered a literary variant of fairy tales such as Water and Salt and Cap O' Rushes. The tale itself resurfaced in Western literature in the 16th and 17th centuries, with The Facetious Nights of Straparola by Giovanni Francesco Straparola (Italy, 1550 and 1553), including among them one based on The Love For Three Oranges (1761). Simultaneously, Pu Songling, in China, included many fairy tales in his collection, Strange Stories from a Chinese Studio (published posthumously, 1766), The fairy tale itself became popular among the précieuses of upper class France (1690–1710),

This consideration of whether to keep Sleeping Beauty reflected a belief common among folklorists of the 19th century: that the folk tradition preserved fairy tales in forms from pre history except when "contaminated" by such literary forms, leading people to tell inauthentic tales. The rural, illiterate, and uneducated peasants, if suitably isolated, were the folk and would tell pure folk tales. Sometimes they regarded fairy tales as a form of fossil, the remnants of a once perfect tale. However, further research has concluded that fairy tales never had a fixed form, and regardless of literary influence, the tellers constantly altered them for their own purposes. The work of the Brothers Grimm influenced other collectors, both inspiring them to collect tales and leading them to similarly believe, in a spirit of romantic nationalism, that the fairy tales of a country were particularly representative of it, to the neglect of cross cultural influence. Among those influenced were the Russian Alexander Afanasyev (first published in 1866), They also encouraged other collectors of fairy tales, as when Yei Theodora Ozaki created a collection, Japanese Fairy Tales (1908), after encouragement from Lang. Simultaneously, writers such as Hans Christian Andersen and George MacDonald continued the tradition of literary fairy tales. Andersen's work sometimes drew on old folktales, but more often deployed fairytale motifs and plots in new tales. MacDonald incorporated fairytale motifs both in new literary fairy tales, such as The Light Princess, and in works of the genre that would become fantasy, as in The Princess and the Goblin or Lilith.

Мәдениеттер аралық жұқтыру

Ертегілердің шығу тегі туралы екі теория құрлықтарға таралған ертегілердегі ортақ элементтерді түсіндіруге тырысты. Бірі – әрбір ертегінің бір ғана бастауы болған, содан кейін ғасырлар бойы таралған; екіншісі – мұндай ертегілер жалпы адамзат тәжірибесінен туындайды, сондықтан олар әртүрлі түптесінде бөлек пайда болуы мүмкін. Көптеген мәдениеттерде өте ұқсас сюжеттері, кейіпкерлері және мотивтері бар ертегілер кездеседі. Көптеген зерттеушілер мұны осы ертегілердің таралуына байланысты деп санайды, себебі адамдар шетелдерде естіген ертегілерді қайталайды, бірақ ауызша берілуі жолын анықтауды мүмкін емес етеді, тек болжам жасауға болады. Фольклоршылар ертегінің шығу тегін ішкі деректер арқылы анықтауға тырысты, бірақ бұл әрқашан анық бола бермейді. Мысалы, Джозеф Джейкобс шотландтық «Жұмбақтар шешілуі» ертегісін Гримм бауырлары жинаған «Жұмбақ» нұсқасымен салыстырып, «Жұмбақтар шешілуі» ертегісіндегі бір батырдың көп әйелге үйленгенін атап өтті, бұл ежелгі дәстүрге сілтеу болуы мүмкін, ал «Жұмбақ» нұсқасындағы қарапайым жұмбақ оның көнелігін көрсетеді. «Фин» (немесе тарихи-географиялық) мектебінің фольклоршылары ертегілерді олардың шығу тегіне орналастыруға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Кейде әсер, әсіресе шектеулі аймақта және уақыт ішінде, айқын байқалады, мысалы, Перро ертегілерінің Гримм бауырлары жинаған ертегілерге тигізген әсерін қарастырғанда. «Кішкентай қызыл гүл» Перроның «Ұйықтаған сұлу» ертегісінен туындаған сияқты, өйткені Гриммдердің нұсқасы – жалғыз тәуелсіз неміс нұсқасы болып көрінеді. Сол сияқты, Гриммдердің «Қызыл қалпақша» нұсқасының бастауы мен Перро ертегісі арасындағы ұқсастық әсерді көрсетеді, бірақ Гриммдердің нұсқасы басқаша аяқталуға ие (бәлкім, «Қасқыр мен жеті қашар» ертегісінен алынған). Ертегілер өздерінің орналасқан жерінің сипаттарын қабылдайды, мотивтерді таңдау, айту стилі, кейіпкерлерді бейнелеу және жергілікті ерекшеліктер арқылы. Гримм бауырлары еуропалық ертегілердің барлық үнді-еуропалық халықтардың ортақ мәдени тарихынан шыққан және сондықтан ежелгі, жазбалардан әлдеқайда көне деп санайды. Бұл көзқарас антрополог Джейми Техрани және фольклоршы Сара Грака Да Силваның филогенетикалық талдауды қолданатын зерттеулерімен расталады, бұл эволюциялық биологтар тірі және қазба түрлердің туыстығын анықтау үшін әзірлеген әдіс. Талданған ертегілердің арасында 5000 жыл бұрын шығыс және батыс үнді-еуропалық тілдердің бөлінуіне байланысты «Джек пен бұта» ертегісі болды. «Сұлу және ғашық» және «Рампельштильцхен» ертегілері де шамамен 4000 жыл бұрын жасалған болып көрінеді. «Тектің шебері мен шайтан» (Шайтанмен келісім) ертегісі қола дәуірінен, шамамен 6000 жыл бұрын шыққан. тіпті жоғарғы палеолитке дейін соңғы жылдарға дейін барып тоқтауы мүмкін.

Two theories of origins have attempted to explain the common elements in fairy tales found spread over continents. One is that a single point of origin generated any given tale, which then spread over the centuries; the other is that such fairy tales stem from common human experience and therefore can appear separately in many different origins. Fairy tales with very similar plots, characters, and motifs are found spread across many different cultures. Many researchers hold this to be caused by the spread of such tales, as people repeat tales they have heard in foreign lands, although the oral nature makes it impossible to trace the route except by inference. Folklorists have attempted to determine the origin by internal evidence, which can not always be clear; Joseph Jacobs, comparing the Scottish tale The Ridere of Riddles with the version collected by the Brothers Grimm, The Riddle, noted that in The Ridere of Riddles one hero ends up polygamously married, which might point to an ancient custom, but in The Riddle, the simpler riddle might argue greater antiquity. Folklorists of the "Finnish" (or historical geographical) school attempted to place fairy tales to their origin, with inconclusive results. Sometimes influence, especially within a limited area and time, is clearer, as when considering the influence of Perrault's tales on those collected by the Brothers Grimm. Little Briar Rose appears to stem from Perrault's The Sleeping Beauty, as the Grimms' tale appears to be the only independent German variant. Similarly, the close agreement between the opening of the Grimms' version of Little Red Riding Hood and Perrault's tale points to an influence, although the Grimms' version adds a different ending (perhaps derived from The Wolf and the Seven Young Kids). Fairy tales tend to take on the color of their location, through the choice of motifs, the style in which they are told, and the depiction of character and local color. The Brothers Grimm believed that European fairy tales derived from the cultural history shared by all Indo European peoples and were therefore ancient, far older than written records. This view is supported by research by the anthropologist Jamie Tehrani and the folklorist Sara Graca Da Silva using phylogenetic analysis, a technique developed by evolutionary biologists to trace the relatedness of living and fossil species. Among the tales analysed were Jack and the Beanstalk, traced to the time of splitting of Eastern and Western Indo European, over 5000 years ago. Both Beauty and the Beast and Rumpelstiltskin appear to have been created some 4000 years ago. The story of The Smith and the Devil (Deal with the Devil) appears to date from the Bronze Age, some 6000 years ago. could go back to the Upper Palaeolithic.

Балалармен араласу

Бастапқыда ересектер де ертегілерді балалармен бірдей жиі тыңдайтын. Әдеби ертегілер ересектерге арналған туындыларда пайда болды, бірақ 19-шы және 20-шы ғасырларда ертегі балалар әдебиетімен байланысты болды. Пресьездер, соның ішінде мадам д’Оульно, өздерінің шығармаларын ересектерге арнады, бірақ олардың бастауын қызметшілердің немесе төмен дәрежелі басқа әйелдердің балаларға айтатын әңгімелері деп есептеді. Шындығында, сол кездегі бір роман графшаның осындай әңгіме айтуды ұсынған күйеу жігітін бейнелейді, онда графша әлі де бала сияқты ертегілерді жақсы көретінін айтады. Бруно Беттельгейм сияқты психоаналитиктер ескі ертегілердегі қатыгездікті психологиялық қайшылықтардың белгісі деп санап, оларды тазартуды қатаң сынады, себебі бұл балалар мен ересектер үшін мәселелерді символдық түрде шешудің құралы ретінде олардың пайдалылығын азайтады. Ертегілер балаларды қиын жағдайлармен қалай күресуге үйретеді. Ребекка Уолтерстің (2017) сөзін келтірейік: «Ертегілер мен халықтық әңгімелер – балалардың қорқыныштарын жеңуге және оларға балалардың төзімділік шегін құрметтейтін тәсілмен рөлдік жаттығулар жасауға пайдаланылатын мәдени мұраның бір бөлігі». Бұл ертегілер балаларды белгілі бір әлеуметтік жағдайларда қалай өзін ұстауға үйретеді және қоғамда өз орнын табуға көмектеседі. Ертегілер балаларды басқа да маңызды сабақтарға үйретеді. Мысалы, Цицани және тағы басқалар балаларға ертегілердің пайдасын анықтау үшін зерттеу жүргізді. Зерттеуге қатысқан балалардың ата-аналары ертегілер, әсіресе олардың түстері, балаларының қиялын оятуға көмектесетінін анықтады. Юнгтік талдаушы және ертегілер зерттеушісі Мари Луиза фон Франц ертегілерді Юнгтің ертегілерге деген көзқарасына сүйене отырып, жанның өзінен туған және тек жанның не екенін білдіре алатын спонтанды және табиғи өнім ретінде түсіндіреді. Яғни, ол ертегілерді жанның шындығын сезінудің әртүрлі кезеңдерінің бейнелері ретінде қарастырады. Олар – «ұжымдық санасыз психикалық процестердің ең таза және қарапайым көрінісі» және «олар архетиптерді ең қарапайым, ең таза және ең қысқаша түрінде бейнелейді», себебі олар мифтер мен аңыздарға қарағанда саналы материалмен аз байланысты. «Осы таза түрінде архетипілік бейнелер ұжымдық психикада болып жатқан процестерді түсіну үшін ең жақсы көмектеседі». «Ертегінің өзі – өзінің ең жақсы түсіндірмесі, яғни оның мағынасы әңгіменің желісімен байланысты барлық мотивтерінде сақталған. [ ] Әр ертегі – салыстырмалы түрде жабық жүйе, ол бір маңызды психологиялық мағынаны қамтиды, ол бірқатар символдық суреттер мен оқиғаларда көрініс табады және оларда анықталады». «Менің ойымша, барлық ертегілер бір және сол психикалық шындықты сипаттауға тырысады, бірақ бұл шындық өте күрделі және кеңінен таралған, және оның барлық түрлі аспектілерін түсіну қиын, сондықтан жүздеген әңгімелер мен мыңдаған қайталаулар қажет, музыканттың өзгеруімен осы белгісіз шындық санаға жеткізілгенше; тіпті онда тақырып толығымен аяқталмайды. Бұл белгісіз факт Юнг өзіндік деп атайды, ол ұжымдық санасыздың психикалық шындығы. [ ] Әр архетип өзінің мәні бойынша ұжымдық санасыздың бір ғана аспектісі болып табылады, сонымен қатар ол әрқашан бүкіл ұжымдық санасызды білдіреді». Басқа да танымал адамдар ертегілердің, әсіресе балалар үшін маңызды екендігі туралы пікір білдірді. Мысалы, Г.К. Честертон былай деді: «Олай болса, ертегілер балаларда қорқыныш немесе қорқыныштың кез келген түрін тудыру үшін жауапты емес; ертегілер балаға зұлымдық немесе сұмдық туралы идея бермейді; ол балада бар, өйткені ол әлемде бар. Әңгімелер балаға жабайы жәндік туралы алғашқы түсінік бермейді. Әңгімелер балаға жабайы аңдарды жеңу мүмкіндігін алғаш рет анық көрсетеді. Баланың қиялы бар кезден бастап, ол айдаһарды жақсы біледі. Әңгімеде оған айдаһарды өлтіретін Георгий деген атау берілген». Альберт Эйнштейн бірде балалардың ақыл-ойы үшін ертегілердің қаншалықты маңызды екеніне сенетінін көрсетті: «Егер сіз балаңыздың ақылды болғанын қаласаңыз, оларға ертегілер оқыңыз. Егер сіз балалардың одан да ақылды болуын қаласаңыз, оларға көбірек ертегі оқыңыз». Балалар үшін ертегілерді бейімдеу жалғасуда. Уолт Диснейдің ықпалды «Аққарға мен жеті кәрізшісі» көбінесе (бірақ толығымен емес) балалар нарығына арналған. Аниме «Сүзік ханшайым Минки Момо» әңгіме Момотароға негізделген. Джек Зипс көптеген жылдар бойы ежелгі дәстүрлі әңгімелерді қазіргі оқырмандар мен олардың балаларына қолжетімді ету үшін жұмыс істеді.

Originally, adults were the audience of a fairy tale just as often as children. Literary fairy tales appeared in works intended for adults, but in the 19th and 20th centuries the fairy tale became associated with children's literature. The précieuses, including Madame d'Aulnoy, intended their works for adults, but regarded their source as the tales that servants, or other women of lower class, would tell to children. Indeed, a novel of that time, depicting a countess's suitor offering to tell such a tale, has the countess exclaim that she loves fairy tales as if she were still a child. Psychoanalysts such as Bruno Bettelheim, who regarded the cruelty of older fairy tales as indicative of psychological conflicts, strongly criticized this expurgation, because it weakened their usefulness to both children and adults as ways of symbolically resolving issues. Fairy tales do teach children how to deal with difficult times. To quote Rebecca Walters (2017, ) "Fairytales and folktales are part of the cultural conserve that can be used to address children's fears and give them some role training in an approach that honors the children's window of tolerance". These fairy tales teach children how to deal with certain social situations and helps them to find their place in society. Fairy tales teach children other important lessons too. For example, Tsitsani et al. carried out a study on children to determine the benefits of fairy tales. Parents of the children who took part in the study found that fairy tales, especially the color in them, triggered their child's imagination as they read them. Jungian Analyst and fairy tale scholar Marie Louise Von Franz interprets fairy tales based on Jung's view of fairy tales as a spontaneous and naive product of soul, which can only express what soul is. That means, she looks at fairy tales as images of different phases of experiencing the reality of the soul. They are the "purest and simplest expression of collective unconscious psychic processes" and "they represent the archetypes in their simplest, barest and most concise form" because they are less overlaid with conscious material than myths and legends. "In this pure form, the archetypal images afford us the best clues to the understanding of the processes going on in the collective psyche". "The fairy tale itself is its own best explanation; that is, its meaning is contained in the totality of its motifs connected by the thread of the story. [ ] Every fairy tale is a relatively closed system compounding one essential psychological meaning which is expressed in a series of symbolical pictures and events and is discoverable in these". "I have come to the conclusion that all fairy tales endeavour to describe one and the same psychic fact, but a fact so complex and far reaching and so difficult for us to realize in all its different aspects that hundreds of tales and thousands of repetitions with a musician's variation are needed until this unknown fact is delivered into consciousness; and even then the theme is not exhausted. This unknown fact is what Jung calls the Self, which is the psychic reality of the collective unconscious. [ ] Every archetype is in its essence only one aspect of the collective unconscious as well as always representing also the whole collective unconscious. Other famous people commented on the importance of fairy tales, especially for children. For example, G. K. Chesterton argued that "Fairy tales, then, are not responsible for producing in children fear, or any of the shapes of fear; fairy tales do not give the child the idea of the evil or the ugly; that is in the child already, because it is in the world already. Fairy tales do not give the child his first idea of bogey. What fairy tales give the child is his first clear idea of the possible defeat of bogey. The baby has known the dragon intimately ever since he had an imagination. What the fairy tale provides for him is a St. George to kill the dragon." Albert Einstein once showed how important he believed fairy tales were for children's intelligence in the quote "If you want your children to be intelligent, read them fairytales. If you want them to be more intelligent, read them more fairytales." The adaptation of fairy tales for children continues. Walt Disney's influential Snow White and the Seven Dwarfs was largely (although certainly not solely) intended for the children's market. The anime Magical Princess Minky Momo draws on the fairy tale Momotarō. Jack Zipes has spent many years working to make the older traditional stories accessible to modern readers and their children.

Аналық

Көптеген ертегілерде анасы жоқ аналар бейнеленеді, мысалы, «Сұлулық пен Аң», «Кішкентай теңіз қызы», «Қызыл қалпақ» және «Есек терісі» ертегілерінде ана қайтыс болады немесе жоғалып, кейіпкерлерге көмектесе алмайды. «Рапунцель», «Ақ қар», «Золушка» және «Ханзель мен Гретель» сияқты ең танымал заманауи нұсқаларында аналар жоқ немесе жаман болып көрсетіледі, алайда Анжела Картер мен Джейн Йолен құрастырған жинақтардағы сирек кездесетін ертегілер немесе нұсқалары аналарды жағымды жағынан бейнелейді. Картердің «Қанды бөлмедегі» басты кейіпкері – кедейлік қорқынышын жеңу үшін өзінен әлдеқайда үлкен маркизге үйленген, пианино сабағын алатын кедей қыз. Бұл оқиға – көптеген жас әйелдерді өлтірген бай адам туралы «Көксақал» ертегісінің нұсқасы. Картердің аты аталмаған басты кейіпкері анасын «бүркіт сияқты мұңлы» және «еңбектің күшімен көзге түсетін» деп сипаттайды. Оның анасы зорлық-зомбылықтан қашқан немесе оған құрбан болған емес, оған дайын тұратын әйел ретінде бейнеленеді. Басты кейіпкер анасының «көне револьверін» сақтап, бірде «жолбарыс жеп жатқан адамды өз қолымен атқандағы» жағдайды еске алады. Кейде, әсіресе балалар әдебиетінде, ертегілер тек күлкілі әсер үшін қайта айтылады, мысалы, Джон Счиесканың «Жыпар иісті ірімшік адамы» және Крис Пилбимнің «ASBO ертегілері». Комикалық мотивтердің бірі – барлық ертегілер орын алатын әлем, онда кейіпкерлер өздерінің оқиғадағы рөлін біледі, мысалы, «Шрек» фильмінің сериясында. Басқа авторлардың ерекше мотивтері болуы мүмкін, мысалы, еуроцентризмге негіделген, еркектер басым ертегілерді көпмәдениетті немесе феминистік тұрғыдан қайта қарастыру, бұл ескі әңгімелерді сынға алуды білдіреді. Көптеген феминисттер қиын жағдайдағы қыз бейнесін сынап-қанағаттандырмай, оған қарсы шықты. Бұл бейнені қабылдамаудың мысалы – Роберт Манштың «Қағаз қап ханшайымы», балаларға арналған сурет кітабы, онда ханшайым ханзаданы құтқарады, Анжела Картердің «Қанды бөлме» ертегісі, ол көптеген ертегілерді әйелдер көзқарасынан қайта баяндайды, және Саймон Худтың әртүрлі танымал классикалық туындылардың заманауи түсіндірмесі. Сонымен қатар, ертегілердің көптеген заманауи эротикалық нұсқалары бар, олар ертегілердің бастапқы рухын пайдаланып, ересектерге арналған. Заманауи қайта баяндаулар эротикалық, ашық сексуалдық мазмұн, қараңғы және/немесе комикалық тақырыптар, әйелдерді күшейту, фетиш және BDSM, көпмәдениеттілік және гетеросексуалдық кейіпкерлер арқылы ертегіні зерттеуге бағытталған. Cleis Press «Ертегілік құмарлық», «Мәңгілік құмарлықпен» және «Байланған ханшайым» сияқты бірнеше ертегілік тақырыпты эротикалық жинақтарды жариялады. Әңгімелердің мотивтерін немесе тіпті толық сюжеттерді пайдаланатын ертегілер мен фантастика арасындағы шекараны анықтау қиын болуы мүмкін, бірақ бұл айырмашылық, тіпті бір автордың шығармаларында да жиі жасалады: Джордж Макдональдтың «Лилит» және «Фантасттар» фантастика ретінде қарастырылады, ал оның «Жарқын ханшайым», «Алтын кілт» және «Дана әйел» ертегілер деп аталады. Ең маңызды айырмашылық – ертегілік фантастика, басқа фантастика сияқты, прозаның, кейіпкерлердің сипаттамасының немесе оқиға орнының романдық жазу ережелерін пайдаланады.

Many fairy tales feature an absentee mother, as an example Beauty and the Beast, The Little Mermaid, Little Red Riding Hood and Donkeyskin, where the mother is deceased or absent and unable to help the heroines. Mothers are depicted as absent or wicked in the most popular contemporary versions of tales like Rapunzel, Snow White, Cinderella and Hansel and Gretel, however,
some lesser known tales or variants such as those found in volumes edited by Angela Carter and Jane Yolen depict mothers in a more positive light. Carter's protagonist in The Bloody Chamber is an impoverished piano student married to a Marquis who was much older than herself to "banish the spectre of poverty". The story is a variant on Bluebeard, a tale about a wealthy man who murders numerous young women. Carter's protagonist, who is unnamed, describes her mother as "eagle featured" and "indomitable". Her mother is depicted as a woman who is prepared for violence, instead of hiding from it or sacrificing herself to it. The protagonist recalls how her mother kept an "antique service revolver" and once "shot a man eating tiger with her own hand." Sometimes, especially in children's literature, fairy tales are retold with a twist simply for comic effect, such as The Stinky Cheese Man by Jon Scieszka and The ASBO Fairy Tales by Chris Pilbeam. A common comic motif is a world where all the fairy tales take place, and the characters are aware of their role in the story, such as in the film series Shrek. Other authors may have specific motives, such as multicultural or feminist reevaluations of predominantly Eurocentric masculine dominated fairy tales, implying critique of older narratives. The figure of the damsel in distress has been particularly attacked by many feminist critics. Examples of narrative reversal rejecting this figure include The Paperbag Princess by Robert Munsch, a picture book aimed at children in which a princess rescues a prince, Angela Carter's The Bloody Chamber, which retells a number of fairy tales from a female point of view and Simon Hood's contemporary interpretation of various popular classics. There are also many contemporary erotic retellings of fairy tales, which explicitly draw upon the original spirit of the tales, and are specifically for adults. Modern retellings focus on exploring the tale through use of the erotic, explicit sexuality, dark and/or comic themes, female empowerment, fetish and BDSM, multicultural, and heterosexual characters. Cleis Press has released several fairy tale themed erotic anthologies, including Fairy Tale Lust, Lustfully Ever After, and A Princess Bound. It may be hard to lay down the rule between fairy tales and fantasies that use fairy tale motifs, or even whole plots, but the distinction is commonly made, even within the works of a single author: George MacDonald's Lilith and Phantastes are regarded as fantasies, while his "The Light Princess", "The Golden Key", and "The Wise Woman" are commonly called fairy tales. The most notable distinction is that fairytale fantasies, like other fantasies, make use of novelistic writing conventions of prose, characterization, or setting.

Фильм

Ертегілер драмалық түрде сахналады; Commedia dell'arte және кейінірек пантомималарда осыған қатысты жазбалар бар. Ауызша және жазбаша формадан өзгеше, фильмдегі ертегілер көрерменге оқиғаны жеткізудің ең тиімді жолы саналады. Киноның пайда болуы мұндай оқиғаларды арнайы эффектілер мен анимация арқылы көбірек сенімділікпен көрсетуге мүмкіндік берді. Walt Disney Company ертегі фильмдерінің дамуына зор әсер етті. Disney студиясының алғашқы қысқа үнсіз фильмдерінің бір бөлігі ертегілерге негізделген, ал кейбір ертегілер "Silly Symphony" музыкалық комедия сериясындағы қысқаметражды фильмдерге бейімделді, мысалы, "Үш кішкентай шошқа". Walt Disney-дің 1937 жылы шыққан "Аққу ханшайым және жеті нан" атты алғашқы толық метражды фильмі ертегілер және жалпы фантастика үшін жаңаша қадам болды. Бюджеттің 400 пайызынан астам және 300-ден астам суретшілер, көмекшілер мен аниматорлар жұмысына тартылған "Аққу ханшайым және жеті нан" сол кездегі ең көп жұмыс күші қажет болған фильмдердің бірі еді. Студия тіпті Дон Грэмді 700-ден астам қызметкерлерге арналған анимациялық оқу бағдарламасын ашуға шақырды. Фильмнің түсірілімінде және кейіпкерлердің мінезін көрсетуде студия ең жақсы нәтиже алу үшін балетші Марджори Селесті бастан аяққа дейін пайдаланды. Көптеген фильмдегі ертегілер негізінен балаларға арналған, Disney-дің кейінгі туындыларынан бастап Александр Рудың "Василиса әдемі" ертегісін қайта баяндауына дейін, үлкен бюджетте орыс халық ертегілерін пайдаланған алғашқы совет фильмі. Басқалары ертегілердің дәстүрлерін қазіргі өмірге байланысты сезімдермен жаңа оқиғалар құру үшін қолданды, мысалы, "Лабиринт", "Менің көршім Тоторо", "Бақытты соң" және Мишель Оцелот фильмдері. Тағы да басқа туындылар таныс ертегілерді қараңғы, қорқынышты немесе психологиялық тұрғыдан қайта баяндады, олар негізінен ересектерге арналған. Мысалы, Жан Коктоның "Адам мен ғимарат" және Анжела Картердің "Қызыл шапқыншақтың" қайта баяндауына негізделген "Құсқырлар компаниясы". Сол сияқты, "Мононоке ханшайымы", "Панның лабиринті", "Суспирия" және Спайк ертегілер мен фольклорлық мотивтерден осы жанрда жаңа оқиғалар жасайды. Комикстер мен анимациялық телесериалдарда "Құмшы", "Революциялық қыз Утена", "Принцесса Туту", "Әңгімелер" және "MÄR" әртүрлі деңгейде стандартты ертегі элементтерін пайдаланады, бірақ ұзақ оқиғаға қажетті нақты орындар мен кейіпкерлерге байланысты ертегілік фантазия ретінде қарастырылады. Лучино Висконтидің "Le Notti Bianche" фильмі, онда Марчелло Мастроянни супержұлдыз болмас бұрын ойнайды, қазіргі заманғы кинематографиялық ертегінің мысалы боларлық. Бұл фильм романтикалық ертегілердің көптеген конвенцияларын қамтиды, бірақ ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Италияда өтеді және шынайы аяқталады. Соңғы жылдары Disney анимациялық ертегі фильмдерін тірідей түсіру арқылы ертегі фильмдер индустриясында жетекшілік етеді. Мысалдар: "Малефисент" (2014), "Зұңғыбақ" (2015), "Адам мен ғимарат" (2017) және т.б.

Fairy tales have been enacted dramatically; records exist of this in commedia dell'arte, and later in pantomime. Unlike oral and literacy form, fairy tales in film is considered one of the most effective way to convey the story to the audience. The advent of cinema has meant that such stories could be presented in a more plausible manner, with the use of special effects and animation. The Walt Disney Company has had a significant impact on the evolution of the fairy tale film. Some of the earliest short silent films from the Disney studio were based on fairy tales, and some fairy tales were adapted into shorts in the musical comedy series "Silly Symphony", such as Three Little Pigs. Walt Disney's first feature length film Snow White and the Seven Dwarfs, released in 1937, was a ground breaking film for fairy tales and, indeed, fantasy in general. With the cost of over 400 percent of the budget and more than 300 artists, assistants and animators, Snow White and the Seven Dwarfs was arguably one of the highest work force demanded film at that time. The studio even hired Don Graham to open animation training programs for more than 700 staffs. As for the motion capture and personality expression, the studio used a dancer, Marjorie Celeste, from the beginning to the end for the best results. Many filmed fairy tales have been made primarily for children, from Disney's later works to Aleksandr Rou's retelling of Vasilissa the Beautiful, the first Soviet film to use Russian folk tales in a big budget feature. Others have used the conventions of fairy tales to create new stories with sentiments more relevant to contemporary life, as in Labyrinth, My Neighbor Totoro, Happily N'Ever After, and the films of Michel Ocelot. Other works have retold familiar fairy tales in a darker, more horrific or psychological variant aimed primarily at adults. Notable examples are Jean Cocteau's Beauty and the Beast and The Company of Wolves, based on Angela Carter's retelling of Little Red Riding Hood. Likewise, Princess Mononoke, Pan's Labyrinth, Suspiria, and Spike create new stories in this genre from fairy tale and folklore motifs. In comics and animated TV series, The Sandman, Revolutionary Girl Utena, Princess Tutu, Fables and MÄR all make use of standard fairy tale elements to various extents but are more accurately categorised as fairytale fantasy due to the definite locations and characters which a longer narrative requires. A more modern cinematic fairy tale would be Luchino Visconti's Le Notti Bianche, starring Marcello Mastroianni before he became a superstar. It involves many of the romantic conventions of fairy tales, yet it takes place in post World War II Italy, and it ends realistically. In recent years, Disney has been dominating the fairy tale film industry by remaking their animated fairy tale films into live action. Examples include Maleficent (2014), Cinderella (2015), Beauty and the Beast (2017) and so on.

Нысандар

Кез келген ертегіні салыстырсаңыз, көптеген ертегілердің ортақ белгілері бар екенін көресіз. Ең әсерлі екі жіктеме – Анти Арнның, Стит Томпсонның Арн-Томпсон жіктеме жүйесіне өңдеулер енгізген, және Владимир Пропптың "Халық ертегілерінің морфологиясы".

Аарн-Томпсон

Бұл жүйе ертегілер мен халық аңыздарын жалпы сюжеттеріне қарай топтастырады. Ортақ, анықталатын ерекшеліктер қай ертегілерді бірге топтастыруға шешім қабылдау үшін таңдап алынады. Сондықтан, қандай ерекшеліктер шешуші деп есептелетініне көп нәрсе байланысты. Мысалы, «Күлшекей» сияқты ертегілерде – қуғынға ұшыраған басты кейіпкер, феяның немесе ұқсас сиқырлы көмекшінің көмегімен, ханзаданың махаббатын жеңіп, оның нағыз жарға танылатын шараға (немесе үш шараға) қатысады, олар 510-шы типке, «қуғынға ұшыраған басты кейіпкер» ретінде жіктеледі. Мұндай ертегілер: «Құдіретті қайың», «Ашенпутель», «Кейти Вуденклоак», «Там мен Камның хикаясы», «Е Сянь», «Кап О’Рушес», «Мысық терісі», «Жақсы, қоңыр және дірілдеу», «Финетт Кендрон», «Аллерераух». Ертегілерді одан әрі талдау көрсетсе, «Күлшекей», «Құдіретті қайың», «Там мен Камның хикаясы», «Е Сянь» және «Ашенпутель» ертегілерінде басты кейіпкер өгей анасының қуғынына ұшырайды және балға немесе басқа да шараға баруға рұқсат берілмейді, ал «Жақсы, қоңыр және дірілдеу» және «Финетт Кендрон» ертегілерінде оның әпкелері мен басқа әйел тұлғалары кедергі келтіреді, олар 510А тобына жатады; ал «Кап О’Рушес», «Мысық терісі» және «Аллерераух» ертегілерінде басты кейіпкер әкесінің қуғынынан үйінен қуылғандықтан, басқа жерде асханада жұмыс істеуге мәжбүр болады, олар 510В тобына жатады. Бірақ «Кейти Вуденклоак» ертегісінде ол өгей анасының қуғынынан үйінен қуылғандықтан, басқа жердегі асханада қызмет етуі керек, ал «Таттеркоатс» ертегісінде оған балуандыққа баруға әжесі рұқсат бермейді. Осы ерекшеліктер екі типтің 510-ына да ортақ екенін ескере отырып, «Кейти Вуденклоак» 510А ретінде жіктеледі, өйткені жамандық жасаушы – өгей ана, ал «Таттеркоатс» 510В ретінде жіктеледі, өйткені әже әкесінің рөлін атқарады. Бұл жүйенің кемшілігі – әңгіменің бөліктерін мотивтер ретінде жіктеуге мүмкіндік болмауында. «Рапунцель» 310-шы тип (Мұнарадағы бойжеткен), бірақ ол Puddocky сияқты ұрланған тамақ үшін бала талап етумен басталады; бірақ Puddocky – мұнарадағы бойжеткен емес, ал «Канар ханзадасы» қызғанышпен ашылады. Ол сонымен қатар ортақ элементтерге баса назар аударуға мүмкіндік береді, сондықтан фольклоршы Норруэйдің қара бұқасын «Сұлу және аң» әңгімесімен бірдей деп сипаттайды. Бұл қысқаша жазу үшін пайдалы, бірақ сонымен қатар әңгіменің түсі мен егжей-тегжейін жоюы мүмкін.

This system groups fairy and folk tales according to their overall plot. Common, identifying features are picked out to decide which tales are grouped together. Much therefore depends on what features are regarded as decisive. For instance, tales like Cinderella – in which a persecuted heroine, with the help of the fairy godmother or similar magical helper, attends an event (or three) in which she wins the love of a prince and is identified as his true brideare classified as type 510, the persecuted heroine. Some such tales are The Wonderful Birch; Aschenputtel; Katie Woodencloak; The Story of Tam and Cam; Ye Xian; Cap O' Rushes; Catskin; Fair, Brown and Trembling; Finette Cendron; Allerleirauh. Further analysis of the tales shows that in Cinderella, The Wonderful Birch, The Story of Tam and Cam, Ye Xian, and Aschenputtel, the heroine is persecuted by her stepmother and refused permission to go to the ball or other event, and in Fair, Brown and Trembling and Finette Cendron by her sisters and other female figures, and these are grouped as 510A; while in Cap O' Rushes, Catskin, and Allerleirauh, the heroine is driven from home by her father's persecutions, and must take work in a kitchen elsewhere, and these are grouped as 510B. But in Katie Woodencloak, she is driven from home by her stepmother's persecutions and must take service in a kitchen elsewhere, and in Tattercoats, she is refused permission to go to the ball by her grandfather. Given these features common with both types of 510, Katie Woodencloak is classified as 510A because the villain is the stepmother, and Tattercoats as 510B because the grandfather fills the father's role. This system has its weaknesses in the difficulty of having no way to classify subportions of a tale as motifs. Rapunzel is type 310 (The Maiden in the Tower), but it opens with a child being demanded in return for stolen food, as does Puddocky; but Puddocky is not a Maiden in the Tower tale, while The Canary Prince, which opens with a jealous stepmother, is. It also lends itself to emphasis on the common elements, to the extent that the folklorist describes The Black Bull of Norroway as the same story as Beauty and the Beast. This can be useful as a shorthand but can also erase the coloring and details of a story.

Морфология

Владимир Пропп орыс халық ертегілерінің жинағын арнайы зерттеді, бірақ оның талдауы басқа елдердің ертегілері үшін де пайдалы болып табылды. Арне-Томпсонның типтік талдауын, оның әңгімелердегі мотивтердің қызметін ескермегені және қолданылған мотивтердің нақтырақ ажыратылмағаны үшін сынға алғаннан кейін, ол әрбір кейіпкер мен іс-қимылдың атқаратын қызметін талдап, ертегінің отыз бір элементтен («функциялар») және жеті кейіпкерден немесе «әрекет аймақтарынан» («принцесса мен оның әкесі» – бір аймақ) тұратынын анықтады. Барлық элементтер әрбір ертегіде міндетті түрде болуы керек емес, бірақ олар пайда болғанда, өзгермейтін ретпен келеді. Әрбір жеке элемент екі рет жоққа шығарылып, үш рет қайталуы мүмкін, мысалы, «Аға мен қарындас» ертегісінде, аға екі рет сиқырлы сулардан ішуден бас тартады, үшіншісі ғана оны сиқырлайды. Пропптың 31 функциясы алты «кезеңге» де (дайындық, қиындықтар, көшіру, күрес, оралу, тану) бөлінеді, ал кезеңдер қайталанып, элементтердің көрінетін ретін өзгерте алады. Мұндай элементтердің бірі – қаһарманға сиқырлы көмек көрсететін «донор», көбінесе оны сынағаннан кейін. «Алтын құс» ертегісінде сөйлейтін түлкі батырды қонақүйге кірмеуіне ескертіп сынап, ол сәтті болғаннан кейін ізделіп отырған нәрсені табуға көмектеседі; «Мысық суретші» ертегісінде дін қызметкері батырға түнде кішкентай жерлерде тұруға кеңес береді, бұл оны зұлым рухтан қорғайды; «Күлшегір» ертегісінде жұлдызша ақын қатысу үшін қажет киімдерді қаһарманға береді, өйткені олардың аналарының рухтары «Баванг Путих Баванг Мерах» және «Керемет қайың» ертегілерінде де солай істейді; «Түлкі әпке» ертегісінде буддалық монах бауырларына түлкі рухына қарсы қорғану үшін сиқырлы құтылар береді. Рөлдер күрделірек болуы мүмкін. «Қызыл Эттин» ертегісінде рөл екіге бөлінеді: анасы кейіпкерге торттың жартысын батасымен, жартысын қарғысымен ұсынады, ал ол жартысын алғанда, оған кеңес беретін жұлдыз пайда болады; «Мырза Симигдали» ертегісінде күн, ай және жұлдыздар кейіпкерге сиқырлы сыйлықтар береді. Кейіпкерлер әрқашан донор бола бермейді, бірақ донордың рөлін атқара алады. «Калло мен гоблиндер» ертегісінде зұлым гоблиндер де қаһарманға сыйлықтар береді, өйткені олар алданып қалған; «Скиппейтаро» ертегісінде зұлым мысықтар өздерінің құпиясын батырға ашады, оған оларды жеңудің құралын береді. Басқа ертегілерде, мысалы, «Қорқыныштан сабақ алуға кеткен жас» ертегісінде донор болмайды. Бұл оқиғаның және мифтердің «батырдың саяхаты» талдауы арасындағы ұқсастықтарды көрсетеді.

Vladimir Propp specifically studied a collection of Russian fairy tales, but his analysis has been found useful for the tales of other countries. Having criticized Aarne Thompson type analysis for ignoring what motifs did in stories, and because the motifs used were not clearly distinct, he analyzed the tales for the function each character and action fulfilled and concluded that a tale was composed of thirty one elements ('functions') and seven characters or 'spheres of action' ('the princess and her father' are a single sphere). While the elements were not all required for all tales, when they appeared they did so in an invariant order – except that each individual element might be negated twice, so that it would appear three times, as when, in Brother and Sister, the brother resists drinking from enchanted streams twice, so that it is the third that enchants him. Propp's 31 functions also fall within six 'stages' (preparation, complication, transference, struggle, return, recognition), and a stage can also be repeated, which can affect the perceived order of elements. One such element is the donor who gives the hero magical assistance, often after testing him. In The Golden Bird, the talking fox tests the hero by warning him against entering an inn and, after he succeeds, helps him find the object of his quest; in The Boy Who Drew Cats, the priest advised the hero to stay in small places at night, which protects him from an evil spirit; in Cinderella, the fairy godmother gives Cinderella the dresses she needs to attend the ball, as their mothers' spirits do in Bawang Putih Bawang Merah and The Wonderful Birch; in The Fox Sister, a Buddhist monk gives the brothers magical bottles to protect against the fox spirit. The roles can be more complicated. In The Red Ettin, the role is split into the motherwho offers the hero the whole of a journey cake with her curse or half with her blessingand when he takes the half, a fairy who gives him advice; in Mr Simigdáli, the sun, the moon, and the stars all give the heroine a magical gift. Characters who are not always the donor can act like the donor. In Kallo and the Goblins, the villain goblins also give the heroine gifts, because they are tricked; in Schippeitaro, the evil cats betray their secret to the hero, giving him the means to defeat them. Other fairy tales, such as The Story of the Youth Who Went Forth to Learn What Fear Was, do not feature the donor. Analogies have been drawn between this and the analysis of myths into the hero's journey.

Түсіндірме

Көптеген ертегілер олардың (болжамды) маңызы тұрғысынан түсіндірілді. Бір мифологиялық түсіндірмеде көптеген ертегілер, соның ішінде Хензель мен Гретель, Ұйқыдағы сұлу және Жабайы патша күн мифтері ретінде қарастырылды; бұл түсіндіру әдісі кейіннен айтарлықтай аз танымал болды. Фрейдтік, Юнгиандық және басқа да психологиялық талдаулар да көптеген аңыздарды түсіндірді, бірақ ешбір түсіндіру әдісі толыққанды қалыптаспады. Нақты талдаулар көбінесе ертегінің ажырамас бөлігі емес мотивтерге артық мән беруі үшін сынға ұшырады; мұның себебі көбінесе ертегінің бір нұсқасын түпкілікті мәтін ретінде қарау болып табылады, ал ертегі көптеген нұсқаларда айтылып, қайта айтылды. "Көкжұрқаның" нұсқаларында әйелдің құпиясын ашқан қанға боялған кілт, жұмыртқаның сынуы немесе ол киген раушан гүлдің әні болды, бірақ бұл ертегінің мазмұнына әсер етпеді, алайда нақты нұсқалардың түсіндірмелері дәл сол заттың ертегі үшін маңызды екенін мәлімдеді. Басқа фольклоршылар ертегілерді тарихи құжаттар ретінде қарастырады. Көптеген неміс фольклористері, ертегілердің ежелгі заманнан сақталған мәліметтерді қамтиды деп сеніп, ежелгі әдет-ғұрыптарды түсіндіру үшін Гриммдердің ертегілерін пайдаланды. Бір көзқарас бойынша, еуропалық ертегілердің географиясы соңғы мұз дәуірінен кейінгі кезеңді еске түсіреді. Басқа фольклоршылар зұлым өгей ананың бейнесін тарихи/әлеуметтанулық контексте түсіндірді: көптеген әйелдер босанғанда қайтыс болды, олардың күйеулері қайтадан үйленді, ал жаңа өгей аналар бірінші некеден туған балалармен ресурстар үшін бәсекелесті. 2012 жылғы лекциясында Джек Зипс ертегілерді ол "балалыққа" дейтін құбылыстың мысалдары ретінде қарастырды. Оның пікірінше, ертегілерде балаларды жамандыққа, тіпті зорлық-зомбылыққа бейімдейтін қорқынышты аспектілер бар.

Музыкадағы ертегілер

Ертегілер музыкаға, әсіресе операға үлкен әсер етті, мысалы, француздық Opéra féerie және неміс Märchenoper. Француздық мысалдарға Гретридің "Zémire et Azor" және Аубердің "Le cheval de bronze" опералары жатады, ал неміс операларының ішінде Моцарттың "Die Zauberflöte", Хампердинктің "Hänsel und Gretel", Зигфрид Вагнердің көптеген ертегілерге негізделген "An allem ist Hütchen schuld!" және Карл Орфтың "Die Kluge" операларын атауға болады. Балет те ертегілерді жандандыруға өте қолайлы. Игорь Стравинскийдің алғашқы балеті "От құсы" әртүрлі классикалық орыс ертегілерінің элементтерін пайдаланады. Музыка әлемінде шабыт алу үшін тіпті заманауи ертегілер де жазылған. Мысалы, Одри Ниффенеггердің "Карауан қыз" атты туындысы Лондондағы Корольдік балеті үшін жаңа би шығару мақсатында жазылған. Америкалық Utopia тобының "Ra" альбомына енген "Singring and the Glass Guitar" әні "Электрленген ертегі" деп аталады. Бұл әнді топтың төрт мүшесі – Роджер Пауэлл, Касим Султон, Вилли Уилкокс және Тодд Рандгрен жазған, ол "Зұлым күштердің" әйнекті гитараны ұрлап, оны төрт батырдың қайтарып алуы туралы айтады.