Кіріспе
Норвегиялық марафоншы және бұрынғы әлем рекордшысы Грете Вайтц (1 қазан 1953 – 19 сәуір 2011) – норвегиялық марафоншы және бұрынғы әлем рекордшысы. 1979 жылы Нью-Йорк марафонында ол марафонды екі жарым сағаттан кем уақытта жүгірген тарихындағы алғашқы әйел болды. Вайтц 1978 мен 1988 жылдар аралығында әйелдер арасында Нью-Йорк марафонында тоғыз рет жеңіске жетті, бұл бір үлкен қала марафонындағы ең көп жеңіс көрсеткіші. Ол 1984 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасында күміс, ал 1983 жылғы Хельсинкидегі әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. Сондай-ақ, ол әлем чемпионатында бес рет жеңімпаз атанды. Вайтц марафонда төрт рет, 3000 метрде екі рет әлем рекордын жаңартты, сондай-ақ 8 километр, 10 километр, 15 километр және 10 миль қашықтықта да әлем рекордтарын орнатты. Ол 12 рет «World Marathon Majors» жарысында жеңіске жетті, бұл кез келген жүгіруші үшін рекордты көрсеткіш, және осы жетістігі арқасында Гиннестің әлемдік рекордтар кітабына енді. 29 тамызда өткен чемпионатта ол 3000 метр қашықтықта 8:34.33 уақытпен үшінші орын алды. Жеңімпаз – Светлана Улмасова, оның уақыты 8:33.16 болды.
Grete Waitz (, 1 October 195319 April 2011) was a Norwegian marathon runner and former world record holder. In 1979, at the New York City Marathon, she became the first woman in history to run the marathon in under two and a half hours. Waitz won nine New York City Marathons, women's division, between 1978 and 1988, the highest number of victories in a single big city marathon in history. She won the silver medal at the 1984 Olympic Games in Los Angeles and a gold medal at the 1983 World Championships in Helsinki. She was also a five time winner of the World Cross Country Championships. Waitz four times set a world record in the marathon, twice at the 3000 metres, and she set world records at distances of 8 kilometers, 10 kilometers, 15 kilometers and 10 miles. She won 12 World Marathon Majors, the most for any runner, earning her a place in the Guinness World Records. On 29 August at the Championships, she placed third in the 3000 m, with a time of 8:34.33. The winner was Svetlana Ulmasova with 8:33.16.
Нью-Йорк марафоны 1978
1978 жылы Уэйтц Нью-Йорк марафонымен байланыс орнатты; оны жарыстың негізін қалаушы және директоры Фред Лебоу шақырды, ал ол алғашқы қатысуында ғана жеңіп қана қоймай, әйелдер марафонының рекордтық уақытын екі минутқа жақсартты. 1978 жылдың 22 қазанында ол 2:32:30 уақытпен аяқтады, бұл Марти Куксидің 2:41:49 уақытынан 9 минуттан астам. Кукси 26 тамызда Сан-Диего жартылай марафонында 1:15:04 уақытпен жеңіске жетті. Уэйтцтің сол жердегі жеңіс уақыты әлемдік рекордты құрады. 1978 жылы әйелдер марафоны бойынша әлемдік рекорд 2:34:47.5 уақытын көрсетті, бұл рекорд 1977 жылдың 10 қыркүйегінде Криста Валенсиек Берлин марафонында орнатқан. 1981 жылы Нью-Йорк трассасы қайта өлшенді және 151 метрге қысқа екені анықталды. Ол 1979 және 1980 жылдардағы келесі жеңістерімен Нью-Йорк бойынша өзінің көрсеткіштерін одан әрі жақсартты. Жол жарысы статистикасының қауымдастығы (ARRS) мәліметтері бойынша, Уэйтц 1979 жылдың 22 қыркүйегінде Линчбургтағы (АҚШ) 10 мильдік жол жарысында жеңіске жеткеннен бастап, 1981 жылдың 8 маусымында Базельдегі (Швейцария) 3000 метрлік жол жарысында жеңіске жеткенге дейін 28 жарысқа қатарынан жеңіске жетті. Уэйтц жарысты тоғыз рет жеңіп, үш жыл қатарынан трасса рекордын жаңартты. 1979 жылы ол Нью-Йорк марафонында 2:27:33 уақытпен жеңіске жетті. Джиллиан Адамс 2:38:33 уақытпен екінші орынды иеленді.
Зейнетақыға шыққаннан кейін
Жоғары деңгейде бәсекелеспегеніне қарамастан, Уэйтц корпоративтік жарыстарға қатысып, оларды ұйымдастыра берді, онда ол қашықтыққа жүгіру және денсаулық туралы кеңес пен ақпарат беруге тырысты. Ол сондай-ақ, әсіресе CARE International және Халықаралық арнайы Олимпиадалар үшін қайырымдылық жұмыстарын жасады. 2005 жылдың маусым айында ол қатерлі ісіктен емделіп жатқаны жұртқа белгілі болды. Ол сондай-ақ Лиз МакКолганды жаттықтырды. 25 жылдан астам уақыт бойы Уэйтц бүкіл әлемдік JPMorgan Chase корпоративтік шаллу сериясының елшісі болып қызмет етті, толық жұмыс күнімен жұмыс істейтіндердің денсаулығы мен әл-ауқатын насихаттады. Ол тұрақты жаттығулар мен мотивациялық кеңестер берді. Уэйтц сонымен қатар Avon Products компаниясының өкілі болды. 2009 жылдың тамызында Уэйтц өзінің бұрынғы демеушісі Adidas пен 2007 жылы құрған қатерлі ісікпен күтім қызметін көрсету қоры арасында ынтымақтастыққа бастама жасағаны белгілі болды – "Aktiv mot kreft" (норвеж тілінде "Қатерлі ісікке қарсы белсенді"). Ынтымақтастық аясында қор Adidas-тың Grete Waitz және Modern Classics коллекцияларының сатылымынан түскен табыстың 5%-ын алатын болады. Бұл жылына 500 миллион NOK-қа дейін жете алады, ол ауруханалардағы дене шынықтыру орталықтарын ашуға және ПЭТ сканерлеріне инвестиция салуға жұмсалады.
Өлім
2011 жылы 19 сәуірде 57 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оған 2005 жылы диагноз қойылған, бірақ қатерлі ісіктің қандай түрі екені жұртқа жарияланбады. Уэйтсты күйеуі Джек және ағалары Ян мен Арилд есінде қалдырды. Кейін Норвегия үкіметі оның мемлекеттік есебінен, үкіметтік құрметпен жерленетінін хабарлады. Норвегия тарихында осы құрметке ие болған алтыншы әйел болды. Бұл мемлекеттік жерлеумен теңестірілді, алайда оның отбасының тілегі бойынша рәсім жабық өтті.
Мұра
Уэйтс 20 марафонның 13-інде жеңіске жетті. Тоғыз рет Нью-Йорк марафонында, екі рет Лондон марафонында және бір рет әлем чемпионатында жеңіске жеткен ол әлемдік марафон жарыстарында рекордшы болып табылады. Уэйтс марафон және ұзақ қашықтыққа жүгіруді әйелдер арасында кеңінен насихаттаған адам ретінде танылады. Норвегияда ол спорттық аңызға айналған, оның құрметіне жыл сайын жарыс өткізіледі. Нью-Йорк Road Runners клубы жыл сайын оның құрметіне "Греттенің шапқыншылығы" (Grete's Great Gallop) жарысын өткізеді, бұл бұрын жартылай марафон, ал қазір 10 шақырымдық жүгіру. Уолт Дисней әлемінің курортындағы ЭПКОТ-тағы Норвегия павильонында Уэйтстің мүсіні орнатылған. Ослодағы Бислетт стадионының сыртында да оның мүсіні бар, сондай-ақ ол почта маркаларының жинағында бейнеленген. Бұған қоса, Уэйтстің суреті Norwegian Air Shuttle 787 Dreamliner ұшағының құйрығында бейнеленген (жай ғана сәйкес келуіне байланысты, бұл ұшақ Солтүстік Чарльстон, Оңтүстік Каролинада жасалған, ал ол 1989 жылы осы аймақтағы 10 шақырымдық жарыста жеңіске жеткен). 2008 жылдың қараша айында Уэйтс Норвегия королі Харальд V-нің Ослодағы ресми салтанатында 1-дәрежелі Корольдік Норвегияның Қасиетті Олав орденінің рыцарі атанды. Ол осы награданы алған үшінші спортшы болды. Уэйтс 1981 жылы Қасиетті Олав медалімен және 1989 жылы Қасиетті Халвард медалімен марапатталды.
Жетістіктер
1972 жылғы Олимпиада ойындары Мюнхен, Германия жартылай финал 1500 м 4:16.0 1974 жылғы Еуропа чемпионаты Рим, Италия 3-орын 1500 м 4:05.2 1976 жылғы Олимпиада ойындары Монреаль, Канада жартылай финал 1500 м 4:04.80 1977 жылғы IAAF Әлем кубогы Дюссельдорф, Германия 1-орын 3000 метр 8:43.50 1978 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Глазго, Ұлыбритания 1-орын 4.728 км 16:19 Еуропа чемпионаты Прага, Чехия 3-орын 3000 метр 8:34.33 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:32:30 1979 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Лимерик, Ирландия 1-орын 5.04 км 16:48 IAAF Әлем кубогы Монреаль, Канада 2-орын 3000 метр 8:38.59 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:27:33 1980 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Париж, Франция 1-орын 4.82 км 15:05 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:25:41 1981 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Мадрид, Испания 1-орын 4.41 км 14:07 1982 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Рим, Италия 3-орын 4.663 км 14:43.9 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:27:14 1983 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Гейтсхед, Ұлыбритания 1-орын 4.072 км 13:29 Лондон марафоны Лондон, Ұлыбритания 1-орын Марафон 2:25:29 Әлем чемпионаты Хельсинки, Финляндия 1-орын Марафон 2:28:09 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:27:00 1984 жылғы Әлем кроссы чемпионаты Ист-Ратерфорд, Нью-Джерси, АҚШ 3-орын 5 км 15:58 Олимпиада ойындары Лос-Анджелес, АҚШ 2-орын Марафон 2:26:18 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:29:30 1985 жылғы Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:28:34 1986 жылғы Лондон марафоны Лондон, Ұлыбритания 1-орын Марафон 2:24:54 Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:28:06 1988 жылғы Стокгольм марафоны Стокгольм, Швеция 1-орын Марафон 2:28:24 Олимпиада ойындары Сеул, Оңтүстік Корея – Марафон Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 1-орын Марафон 2:28:07 1990 жылғы Нью-Йорк қаласы марафоны Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ 4-орын Марафон 2:34:34
Аудио сұхбат
TheFinalSprint.com-ның жүгірудегі алғашқы қадам жасаушы Грета Уэйтцпен жасаған сұхбаты.