Кіріспе

2009 жылғы Корольдік Әскери-теңіз флотының эсминц-сыныбы

45-ші типтегі эсминц, сондай-ақ D немесе Daring класы деп белгілі, 21-ші ғасырдың басында Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз флоты үшін салынған алты басқарылатын зымырандық эсминцтен тұратын сынып. Бұл сынып негізінен әуе шабуылына қарсы және зымыранға қарсы күреске арналған және SAMPSON белсенді электронды сканерлеу массиві (AESA) және S1850M ұзақ қашықтықтағы радарларын қолдана отырып, PAAMS (Sea Viper) әуе қорғанысы жүйесіне негізделген. Алғашқы үш эсминец BAE Systems Surface Fleet Solutions компаниясымен әртүрлі кеме құрастырушы орындарында дайын болған жартылай жиналған "блоктардан" құрастырылды; қалған үшеуі BAE Systems Maritime – Naval Ships компаниясымен салынды. Daring класындағы алғашқы кеме, HMS Daring, 2006 жылдың 1 ақпанында суға түсіріліп, 2009 жылдың 23 шілдесінде қолданысқа берілді. 45-ші типтегі эсминцтер Фолкленд соғысында қызмет еткен 42-ші типтегі (Шеффилд класы) эсминцтерді алмастыру үшін салынды, соңғы 42-ші типтегі эсминц 2013 жылы қызметтен шығарылды. Ұлттық аудит кеңсесінің мәліметінше, "күшті шабуыл" кезінде бір 45-ші типтегі эсминц бес 42-ші типтегі эсминц бірлесіп жұмыс істегеннен гөрі бірнеше нысананы бір уақытта анықтап, олармен күресіп, жоя алады. 2006 жылдың 1 ақпанында Daring суға түсірілгеннен кейін, сол кездегі Бірінші теңіз лорды болған адмирал сэр Алан Уэст, бұл Корольдік Әскери-теңіз флотының ең қабілетті эсминці және әлемдегі ең жақсы әуе қорғанысы кемесі болатынын мәлімдеді. Алғашқыда он екі, содан кейін сегіз, ақырында 2008 жылы тек алты эсминцтің құрылысын бекіту мәселесі дау тудырды. 2016 жылы Rolls Royce WR 21 газ турбиналарына орнатылған Northrop Grumman интеркулеріндегі конструкциялық ақаулық салдарынан Персия шығанағының ыстық климатында қуаттың жеткілікті деңгейде болмауы анықталды және сыныптың бастапқы жоспарланғандай жұмыс істемейтіні белгілі болды. Қазіргі жоспарлар бойынша 45-ші типтегі эсминцтер 83-ші типтегі эсминцтермен алмастырылады, ал біріншісінің 2030 жылдардың соңында қолданысқа түсуі күтілуде.

Даму

Ұлыбритания NFR 90 жобасы аясында басқа жеті НАТО мемлекеттерімен бірлесіп, жаңа әуе қорғанысына арналған басқарылатын зымыранды эсминецтерді сатып алуға тырысты; жоба қатысушы елдердің әртүрлі талаптарына байланысты тоқырады. Содан кейін Ұлыбритания Франция мен Италияға қосылды; алайда, әртүрлі ұлттық талаптар, жұмыс үлесін бөлу туралы пікірталас және кешігулер Ұлыбританияның 1999 жылдың 26 сәуірінде бағдарламадан шығып, өз ұлттық жобасын бастауына әкелді. 1999 жылдың 23 қарашасында "Marconi Electronic Systems" (MES) компаниясы, "General Electric" компаниясының қорғаныс бөлімшесі, қаңтар айынан бері "British Aerospace" (BAe) компаниясымен бірігу процесінде болды, 45 типті жобаның бас мердігері ретінде бекітілді. Жеті күннен кейін MES және BAe бірігуді аяқтады, нәтижесінде BAE Systems (BAE) құрылды, осылайша соңғысы бас мердігер атанды. 45 типті жобаның құнының өсуі және кешігулерге байланысты сынға ілікті, алты кемеге жұмсалған шығын 6,46 миллиард фунт стерлингті құрады, бұл бастапқы бюджеттен 1,5 миллиард фунт стерлингке (29%) көп. Бұл жоспарланған 2007 жылдан кейін болды. 2007 жылы Қорғаныс комитеті Қорғаныс министрлігі (ҚМ) мен BAE компаниясының шығындардың өсуін бақылауда ұстай алмағанына наразылық білдірді.

Құрылыс

45 типті эсминстер Horizon әзірлеме жұмысының нәтижесін пайдаланып, Sea Viper әуе қорғанысы жүйесі мен SAMPSON радарларын қолданады. Кемелер BAE Systems Maritime – Naval Ships компаниясымен салынған, кейін BAE Systems және VT Group компанияларының су үсті кеме құрылысы бөлімдерінің бірігуі нәтижесінде BVT Surface Fleet болып өзгерді. Бұл екі компания бұрын кемелерді бірлесіп құрастырған. BAE-дің екі Глазго кеме құрылыс алаңы және бір Портсмут алаңы әртүрлі "блоктарға" жауапты болды. BAE-дің Гован алаңы А блогын (тікұшақ ангарының шетінен басталатын корпус бөлігі) салды. Scotstoun алаңы B/C блоктарын (Rolls Royce WR 21 газ турбиналарын қамтитын 2600 тонналық бөлім, тікұшақ ангарынан бастап көпірге дейін) және D блогын (көпір бөлігі) салды. BAE-дің Портсмут алаңы E/F блоктарына (көпірден басталатын мұрын бөлігі), түтікшелерге және мачталарға жауапты болды. Екіншіден алтыншы кемелерге дейін А–D блоктары Гован кеме құрастыру залында жиналды және толық жабдықталған күйінде Scotstoun алаңына жеткізілді. Мачталар мен түтікшелер де кеменің суға түсірілуінен бұрын орнатылды. Бірінші кеме үшін А блогы Гованда құрастырылып, Scotstoun-ға жеткізілді, онда ол WR 21 турбиналары мен механизмдері орнатылған B/C блогымен біріктірілді. D блогы да Scotstoun-да құрастырылып, осы үш блокқа орнатылды. Мұрын бөлімдері (E/F) HMNB Portsmouth-та біріктіріліп, баржамен Scotstoun-ға жеткізілді. Бұл соңғы қосылатын блоктар болды. Осы кезде кеме корпусы Клайд өзеніне түсіріліп, Scotstoun құрғақ докқа сүйретілді, онда мачталар мен түтікшелер орнатылды (мачталар жабдықтармен жартылай жабдықталған. Мысалы, S1850M радарына арналған мачта Портсмуттан Thales Nederland компаниясына радарлық жабдықтармен жабдықтау үшін жіберілді). Бұл жұмыс аяқталғаннан кейін қалған жабдықтар орнатылды: радарлық массивтер, мұрынға орнатылған гидролокатор, пернелер, зымырандық жабдықтар және 4,5 дюймдік зеңбірек. Бұл модульдік құрылыс тәсілі 2002 жылдың ақпан айында келісілді. Дегенмен, 2000 жылдың шілдесінде үш кемеге арналған бастапқы келісімге қол қойылғанда, BAE Systems Marine бірінші және үшінші кемелерді, ал VT Group екінші кемені салуға міндеттенді. 2010 жылдың соңына дейін барлық алты 45 типті эсминец суға түсірілді, алғашқы екеуі пайдалануға берілді, ал қалғандары жабдықталып жатыр. 2012 жылға қарай барлық эсминецтердің құрылысы аяқталды және өндіріс желілері жабылды. 45 типті эсминецтердің соңғысы, 2013 жылдың 26 қыркүйегінде Портсмут теңіз базасында пайдалануға берілді және сынақтар мен оқудан кейін 2014 жылы қызметке қабылданды. "Даринг" класы Корольдік теңіз күштері үшін ең үлкен эскорт кемелері болып табылады. 2009 жылы кемелердің Aster зымырандарын жеткізу сынақтар кезінде анықталған зымырандардың бір партиясының өндірістік ақауына байланысты кейінге шегерілді.

Жалпы ерекшеліктер

45 типті эсминцтердің ұзындығы, ені және суға батып тұру тереңдігі шамамен алғанда, оларды 42 типті эсминцтерден едәуір үлкен етеді (суыру салмағы). 45 типті эсминцтер – Ллойдс Регистрінің кеме құрылысы бойынша Әскери-теңіз кемелерінің ережелеріне сәйкес салынған алғашқы британдық әскери кемелері. Бұл кемелердің негізгі құрылымдық бөліктерінің жобасын Ллойдс Регистрі мақұлдауы тиіс. BAE Systems – 45 типтің жобалаушы ұйымы, бұл қызмет дәстүрлі түрде Қорғаныс министрлігіне қарасты болған. 45 типті эсминцтердің дизайны Корольдік теңіз флотына радарлық көрінуді азайтудың жаңа деңгейін сыйлайды. Палубадағы жабдықтар мен құтқару салдары кеменің үстін жабатын панельдердің артында жасырылып, «таза» үстіңгі құрылымды құрайды. Мачта да сырттан минималды жабдықпен жабдықталған. Баспасөздің пікірінше, бұл дизайн кемеге шағын балық аулайтын қайықтың радарлық қимасын ұқсатады. Daring класы екі жынысты экипаж мүшелерін қабылдауға арналған бейтарап тұрғын кеңістіктері бар Корольдік теңіз флотының алғашқы кемелері болып ерекшеленеді; ортақ душ және санитарлық бөлмелер жеке кабиналарға алмастырылды, ал кіші офицерлерге арналған алты орындық жатын орындары әйел және ер теңізшілердің қосымша орналасуына мүмкіндік береді. Басқа көптеген теңіз флотындағыдай, ерлер мен әйелдер бөлек жатады.

Қозғалтқыш және қуат

45-типті кемеде жетілдірілген, инновациялық интегралды электр жетегі орнатылған. Интегралды электр жетегінің мақсаты – барлық жетекті және кеменің электрлік жүктемесін жоғары сапалы кернеу мен жиіліктегі айнымалы токпен қамтамасыз ету. Бұл компьютерлік басқару, жоғары сапалы түрлендіру және электрлік сүзгілер арқылы іске асырылады. Екі Rolls Royce WR 21 газ турбинасы GE генераторларын игеріп, екі Wärtsilä 12V200 дизель генераторларымен бірге GE жоғары кернеу жүйесіне 4160 вольт электр қуатын жібереді. Жоғары кернеу көзі екі GE Power Conversion жетілдірілген индукциялық қозғалтқышын қуатпен қамтамасыз ету үшін қолданылады. Кемедегі қызметтер, соның ішінде тұруға арналған жүктеме және қару-жарақ жүйелеріне қуат беру 440 В және 115 В кернеудегі трансформаторлар арқылы жүзеге асырылады. Интегралды электр жетегінің артықшылықтары: электр қозғалтқыштарын винтке жақын орналастыру, вал желісін қысқарту, беріліс қорабы немесе басқарылатын винттердің қажеттілігін жою және жарықтандырудан зақымдану мүмкіндігін азайту. Жетекті және кемедегі қызметтерді қозғалтқыштардың кез келген комбинациясынан басқару мүмкіндігі, қозғалтқыштардың жұмыс уақытын және шығарындыларды азайту. Бір негізгі қозғалтқышты тиімді пайдаланудың кілті – кең жүктеме диапазонында тиімділікті қамтамасыз ететін газ турбинасын таңдау; WR 21 газ турбинасы компрессордың аралық салқындатуымен және түтін газының жылуын қайта пайдалану жүйесімен жабдықталған, бұл оны бұрынғы теңіз газ турбиналарына қарағанда, әсіресе төмен және орташа жүктемелерде айтарлықтай тиімді етеді. Жоғары тиімділік пен үлкен отын қорының үйлесімі кемеге беріктік береді.

Қателіктер

2016 жылдың қаңтар айында Қорғаныс министрлігі қозғалтқыш жүйесінің (жаңартудан бұрын) сенімсіз екенін мойындады, BBC «толық электрлік ақаулар жиі кездеседі» деп хабарлады. Rolls Royce WR 21 газ турбинасының өзі дұрыс жобаланған, бірақ Northrop Grumman интеркулері «маңызды конструкциялық кемшіліктері бар және WR 21 турбиналарының кейде істен шығуына себеп болады. Мұндай жағдайда дизель генераторларына түсетін электр жүктемесі артығып, олар «өшіп қалады», нәтижесінде кемеде қуат көзі немесе қозғалтқыш болмай қалады. Бірінші теңіз Лорды, адмирал Филип Джонс, «WR 21 газ турбиналары өте ыстық ауа райында жұмыс істеу үшін жасалған, олардың өнімділігін біз «жақсылап төмендеу» деп атаймыз, яғни жұмыс істейтін температурадан асып түсетін деңгейге жеткенше өнімділігі бірте-бірте төмендейді. Біз дизель генераторлары мен кемедегі WR 21 турбиналарының қазіргі беріктігінің мұндай жағдайда бірте-бірте төмендемей, катастрофалық түрде төмендегенін анықтадық, сондықтан осы мәселені шешу қажет болды» деді. Қорғаныс министрлігі осы сыныптағы кемелерде туындаған проблемалардың толық тізімін жарияламайды, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарында мұндай оқиғалар бірнеше рет жарияланған. Daring 2010 жылдың қарашасында және 2012 жылдың сәуірінде, Dauntless 2014 жылдың ақпанында және Duncan 2016 жылдың қарашасында істен шықты. 2017 жылдың қарашасында The Register басылымы 45 типті эсминецтің пропеллердегі ақауларға байланысты Ұлыбританияға қайтарылып алынғанын хабарлады, бұл «Суэц шығысындағы» әскери-теңіз күштерінің дәстүрлі орналасуын тиісті соғыс кемесіз қалдырды. «HMS Diamond кемесі пропеллердегі ақауды кеме экипажы өз күштерімен жөндеуге шамасы келмегендіктен Ұлыбританияға қайтып барады» делінген хабарламада. 2018 жылдың 21 наурызында Қорғаныс министрлігі BAE Systems, BMT Defence Services және Cammell Laird компанияларына екі дизель генераторын алып тастап, олардың орнына Биркенхедтегі кемежайда үш үлкен дизель генераторын орнатуға 160 миллион фунт стерлингтік «Қуатты жақсарту жобасы» (PIP) келісімшартын тапсырғанын жариялады. WR 21 турбиналарын ауыстыру немесе жөндеу іс жүзінде мүмкін емес еді. Dauntless 2020 жылдың 6 мамырында Cammell Laird кемежайына PIP жаңартуын бастаған алғашқы кеме болды. Барлық алты кеменің жаңартуын 2020 жылдың ортасына дейін аяқтау жоспарлануда.

Ағылшын тілінде

45 типті эсминстер негізінен әуеге қарсы күреске арналған, олар истребительдер, дрондар және жоғары маневрлік теңіз бетін сырғып өтетін, дыбыс жылдамдығынан асып түсетін кемеге қарсы зымырандар сияқты нысаналардан қорғануға қабілетті. Корольдік теңіз күштері эсминдердің миссиясын "флотты әуе шабуылынан қорғау" деп сипаттайды. АҚШ Әскери-теңіз академиясы SAMPSON радарының дыбыс жылдамдығынан үш есе жоғары жылдамдықпен (Мах 3) қозғалатын, крикет добындай үлкен 1000 нысанды қадағалай алатынын айтады, бұл жүйенің жоғары өнімділікке ие, жасырын нысаналарға қарсы қабілеттерін көрсетеді. Aster зымыраны автономды түрде басқарылады және белсенді радиожиілікті іздеу құрылымымен жабдықталған, бұл оған "қаныққан шабуылдарға" қарсы тұруға мүмкіндік береді, себебі оның "бірнеше нысананы кезекпен жою қабілеті" және "жоғары ату жылдамдығы" бар. 2014 жылдың мамырында Jane's Information Group Біріккен Корольдік SAMPSON көп функциялы радарының және 45 типті эсминецтің баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс рөліндегі мүмкіндіктерін зерттеу үшін қосымша қаражат бөлгенін хабарлады. Бұл Рональд Рейган баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс сынақ алаңында, Батыс Тынық мұхитындағы Кваджалейн атолында сәтті сынақтан өткеннен кейін болды, онда "Daring" эсминці екі орташа қашықтықтағы баллистикалық зымыранды алмастырған нысананы "ең алғашқы мүмкіндікте анықтап, траекториясын ұстап, жоюға" қабілетті екенін көрсетті. BAE Systems компаниясы Jane's журналына SAMPSON көп функциялы радарының "күтілгеннен асып түскенін" мәлімдеді. 45 типті эсминец үшін "Эксперименттік бір уақытта және кезекпен (TECC)" іс-шарасы 2015 жылдың соңында жоспарланған. 45 типті эсминецтің алдыңғы үлгілерімен салыстырғанда жоғары мүмкіндіктері, кеме бағасының жоғары болуы және олардың тартқан назарының көптігіне байланысты, қорғаныс сарапшылары мен тілшілер оларды әлемдегі "ең жетілген" немесе "ең қуатты" әуе қорғанысы эсминецтері деп атады. BAE Systems компаниясы "45 типті эсминец әлемдегі ең жетілген әуеге қарсы күрес кемесі ретінде танылған" деп мәлімдейді. "The Huffington Post" басылымында "Jane's International Defence Review" журналының бас редакторы Ник Браунның сөзі келтірілді: "Бұл әлемдегі ең жетілген әуе қорғанысы кемелерінің бірі. АҚШ-тың "Эгис" жүйесі ұқсас, бірақ "Sea Viper" жүйесі одан да жетілген."

Қарулар

1 × BAE Systems 4,5 дюймдік Mark 8 Mod 1 теңіздік пулеметтері. Mk 8 Mod 1 2030 жылға дейін қызметте қалу жоспарланған, ал ескіру мәселесін шешу үшін Mod 2 жаңартуы қарастырылып жатыр. 2 × 30 мм кіші калибрлі зениттік пулеметтері DS 30B бірлік орнатуларында. 2 × Phalanx 20 мм калибрлі жақын қашықтықтағы қорғаныс қару жүйелері (CIWS). 2 × 7,62 мм M134 мини-пулеметтері. (2023 жылдан бастап 0,5 дюймдік (12,7 мм) Браунинг ауыр пулеметтерімен алмастырылды) 6 × 7,62 мм L7A2 жалпы мақсаттағы пулеметтеріне дейін. Онда бір Merlin HM1 немесе екі Westland Lynx тікұшағына арналған ангар бар. Wildcat суасты нысаналарын жою үшін кеменің сенсорларына сенеді, себебі 2019 жылдан бері RN қызметінде оның өзіндік гидролокаторы немесе сонобуялары жоқ.

Кемеге қарсы, су асты кемелеріне және құрлықтағы шабуылға қарсы

45 типті алты эсминецтің төртеуі соңғы төрт 22 типті фрегаттан алынған "Гарпун" зымырандарын шашатын құрылғыларды алды. Дегенмен, 2023 жылға дейін "Гарпун" теңіздік зымырандары 45 типті эсминецтерден алынып тасталады. 2022 жылы "Гарпун" теңіздік зымырандары жойғыштарға орналастырылмайтыны хабарланды. Алайда, HMS "Дункан" 2023 жылдың наурызында "Гарпун" зымырандарымен жабдықталған. 2022 жылдың қарашасында Корольдік теңіз күштері "Гарпун" зымырандарын алмастыру үшін "Naval Strike Missile" (NSM) зымырандарын алатыны туралы хабарланды, олар 45 типті эсминецтерге орнатылатын болады. 45 типті кемеде орта жиілікті Ultra/EDO MFS 7000 сонары бар, бірақ кемеде суастына қарсы қару жоқ. Бұл класс суастына қарсы күресу үшін өз тікұшақтарына сенеді, суастына қарсы торпедалық құбырларды орнату жоспарланбаған. 4,5 дюймдік Mark 8 Mod 1 теңіздік пулеметін кемелерге қарсы және құрлықтағы нысаналарға теңіздік артиллериялық қолдау көрсету үшін пайдалануға болады.

Қарсы шаралар

Seagnat тұзақ жүйесі радармен басқарылатын қаруларды белсенді және пассивті тәсілдермен алдауға және назарын аударуға мүмкіндік береді. Болашақтағы модернизациялар барысында инфрақызыл қарсы шаралар құрылғысын орнату жоспарлануда. Airborne Systems компаниясының IDS300 теңіз тұзақ жүйесі (бұрыш рефлекторлары). Су үсті кемелерінің торпедадан қорғану жүйесі (SSTD) белсенді торпеда тұзақ жүйесі.

Байланыс және басқа жүйелер

Толық интеграцияланған байланыс жүйесі (FICS45): Thales және Selex ES Ltd. компанияларымен жеткізілетін біріктірілген сыртқы және ішкі байланыс жүйесі. 2012 жылы Daring және Diamond кемелеріне 40 миллион фунт стерлингтік Thales UK компаниясымен жасалған келісімшарт аясында UAT Mod 2.0 цифрлық радарлық электрондық бақылау жүйесі орнатылды, ал UAT Mod 2.1 қалған Type 45 кемелеріне орнатылатын болады.

Пайдалану тарихы

Қызыл теңіз мен Аден шығанағын аралап өтетін сауда кемелерін қорғау мақсатында HMS Diamond 2023 жылдың 15 желтоқсанына қараған түні коммерциялық кемелерді нысанаға алған күдікті шабуыл дронын бір Sea Viper (Aster) зымыранымен атып түсірді. Navy Lookout мәліметінше, қолданылған Sea Viper зымыранының құны шамамен 1-2 миллион фунт стерлинг, ал атып түсірілген дронның құны 20 000 АҚШ долларына жуық болуы мүмкін. Соғыс алаңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің USS Carney кемесі 14 дронды, көбінесе, өзінің негізгі қаруын – әлдеқайда арзан әдіс есептелетін пулеметін пайдаланып атып түсірді. Корольдік Әскери-теңіз күштері өз кемелеріндегі 4.5 дюймдік Mark 8 пулеметін осы мақсатта қолдана алмайды, себебі оның әуе шабуылына қарсы қолдану бағдарламалық қамтамасыз етілуі тоқтатылды (RN кемелері Type 26 немесе Type 31 фрегаттары қолданысқа енгенге дейін әуе шабуылына қарсы қаруға ие болмайды). Қызметтегі Type 23 фрегаттарында Sea Ceptor зымыран жүйесі орнатылған, ол дрондарды атып түсіруге қолданылады және Sea Viper (Aster) зымыран жүйесінен арзан. Type 45 эсминецтеріне Sea Ceptor жаңартуын орнатуға бірнеше жыл уақыт қажет. 2024 жылдың 10 қаңтарында Diamond 9 қаңтарда зымырандары мен қаруларының үйлесімін қолданып, Қызыл теңізде жеті дронды атып түсіргені хабарланды, бұл күні күштер «21 дрон мен зымыранды» жойды. Forces.net сайтынан Алекс Уолтерстің мәлімдемесіне сәйкес, 4.5 дюймдік Mark 8 қаруын әуе шабуылына қарсы қорғану үшін де пайдалануға болады. 2024 жылдың 24 сәуірінде HMS Diamond Йеменнің хуситтер бақылайтын аймақтарынан ұшырылған баллистикалық зымыранды атып түсіру үшін бір Sea Viper (Aster) зымыранын қолданды, американдық деректерге сәйкес, бұл зымыран АҚШ контейнерлік кемесіне бағытталған болуы мүмкін. Бұл 1991 жылғы Парсы шығанағы соғысынан бері Корольдік Әскери-теңіз күштерінің жауынгерлік жағдайда кез келген зымыранды ұстап алуының алғашқы жағдайы болды, HMS Gloucester ирактық Silkworm зымыранын атып түсірген кезде. Сондай-ақ, бұл Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Sea Viper жүйесінің жауынгерлік жағдайда баллистикалық зымыранды атып түсірген алғашқы реті.