Кіріспе

Африка текті канадалықтар, сондай-ақ қара канадалықтар (фр. Afro Canadiens) — африкалық немесе африка-кариб текті канадалықтар. Қара канадалықтардың көпшілігі афро-кариб және африкалық текті, бірақ қара канадалықтардың құрамында Канададағы африкалық американдықтар және олардың ұрпақтары (соның ішінде қара нова-скотиандар) да бар. Қара канадалықтар Канада мәдениетінің көптеген салаларына үлес қосты. Жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленген алғашқы көрінетін азшылықтардың көптеген өкілдері қара нәсілділер болды, мысалы Михаэль Жан, Дональд Оливер, Стэнли Г. Гризл, Розмари Браун және Линкольн Александр. Қара канадалықтар Канададағы көрінетін азшылықтың үшінші ең ірі тобын құрайды, Оңтүстік Азия және Қытай канадалықтарынан кейін. Қара нәсілді халықтың 10 пайызы өзін «ақ және қара» аралас нәсілді деп атады. 2021 жылы қара нәсілділер саны ең көп бес провинция — Онтарио, Квебек, Альберта, Британдық Колумбия және Манитоба. Престон (Галифакс аймағында) — қара халықтың ең жоғары үлесіне ие қауымдастық, 69,4 пайызды құрайды; ол Америка революциясынан кейін тәж қара лоялистерге жер берген елді мекен болды. Брукс (Оңтүстік-Шығыс Альбертадағы қала) — 22,3 пайызбен қара халықтың ең жоғары үлесіне ие санақ бөлімшесі. Бұл қаладағы тұрғындардың көп бөлігі Шығыс Африкадан келген иммигранттар. 2011 жылғы санақта 945 665 қара канадалық тіркелді, бұл Канада халқының 2,9 пайызын құрады. 2016 жылғы санақта қара халықтың саны 1 198 540 адамды құрады, бұл ел халқының 3,5 пайызына тең. Қара канадалықтардың көші-қонның 10 ең ірі көзі: Ямайка (136 505), Гаити (110 920), Нигерия (109 240), Эфиопия (43 205), Конго Демократиялық Республикасы (37 875), Камерун (33 200), Сомали (32 285), Эритрея (31 500), Гана (28 420) және АҚШ (27 055). Қара канадалықтардың 69,1 пайызы христиан, 11,9 пайызы мұсылман және 18,2 пайызы дінсіз. Бұл көрсеткіш жалпы канадалықтар арасында тиісінше 53,3%, 4,9% және 34,6% құрайды. Бірінші буын қара канадалық иммигранттардың 74,2 пайызы христиан, 13,3 пайызы мұсылман және 11,4 пайызы дінсіз. Қара канадалықтардың шағын бөлігінде (0,6%) тарихи некелердің нәтижесінде жергілікті халықтың мұрасы бар, олар қара және алғашқы ұлттар немесе метис қауымдастықтары арасында болған. Бұл мәдени тарихи аспекті, бұрын көпшілікке белгісіз болған, 2010 жылдары, әсіресе «The Afro Métis Nation» музыкалық және деректі фильмдер жобасы арқылы көріне бастады.

Аралас одақтар

2006 жылғы санақта қара нәсілді канадалықтардың 25,5% басқа нәсілді адаммен аралас одақта болды. Қара және басқа нәсілді жұптар, қара нәсілді адамдарды қамтитын жұптардың 40,6% құрады. Канадада туған қара нәсілді жұптардың 63% аралас некеде тұрды. Кариб теңізі мен Бермудада туған қара нәсілді канадалықтардың 17% аралас қатынаста болса, Африкада туған қара нәсілділердің арасында бұл көрсеткіш 13% болды. Бұдан әрі, одақтағы қара нәсілді ерлердің 30% аралас одақта болды, қара нәсілді әйелдердің арасында бұл көрсеткіш 20% құрады.

Тарих

Канададағы афроканадтардың көп бөлігі ерікті түрде көшіп келген. Жаңа Шотландиядағы Қара лоялистердің ұрпақтары, Жер асты жолы арқылы Канаданы бостандық үміті ретінде қараған бұрынғы американдық құлдардың ұрпақтары және Кариб теңізінен немесе Африкадан келген соңғы иммигранттар арасындағы жеке және мәдени қарым-қатынастарды күрделендіретін түрлі факторларға қарамастан, бұл топтардың барлығын біріктіретін ортақ нәрсе – олардың өзі немесе олардың ата-бабалары өз еркімен Канадада қоныстанған. Қазіргі Канада жеріне аяқ басқан алғашқы афроканад – Матье да Коста есімді бос адам. Теңіз саяхатшысы Самуэль де Шампленмен бірге Коста 1603 және 1608 жылдар аралығында француз саяхатшысы Пьер Дугуаның аудармашысы ретінде Жаңа Шотландияға келді. 1759-1760 жылдары Жаңа Франция британдықтар тарапынан басып алынған кезде, Жаңа Францияда 3604 құл болған, олардың 1132-сі афроканадтар, ал қалғаны – жергілікті халық. Жаңа Францияға әкелінген құл африкалықтардың көп бөлігі әйелдер тұрмыстық қызметкерлер болған және олар көбінесе өз иелерінен (құл иелерінен) зорлық көріп, олар құл әйелдер мен қыздарды жыныстық құлдар ретінде қараған. Олардың тегі – Карбоно, Шарест, Джонсон, Лафлер, Лемир, Лепаж, Маруа, Паради және т.б.

Америка революциясы кезінде африкалық американдықтар

Америка революциясы кезінде Солтүстік Америкадағы британдық колониялардың тұрғындары болашақтарын шешуге мәжбүр болды. Британдық тәжге адал болған он үш колонияның өкілдері Ұлыбритания империясының адал азаматтары деп аталды және солтүстікке көшті. Көптеген ақ америкалық лоялистер өздерімен бірге құлдыққа түскен африкалықтарды әкелді, олардың саны шамамен 2500 адамды құрады. Соғыс кезінде британдықтар көтерілісшілерден қашып, оларға жұмыс істеген құл африкалықтарға еркіндік пен жерді уәде етті; бұл Вирджинияда Лорд Данмордың жарияланыммен хабарланды. Құл африкалықтар Нью-Йорк пен Чарльстондағы британдық позицияларына қашып, соғыстан кейін британдық күштер мыңдаған адамды эвакуациялады. Олар 3000 адамды Новая Шотландияға тасымалдады. Бұл топтың көп бөлігі саудагерлер мен жұмысшылардан тұрды, олардың көпшілігі Шелбурн маңындағы Бирчтаунға қоныстанды. Кейбіреулері Нью-Брансуикке қоныстанды. Екі топ та ақ колонистер мен әлі де құлдарды ұстап тұрған көрнекті жер иелері тарапынан кемсітуге ұшырады. Кейбір босқындар соғысқа дейін бос қара нәсілді адамдар болды және басқа босқындармен бірге Новая Шотландияға қашып, британдықтардың теңдікке уәделеріне сүйенді. Жаңа босқындардың қысымымен Сент-Джон қаласы 1785 жылы жарғысына өзгерістер енгізіп, африкалық текті адамдардың сауда жасауына, тауар сатуға, портта балық аулауға немесе еркін азаматтарға ие болуына тыйым салды; бұл ережелер 1870 жылға дейін күшінде болды, бірақ содан кейін олар көбінесе ескерілмеді. 1782 жылы Солтүстік Америкадағы алғашқы нәсілдік тәртіпсіздік Шелбернде болды; ақ ветерандар бұрынғы сарбаздар өздеріне тиесілі деп ойлаған жұмысты алып жатқан афроамерикалық қоныстанушыларға шабуыл жасады. Британ үкіметінің қоныстандыруды қолдамауы, ауа райының қиындығы және ақ колонистердің кемсітуі салдарынан 1792 жылдың 15 қаңтарында 1192 қара лоялист ерлер, әйелдер мен балалар Новая Шотландиядан Батыс Африкаға кетті. Олар қазіргі Сьерра-Леонеге қоныстанды, онда Фритаунды құрған алғашқы қоныс жайлаушылар болды. Англиядан келген қара кедейлер сияқты басқа да еркін көшіп келген адамдармен бірге олар қазіргі Сьерра-Леоне креол халқына, сондай-ақ крио халқына айналды. Құл африкалықтар мен бос қара нәсілділерді ажырату қиын болғандықтан, нақты санды бағалау қиын, бірақ 1784 жылы Монреальде шамамен 40 құл африкалық болса, Квебек провинциясында шамамен 304 құл африкалық болды деп есептеледі. 1799 жылы маңызды тізілімдерде 75 қара канадалық туралы жазбалар бар, бұл сан 1809 жылға қарай екі есеге өсті. Ямайка үкіметі Канадаға марундарды қоныстандыруға көмектесу үшін қаражат бөлді. Престон, Новая Шотландияда 5000 акр жер 3000 фунт стерлингке сатып алынды. Марундарға шағын шаруашылық жерлері берілді және олар құнарсыз жерді өңдеуге тырысты. Бұрынғы жалдамалылар сияқты, олар Престондағы жердің өнімді емес екенін анықтады, нәтижесінде олар аз табысқа жетті. Новая Шотландияда марундардың шаруашылық жүргізуі де қиын болды, өйткені климат банан, ямс, ананас немесе какао сияқты таныс азық-түлік дақылдарын өсіруге мүмкіндік бермеді. Марундардың бір бөлігі жақсы егіншілік жерге ие болу үшін Престоннан Бойдвиллге көшті. Британдық вице-губернатор сэр Джон Уэнтуорт марундардың мәдениеті мен сенімдерін христиан дінімен таныстыру арқылы өзгертуге тырысты. Ямайка үкіметі берген қаражаттан Уэнтуорт мектеп пен діни білім беруді қолдау үшін жыл сайын 240 фунт стерлингтік стипендия алды. 1796-1797 жылдардың қатал қысынан кейін Уэнтуорт марундардың "бізді Үндістанға немесе шығыстағы бір жерге жіберуді, біз тастап кеткен климатқа ұқсас елде қарумен қондыруды қалаймыз, онда біз күшпен иеленуіміз мүмкін" деген ниеттерін білдіргенін хабарлады. 1800 жылы Батыс Африкаға келгеннен кейін, олар Новая Шотландия мен Лондоннан келген қара қоныстанушылардың көтерілісін басу үшін пайдаланылды. Сегіз жылдан кейін олар Сиерра Рейнольдс компаниясының өзіне жасаған қарым-қатынасынан наразы болды.

Құлдықты жою

Канаданың климаты африкалық құлдарды жыл бойы ұстауды экономикалық тұрғыдан тиімсіз етті, АҚШ-тың оңтүстігі мен Кариб аймағындағы плантациялық шаруашылықтан өзгеше. Колониялық экономикадағы құлдық санаты азайып бара жатты. Мысалы, қуатты могавк басшысы Джозеф Брант София Бертен Пули атты афроамерикандық әйелді сатып алып, құлдыққа түсірді, оны шамамен 12 жыл сақтап, содан соң 100 долларға сатты. 1772 жылы, Америка революциясына дейін, Ұлыбритания британ аралдарындағы құл саудасын тыйым салды, одан кейін 1778 жылы Шотландиядағы Найт Веддерберн ісі бойынша шешім қабылданды. Бұл шешім, өз кезегінде, Нова-Скотия колониясына әсер етті. 1788 жылы Пиктоу қаласынан шыққан құлдыққа қарсы күрескер Джеймс Драммонд Макгрегор Канадада құлдыққа қарсы алғашқы әдебиетті жариялады және құлдардың бостандығын сатып алып, құл иеленген пресвитериан шіркеуінің әріптестерін сынады. 1790 жылы Джон Бербидж өзінің құлында ұстаған африкалықтарды босатып жіберді. Ричард Джон Юниакке басшылығымен 1787, 1789 және 11 қаңтар 1808 жылы Нова-Скотия заң шығарушы органы құлдықты заңдастырудан бас тартты. Бас судьялар Томас Эндрю Люмисден Стрэндж (1790–1796) және Сампсон Салтер Блоерс (1797–1832) Нова-Скотиядағы құлдарды олардың иелерінен босатуда маңызды рөл атқарды. Бұл судьялар колонияда жоғары құрметке ие болды. 1793 жылы Жоғарғы Канаданың алғашқы вице-губернаторы Джон Грейвс Симко құлдықты жоюға тырысты. Сол жылы жаңа Заң шығарушы Ассамблея Ұлыбритания империясында құлдықты шектеуші алғашқы орган болды, ол бұрынғы меншікті растады, бірақ сол күнден кейін құл әйелден немесе қыздан туған кез келген адам 25 жасқа толғанда босатылуына рұқсат берді. 1800 жылға дейін Солтүстік Американың басқа британдық колонияларында құлдық іс жүзінде жойылды. 1807 жылы Ұлыбритания империясында Құл саудасы туралы заң қабылданды, ал 1833 жылғы Құлдықтан бас тарту туралы заң колонияларда құл ұстауды (Үндістаннан басқа) толығымен тыйым салды. Бұл Канаданы АҚШ-тағы құлдықтан қашқан көптеген африкалық текті босқындар үшін, мысалы, пастор Бостон Кинг үшін тартымды орынға айналдырды.

Батыс жағалау

1858 жылы Ванкувер аралындағы британдық колонияның губернаторы Джеймс Дуглас Сан-Францискодағы афроамерикандықтар тобының оның билігіне қоныстану мүмкіндігі туралы сауалнамаға жауап берді. Олар Калифорния заң шығарушы органының штаттың афроамерикандық халқына шектеулер қойған, мүлікке ие болуын және таңба тағуды талап еткен дискриминациялық заңдар қабылдағанына ашуланды. Губернатор Дугластың анасы Кариб теңізінен шыққан, аралас нәсілді, "еркін түсті" адам болды, ол оларға жағымды жауап берді. Сол жылдың соңында шамамен 600-800 афроамерикандық Викторияға көшіп келіп, Ванкувер аралы мен Солт-Спринг аралына қоныстанды. Олардың кем дегенде екеуі – Питер Лестер және Миффлин Вистар Гиббс сәтті кәсіпкерлерге айналды. Соңғысы саясатқа да қатысып, 1860 жылдары жаңадан құрылған қалалық кеңеске сайланды. Гиббс 1860 жылдардың соңында, соғыс аяқталғаннан кейін құлдық жойылған соң отбасымен бірге Америка Құрама Штаттарына оралды және штаттың астанасы Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында қоныстанды. Ол заңгер болып, АҚШ-тағы алғашқы афроамерикандық судья болып сайланды. Ол Республикалық партиямен байланысы бар бай кәсіпкер болды; 1897 жылы АҚШ президенті оны Мадагаскарға консул қызметіне тағайындады.

Виктория дәуірінің соңы

АҚШ-тан өзгеше, Канадада федералдық деңгейде және білім беруден басқа, провинциялық деңгейде де "Джим Кроу" заңдары болған жоқ. Мысалдарға Альбертадағы Эмбер-Вэлли, Кэмпси, Джанкинс (қазір Уайлдвуд) және Кейстоун (қазір Бретон) қалалары, сондай-ақ Саскачеванның Мейдстоуннан солтүстікке қарай орналасқан Эльдон ауылдық муниципалитетіндегі бұрынғы қауым кіреді (мысалы, Саскачеванның муниципалды мұралық мүлігі № 439: Шило (Шарлоу) баптист шіркеуі және оған байланысты зират, Мейдстоуннан солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан). Көптеген адамдар Канадаға келгенде нәсілшілдікке тап болды, оны олар Уәде етілген жердің бір түрі деп санаған еді. Тарихи тұрғыдан қара нәсілді канадтықтар, қара лоялистердің немесе АҚШ-тан қашқан құлдардың ұрпақтары, Ұлыбританиямен байланысты сақтауға ең бейім партия ретінде консервативтік партияны қолдады, олар оны оларға бостандық берген ел деп есептеді. Бұл факт Торонтоның көптеген басылымдарында бүгінге дейін еске алынады. Дискриминациялық қарым-қатынасқа қарсы күресу үшін 1917 жылы "Ұйықтайтын вагондар тасымалдаушыларының қара ордені" кәсіподағы құрылды, ол теміржол желілеріндегі сегрегацияны тоқтату және жалақы мен әлеуметтік жәрдемақының теңдігі үшін күресті. 1916 жылдың 5 шілдесінде құрылған CEF-тің 2-ші құрылыс ротасының капелланы Уильям Уайт құрметті капитан атанды, осылайша CEF-те офицерлік шен алған азақтардың бірі болды. Алайда, канадалық тарихшы Рене Шартран 1918 жылғы Эрик Кеннингтоннің "Жеңімпаздар" картинасында 16-шы канадалық шотланд батальонының (Торонто аймағында жұмылдырылған) Франциядағы қираған ландшафт арқылы марш жасап бара жатқанда, килт киген сарбаздардың бірінің қара нәсілді екенін көрсеткенін айтты, ол кейде қара еріктілер майданның алдыңғы қатарындағы жаяу әскер ретінде тағайындалғанын дәлелдеу үшін пайдаланды. Қара канадтықтарды құрылыс роталарымен шектеу ережелеріне қарамастан, шамамен 2000 қара канадтық CEF-те жаяу әскер ретінде соғысты, ал Джеймс Грант, Джеремая Джонс, Сеймур Тайлер, Рой Феллс және Керли Кристиан сияқты бірнеше адамдар атыс кезінде көрсеткен ерлігі үшін атақты болды. Джонс Вими қырқасындағы ерлігі үшін ерекше көзге түскен қызмет медаліне ұсынылды, онда ол неміс пулеметтік ұясын басып алды және жараланды, бірақ оны ешқашан алмады. Канаданың көптеген теміржол тасымалдаушылары АҚШ-тан, оңтүстіктен, Нью-Йорк пен Вашингтоннан келді. Олар негізінен Монреаль, Торонто, Виннипег және Ванкувер сияқты ірі теміржол байланыстары бар ірі қалаларда қоныстанды. Теміржол тұрақты жұмыс және саяхаттау мүмкіндігі бар жақсы орын деп есептелді. 1920 жылдардағы танымал сот ісі Мэтью Буллоктың ісі болды. Ол Солтүстік Каролинадағы линчтеуден қашу үшін Канадаға қашып, АҚШ-қа экстрадициялауға қарсы күресті. 1915 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың "Ұлттың тууы" фильмі Канадада көрсетілді, ол өте танымал болды және нәсілдік қатынастарды шиеленістіруге көмектесті. Канададағы түрлі солшыл топтардың "Рейндегі қара қорқыныш" науқанын Версаль келісімін Германияға тым қатал деп сынау бөлігі ретінде насихаттауы, сенегалдықтарды адамнан асқан күш-қуатты және ақ әйелдерді зорлауға құштар жабайылар ретінде бейнелеу арқылы нәсілдік қорқыныштарды ояту арқылы соғыстар аралығындағы Канададағы солшылдардан қара канадтықтарды алшақтатты. Басқа бір себеп - Канаданың жетекші прогрессивтерінің бірі, феминист Эмили Мерфитің жұмысы. 1920 жылдардың басында Маклин журналында жарияланған, кейіннен 1922 жылы "Қара шам" кітабына айналдырылған мақалалар сериясында Мерфи ақ канадтықтардың арасындағы есірткіге тәуелділіктің барлық проблемаларын "негр есірткі сатушылары" мен "балықты қанды" қытайлық опиум сатушыларына жабалап, қара канадтықтар мен қытай канадтықтарын ақ канадтықтарды есірткіге тәуелді ету арқылы ақ үстемдікті жоюға тырысып жатыр деп айыптады. "Қара шам" ақ канадтықтардың нәсілдік қорқынышын ояту үшін сенсациялық және жағымсыз стильде жазылған, және Мёрфи осы мақсатына толыққанды жетті. Эйтманның Эфиопияны қорғау туралы үндеуіне қара нәсілді адвокат Джозеф Спенсер Питт "түсті нәсілге жататын соңғы тәуелсіз мемлекет" деп атаған елді қорғау үшін ынталы жауап келді. Келесі онжылдықтарда бірнеше жүз мың афро-карибтіктер Канадаға келді, олар Канаданың басым қара халқына айналды. 1950 мен 1995 жылдар аралығында Вест-Индиядан Канадаға шамамен 300 000 адам көшіп келді. Басқа жаңа иммигранттар сияқты, қара канадтық иммигранттар да өз елдерінің тіліне сәйкес провинцияларда қоныстанды. Осылайша, 2001 жылы Гаитилік текті канадтықтардың 90 пайызы Квебекте, ал Ямайкалық текті канадтықтардың 85 пайызы Онтариода тұрды. Қара канадтықтардың қоныстану үлгілеріндегі маңызды өзгеріс 20-шы ғасырдың екінші жартысында болды, өйткені көбінесе ауылдық қара канадтық қауымдастықтары көбінесе қалалық қауымдастықтарға айналды, бұл 1930 жылдары басталған және 1970 жылдары аяқталған процесс болды. Студенттік оккупация 1969 жылдың 11 ақпанында Монреаль қалалық полиция қызметінің төбешілер тобы Халл ғимаратына шабуыл жасағанда, өрт шығып 2 миллион долларлық зиян келтірді (өртті полиция немесе студенттер шығарғаны күмәнді), және наразылық білдірген студенттердің көптегені ұсталды және сақадалданды. Атлантикалық Канадада, Жаңа Шотландияның қара мәдени орталығы Черри-Брукте құрылды. 1960 жылдардың басынан бастап Ұлыбританиямен байланыстардың әлсіреуімен және Вест-Индиядан иммиграцияның нәтижесінде қара канадтықтар либералдық және жаңа демократиялық партиялармен қатар консервативтік партияда да белсенді болды. Алвин Керлинг 2013 жылы "Торонто Стар" газетіне: "Менің ойымша, BADC Канада мен Торонтоның осы керемет көрінісінде жүйелік нәсілшілдік пен қабылдауға болмайтын полиция тәртібі бар екенін көтерді" деді. 1992 жылдың 4 мамыр кешінде BADC Лоуренс пен Лоусонның өлтірілуіне, сондай-ақ Лос-Анджелестегі полиция қызметкерлерінің Родни Кингті ұрып-сапыруына наразылық білдіре отырып, Торонтоның Йонг-стрит көшесінде шеру ұйымдастырды, оған мыңдаған адамдар қатысып, АҚШ консулдығына дейін марш жасады. Торонтодағы қара нәсілді адамдарға полиция тарапынан көрсетілетін мазалау мәселесі 21-ші ғасырда да жалғасуда. 2015 жылы Торонто журналисі Десмонд Коул "Менің терімде" деген мақала жариялады. Торонто Лайф журналында "Менің терім үшін полициямен 50-ден астам рет сұраққа тартылдым - бәрі де мен қара болғандықтан" деп айыптады, полицияны оның тері түсі үшін мазалағанын айтты. 20-шы ғасырдың соңындағы діннің секуляризациясымен бірге шіркеулер қара канадтық қауымдастықтарында дәстүрлі түрде басым рөл атқаруын тоқтатты.

Ұлттық орташадан жоғары қара нәсілді тұрғындар тұратын халық санағы бөлімшелерінің тізімі

Ресурс: Канада 2021 жылғы халық санағы және Альбертадағы Амбер аңғары. Қазіргі уақытта Солтүстік Престонда Канададағы афро-канадтықтардың ең көп шоғырланған аймағы орналасқан, олардың көпшілігі Африквилл тұрғындарының ұрпақтары. Хэмпстед округінің Елм Хилл ауылы Нью-Брансуиктегі афро-канадтықтардың соңғы қауымдастығы. Канададағы ең танымал афро-канадтықтар мекендейтін қалалық аудандардың бірі – Монреальдің Кішкентай Бургундиясы, ол Канаданың көптеген белгілі ертедегі джаз музыканттарымен байланысы болғандықтан, канадалық джаздың рухани отаны ретінде есептеледі. Қазіргі Монреальде Кішкентай Бургундия, сондай-ақ Кот-де-Ньеж – Нотр-Дам-де-Грация, Ла-Салле, Пьерфонд-Роксборо, Виллерэй – Сен-Мишель – Парк кеңейтімі және Монреаль-Норд аудандарында афро-канадтықтар көптеп қоныстанған, соңғысында гаитиліктердің үлесі зор. Үлкен Монреаль аймағындағы Лавал, Терребонн, Репентигни және Шатогуэй сияқты бірнеше қалада да афро-канадтықтар көп. Виннипегте Орталық парк ауданы Манитобадағы афро-канадтықтардың ең көп шоғырланған жері болып табылады. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, аудан тұрғындарының шамамен 25 пайызы – афро-канадтықтар. Queen Mary Park және Central McDougall аудандары Эдмонтон қаласындағы афро-канадтық қауымының орталығын құрайды. Queen Mary Park 1900 жылдардың басынан бері афроамерикалықтардың көптеп қоныстанған жері болып келді, олар Альберта штатының Эдмонтон қаласындағы Шило баптист шіркеуінің төңірегінде шоғырланған, бірақ бүгінгі таңда бұл аудан көбінесе Африкадан келген жаңа иммигранттардан тұрады. Торонтода көптеген афро-канадтықтар қаланың орталық бөлігінде орналасқан Сент-Джонс-Уорд ауданына қоныстанды. Басқалары қала сыртындағы Йорк қалашығында тұруды қалаған. 1850 жылға қарай Кинг-стритте оннан астам афро-канадтықтарға тиесілі бизнес жұмыс істеді; 1826 жылы құрылған Бірінші баптист шіркеуі қазіргі уақытта қалада әрекет ететін ең көне афро-канадтық мекемесі болып саналады. Торонтодағы бірнеше қалалық аудандар, оның ішінде Джейн және Финч, Рексдейл, Даунсвью, Малверн, Уэстон, Вест Хилл, Лоуренс Хайтс, Маунт Деннис және Мейпл Лиф афро-канадтықтардың ірі қауымдастықтарына ие. Торонто маңындағы Брэмптон және Аякс қалаларында да афро-канадтықтар көптеп қоныстанған, олардың көпшілігі орташа табысқа ие кәсіпқорлар мен шағын бизнес иелері. Үлкен Торонто аймағы жоғары білімді, орта және жоғарғы орта тапқа жататын афро-канадтықтарға толы, олар қала шегінен шығып, айналасындағы қалаларға көшіп барады.

Мәдениет

Канададағы афроканадалықтардың медиадағы бейнеленуі едәуір артты, мысалы, "Drop the Beat", "Lord Have Mercy!", "Diggstown" және "Da Kink in My Hair" сериалдары негізінен афроканадалық кейіпкерлер мен қауымдастықтарға баса назар аударды. Клемент Вирго, Судз Сазерленд және Чарльз Офицердің фильмдері үлкен экранда афроканадалықтардың ең көрнекті бейнеленген образдары болды. Ерекше фильмдерге Сазерлендтің "Махаббат, секс және сүйектерді жеу", Офицердің "Медбике. Жартылай. Бала" және Виргоның "Дөңгелек және Махаббат төмендейді" кіретін. Әдебиетте ең танымал афроканадалық жазушылар – Джозиа Хенсон, Джордж Эллиотт Кларк, Лоуренс Хилл, Остин Кларк, Дионн Брэнд, Эси Эдугян және Дани Лаферьер болды, алайда 1990 және 2000 жылдары көптеген жас жазушылар да назар аударды. 19 ғасырдың соңынан бері афроканадалықтар спорт мәдениетіне үлкен үлес қосты, оның ішінде Жаңа Шотландиядағы Түсті хоккей лигасының құрылуы да бар. Боксшы Джордж Годфри 1883 жылы ауыр салмақтағы әлем чемпионатында жеңіске жетіп, алғашқы афроканадалық спорт жұлдызы атанды. Солтүстік Американың төрт ірі кәсіби спорт лигасында Фергюсон Дженкинс (Бейсбол Даңқы залының мүшесі), Грант Фур (Хоккей Даңқы залының мүшесі), Джаром Игинла (Хоккей Даңқы залының мүшесі), Рассел Мартин, Рубен Мейс және Джамаал Маглоир сияқты бірнеше афроканадалықтар табысты мансаптар құрды; соңғы кезде Эндрю Уиггинс, Р.Дж. Барретт және П.К. Суббан да үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Жеңіл атлетикада Гарри Джером, Бен Джонсон және Донован Бейли соңғы онжылдықтарда Канаданың ең танымал афроканадалық спринтерлері болды, ал қазіргі буынды Андре Де Грасс жетекшілік етеді. 1912 жылы Джеромның әкесі Джон Говард Олимпиада ойындарында Канаданы өкілдеген алғашқы афроканадалық атанды. Ең ірі және танымал афроканадалық мәдени шара – Торонто Кариб теңізі карнавалы (Caribana деп те аталады), ол Торонтодағы Кариб теңізі мәдениетінің жыл сайынғы фестивалі болып табылады және әдетте жылына кем дегенде миллион қатысушыны тартады. Фестиваль африка және Кариб теңізі шыққан канадалықтардың арасындағы әртүрлілікті көрсетеді. 2021 жылы Канада үкіметі 1834 жылғы 1 тамызда Британ империясында құлдықты жоюды еске алу үшін Ерік-бостандық күнін алғаш рет ұлттық мереке ретінде мойындады. Алайда, афроканадалықтар осы күнді ондаған жылдар бойы қоғамдық шаралармен атап өтеді. Жыл сайынғы Ерік-бостандық фестивалі 1862 жылдан бері Онтарионың Оуэн Саунд қаласында өткізіледі, ал Онтарионың Виндзор қаласындағы жыл сайынғы Ерік-бостандық күні фестивалі бұрын қаланың ең ірі және ең танымал мәдени шараларының бірі болды. Торонтода жыл сайын "Азаттық пойзы" шарасы өтеді, ол музыкалық және поэзиялық өнермен бірге, астыртын жолмен құлдықтан босатылғандарды еске алады. 2020 жылдан бері CBC Gem жыл сайынғы FreeUp! "Ерік-бостандық күні" арнайы бағдарламасын ұйымдастырып келеді, ол актриса Нгози Полдың жыл сайынғы афроканадалық өнер фестивалінің теледидарлық нұсқасы болып табылады. Афроканадалықтар Канада музыкасына үлкен әсер етті, канадалық хип-хоп, блюз, джаз, R&B, Кариб теңізі музыкасы, поп және классикалық музыка сияқты көптеген жанрларды дамытуға көмектесті. XX ғасырдың басында және ортасында Гарнет Брукс, Роберт Натаниел Дett, Портия Уайт, Оскар Петерсон және Чарли Биддл сияқты музыканттар танымал болды. Дрейк, The Weeknd, Дэниел Цезарь, Дэн Хилл, Гленн Льюис, Тамия, Дебора Кокс және Кардинал Офишолл сияқты кейбір афроканадалық музыканттар әртүрлі жанрларда әлемдік танымалдылыққа ие болды. Африкалық американдық мәдениетінің Канададағы аналогтарына әсері зор болғанымен, көптеген африкалық және Кариб теңізі канадалықтары өздерінің мәдениеті ерекше емес деген пікірге қарсы тұрады. 2020 жылы афроканадалық актерлер Шамиер Андерсон және Стивен Джеймс фильм, теледидар, музыка, спорт және мәдениет саласындағы афроканадалық жетістіктерді марапаттау үшін "Қара академиясын" құрды. Алғашқы марапаттар 2022 жылы табыс етілді.

Расизм

2013 жылы «Дүниежүзілік құндылықтар зерттеуі» ұйымы 80 елде жүргізген сауалнамада Канада әлемдегі ең нәсілдік толерантты қоғамдардың бірі ретінде танылды. Дегенмен, 2003 жылдың қыркүйек айында жарияланған Statistics Canada-ның этникалық әртүрлілік туралы зерттеуіне сәйкес, 1998 жылдан 2002 жылға дейінгі бес жылдық кезең туралы сұралғанда, өзін қара нәсілді деп атаған респонденттердің шамамен үштен бірі (32 пайызы) «кейде» немесе «жиі» нәсілдік дискриминацияға немесе әділетсіздікке ұшырағанын хабарлады. 1970 жылдардың соңынан 1990 жылдардың басына дейін Торонтода бірнеше қарусыз қара канадтық ер адамдар Торонто полиция қызметкерлері тарапынан атылып немесе қаза тапты. Осыған жауап ретінде 1988 жылы Black Action Defence Committee (BADC) құрылды. BADC-тің атқарушы директоры Дадли Лоус Торонтоның Солтүстік Америкадағы «ең қатыгез» полиция күшіне ие екенін және Торонто полициясының қара нәсілділерге деген көзқарасы Лос-Анджелестегіден де нашар екенін мәлімдеді. 1990 жылы BADC полицияның қасақана жасаған қылмыстарын тергейтін Онтарионың арнайы тергеу бөлімінің құрылуына басты жауапкер болды. 1990 жылдардың басынан бері Торонто полициясы мен қаланың қара қауымы арасындағы қарым-қатынас жақсарды; 2017 жылы Онтариода кездейсоқ тексерулерге (кардинг) қатысты шектеулер күшіне енді. Сонымен қатар, жылдар бойы Жаңа Шотландияда қара канадтықтарға қатысты жоғары деңгейдегі расизм оқиғалары тіркелді. Облыс адам құқықтарын қорғау және расизмге қарсы күресуді жалғастыруда, оның ішінде африкалық текті адамдарға қарсы расизмді жою мақсатында жыл сайынғы науқандар ұйымдастырылады. Канададағы қара нәсілді хоккейшілер расизм құрбаны болғанын хабарлады.

Түрмеде қалу

Қара канадалықтар тарихи тұрғыдан халық санына пропорционал емес түрмеге қамау көрсеткіштерімен бетпе-бет келген. 1911 жылы қара нәсілді канадалықтар Канада халқының 0,22 пайызын құраса, түрмедегілердің саны 0,321 пайызды құрады, ал түрмеде отырған ақ нәсілді канадалықтардың көрсеткіші 0,018 пайызды көрсетті. 1931 жылға қарай қара нәсілді канадалықтардың 0,385 пайызы түрмеде болды, ал ақ нәсілді канадалықтардың көрсеткіші 0,035 пайызды құрады. Қара канадалықтардың түрмеге қамау көрсеткіштері қазіргі кезде де жалпы халық арасындағы олардың үлесіне пропорционал емес. 2016 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша қара нәсілді канадалықтар ұлттық халықтың 3,5 пайызын құрайды, бірақ 2017 жылы қара нәсілді сотталғандар федералды түрмедегі халықтың 8,6 пайызын құрады.

Жалпы

Ормсби, Маргарет А. Британдық Колумбия, тарих 1958: Канаданың Макмиллан компаниясы. Рекстен, Терри. "Англиялықтардан да ағылшын": Викторияның әлеуметтік тарихы 1985: Orca Book Publishers.