Кіріспе

Трекс (Trex) – ең көп торт ойыншыға арналған Таяу Шығыс карта ойыны, негізінен Левант аймағында (Иордания, Сирия, Ливан және Палестина) таралған. Барбу, Герцельн, Кейн Стич немесе Кводлибет сияқты еуропалық ойындарға ұқсас, Трекс – төрт раундтан тұратын жинақ ойын, әр раундта бес ойын болады. Әрбір цикл "патшалық" деп аталады, себебі әр циклда бір ойыншы (Патша) бес ойынның әрқайсысында қандай келісімшартпен ойнау керектігін шешеді.

Ойыншылар, карталар және ойын

Трекс ойынын жокерсіз стандартты халықаралық 52 картадан тұратын төрт адам ойнайды. Әрбір мастьтағы карталар құны бойынша жоғарыдан төменге қарай реттеледі: А, К, Q, J, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2. Карты тарату және ойнау сағат тіліне қарсы бағытта жүреді. Ойынды бастау үшін карталар жақсылап араластырылып, кесіледі (дилердің сол жағында отырған ойыншы кеседі) және төрт ойыншыға бірінен соң бірі 13 картадан таратылады. Алғашқы дилер кім болса маңызды емес, бірақ алғашқы тарату кезінде жүрек 7-ні алған ойыншы «патшалыққа ие» деп есептеледі. Осы ойыншы әр қол үшін қандай келісімшарт ойналатынын таңдайды және келесі төрт қол үшін дилер болады. Оның «патшалығы» барысында ойыншы өзінің карталарына сәйкес кез келген келісімшартты таңдауға құқылы. Келісімшарттарды белгілі бір ретпен ойнау қағидасы жоқ, және келісімшарттардың 120 түрлі комбинациясы бар. Бірінші дилер бес келісімшартты ойнағаннан кейін, патшалық оң жағындағы ойыншыға көшеді, және т.б. Кейбір нұсқаларында ойын алдымен екі рет оңға, содан кейін екінші ойыншының қарсысында отырған ойыншыға, содан соң қалған ойыншыға көшеді. Әр ойыншы өз патшалығы кезінде бес рет дилерлік жасап, әр жолы әртүрлі келісімшартты қайталамай таңдауы керек. Төрт патшалық толыққаннан кейін, 20 келісім жасалады, әр ойыншы әр келісімшартты бір рет таңдайды: ойын аяқталады.

Бес келісімшарт

Бес келісімшарттың төртеуі – трюктарды алудан немесе нақты карталардан қашу мақсатындағы ойындар. Бәлікіш әрқашан бірінші трюкті бастайды, ал әр трюктің жеңімпазы келесі трюкті бастайды. Ойыншылар мүмкіндігі болса, сол түстің картасын ойнауы тиіс, ал бастаған түстің ең жоғары картасы трюкті жеңіп алады.

Жүрек патшасы немесе "roi de coeurs"

Жүрек патшасы бар трюкпен ойнаған ойыншы стандартты жағдайда 75 ұпайдан айырылады. Контракт жарияланғанда, жүрек патшасы бар ойыншы оны басқа ойыншыларға көрсетуге және осылайша оның құнын екі есеге арттыруға құқылы. Сондықтан бұл процеске "еселеу" деп аталады. Егер еселеуді жасаған ойыншы картаны ұтып алмаса, онда ол 75 ұпайдан айырылады. Егер карта "еселенген" кезде басқа ойыншы ұтып алса, онда ол 150 ұпайдан айырылады (стандартты құнның екі есесі), ал бастапқыда картасы болған ойыншы 75 ұпай алады. Картаның иесін оны өзі жинауға мәжбүрлеу мақсатымен, ойыншылар мүмкіндігі болғанда қасақана жүректерді бастап ойнауға тырысады. Егер осы контракт таңдалса және ойыншыда тек жүрек патшасы, тек жүрек асы немесе жүрек патшасы мен жүрек асы болса, ол қолын қайта тастауды сұрай алады. Өйткені мұндай ойыншы, әдетте, картаны жинап алады, бұл оған әділетсіз болар еді! Шағым жасаған ойыншы өзінің барлық карталарын басқа ойыншыларға көрсетуі керек. Егер осылай болса, қайтадан ойнатылатын контракт міндетті түрде жүрек патшасынан болуы керек емес.

Алмаздар

Алмаз белгісінің әрбір картасы қолға түскенде, жинап алатын ойыншының жалпы есебінен 10 ұпай кетеді. Кейбір нұсқаларында жиналған алмаздарды алған ойыншылардың алдына ашық қойып, қай алмаздар алынғанын және/немесе ойналғанын барлығы көре алады, бірақ бұл стандартты ойын тәсілі емес. Көбінесе олар жасырылып ойналады.

Қыздар немесе "femmes"

Әрбір трюкте алынған ханшайымды жинаған ойыншы 25 ұпайдан айырылады. Ханшайымдар оларды ойнаған трюктің жеңімпазының алдына ашық жақпен қойылады. Ханшайымдарды екі еселеуге болады, осылай екі еселенген ханшайымды жинаған ойыншы 50 ұпайдан айырылады, ал оны берген ойыншы 25 ұпай алады. Екі еселенген ханшайым жиналса, оның жартысына карта жабылады. Кейбір Trex ойыншылары мұны "оны жылы ұстау үшін жамылғы" деп атайды. Егер қарапайым ханшайым жиналса, оның жартысына карта төселеді. Бұл "басына жастық" деп аталады.

Жинақтау / "шапқылау" / "шапқылау" / "лутош"

Әрбір ұтылған трюк жинаған ойыншыдан 15 ұпай алынады.

Нәрселеу

20 келісімнен кейін, барлық төрт ойыншы бес келісімшартты таңдап, өздерінің патшалықтарын толықтырғанда, ойын аяқталады. Қорытынды есептер нәтижені көрсетеді – оң есеп алған ойыншылар сол сомамен жеңеді, ал теріс есеп алған ойыншылар сол сияқты ұтылады. Бес келісімшарт бойынша барлық мүмкін ұпайлар: 75, 130, 100, 195, +500, сондықтан әр патшалықтың соңында да, ойынның соңында да жалпы ұпайлардың қосындысы әрқашан нөлге тең болады.

Жалпы тәсілдер

Ең аз картасы бар костюммен ашыңыз, одан құтылуға тырысыңыз. Әр костюмнен қолдарыңыздан қанша карта шығып қалғанын және қаншасы ойнатылғанын қадағалаңыз. Әр ойыншының қандай костюммен бастағанын есте сақтаңыз. Егер біреу өте төмен дәрежелі карта ойнаса (2 және 3), әдетте ол сол костюмнен түгел немесе дерлік түгел қалмаған дегенді білдіреді. Егер серіктеспен ойнасаңыз, бір серіктес екінші серіктестің қолындағы жоғары құнды картаны сақтап, олар қиын жағдайға түскенде ойынды оларға беруі мүмкін. Өте сирек жағдайларды қоспағанда, ойыншылар басқа барлық ойыншылардың түгел қалған костюмін ойнамауы керек (бұл "он үш" деген мағынаны білдіретін "тла́та'ша́уи" деп аталады). Тафриш – қарсыласты қолдағы қалған карталары өте жоғары немесе тла́та'ша́уи болғанда, трюк жинауға мәжбүрлеу. Егер ойыншыда бірнеше келісімшартқа жақсы қолы болса, маңыздылығы бойынша келесі ретпен таңдауы керек: Трекс, жүрек патшасы, ханышалар, соққылар, алмаздар. Егер екі ханышаны еселеуге болады болса, ханышалар патшадан басым болуы мүмкін.

Стратегия

Егер ойыншыда патша болса, бір тактика – карталары біткенше ең аз картасы бар боядан бастау, содан кейін қарсылас жинаса, сол боядағы патшаны ойнау мүмкін. Егер ойыншының 7 немесе одан көп жоғары құнды жүрек карталары болса, оның ішінде патша, олар жүрек карталарымен бастап, барлығы бітіп қалғанша жүгіріп, жеңіске жетуді шамалы кепілдей алады, содан кейін басқа бояулардың барлық жоғары құнды карталарын ойнатып, төмен құнды картасы бар ойыншыға ойынды беруге болады. Егер ойыншы карталарды дұрыс санаса, қарсыласының қолында тек туз болса, ол патшамен бастауға тырысуы мүмкін. Егер серіктес ойыншының сол жағында патша болса, олар өз серіктесі жүрек ойнағанша жүрек ойнамауға тырысуы керек, және оларда туз жоқ екеніне көз жеткізуі керек. Егер оларда туз болса, бірінші серіктес туздан құтылуға серіктесіне мүмкіндік беру үшін өзінің бітіп қалған бояын ойнауы керек. Егер бір серіктес 2 емес картамен бастаса, және сол боя тек бір рет ойналса, екінші серіктес төмен құнды картасын қажетсіз жұмсамас үшін, серіктесі бітіп қалғанын қамтамасыз ету үшін сол бояның жоғары құнды картасын ойнауы керек. Егер ойыншыда серіктесі бітіп қалған бояның тек жоғары құнды карталары болса, ол серіктесі басқа боя бітіп қалғанша немесе қарсылас жинауға мәжбүр болғанша сол бояны (жоғарыдан төменге) ойнауды жалғастыруы керек. Егер ойыншы оң жақтағы ойыншының жүректің тузын, ал оның серіктесінің патшасын ұстағанын білсе, оларды туз ойнауға мәжбүр ету үшін жүрекпен бастауға болады.

Тақсырлар

Ханшаларды таңдау стратегиясы жүрек патшасы үшін де сол, бірақ ол барлық түстерге қатысты. Ойыншы осы келісімшартты қабылдағанда кем дегенде екі ханышаны екі еселеуге мүмкіндік болғаны жөн, бірақ міндетті емес. Ойыншының қолында екі еселеуге болмайтын ханышалар болса, кем дегенде ешкім оларды екі еселей алмайтынына сенімді болуға болады, сондай-ақ ойыншы қарсыласына екі еселенген ханыша беріп, біреуін жинаудан туындаған зиянды азайтуға тырыса алады.

Стратегия

Бұл жүрек патшасына ұқсас, бірақ ол барлық түстерге қатысты. Сондай-ақ, ойыншы әр түстің патшалары мен туздарын еске алу үшін төлем жасауы керек. Ойыншының қарсыласын еселенген патшайымды жинауға мәжбүрлеу үшін, мүмкіндігі болса, еселенбеген патшайымды жинауы әрқашан артық. Патшайымдар әдетте экономикалық ойын болып табылады, онда ойыншы өз жеңістері мен ұтыстарын бағалауы керек. Тафриш (жоғарыда қараңыз) осы келісімшартта өте кең таралған стратегия, әсіресе ойыншыда төмен ранктік көп қорғанысы бар патшайым болғанда тиімді.

Алмаздар

Алмаз – ойыншының таңдауға басқа келісімшарттары болмаған жағдайдағы стандартты таңдау, себебі әр алмаз 10 ұпайға бағаланады және көбінесе бірнеше ойыншы арасында таратылады. Ұтымды алмаздық қол – көптеген төмен дәрежелі алмаздардан (әсіресе 2-ден) және басқа түстердің төмен дәрежелі карталарынан тұрады (бірақ мұндай қолмен қауіпті болғанымен, шапалақтауды таңдау ыңғайлырақ болуы мүмкін). Ойыншы тек бір немесе екі өте төмен дәрежелі алмазы болса да, ойынды таңдай алады. Бір немесе екі картасы бар басқа түстің болуы да маңызды, әсіресе ойыншыда алмаздан үзын тізбек болса.

Стратегия

Жалпы алғанда, басқа аңқау ойындарға ұқсас. Жоғары дәрежелі алмаздарға назар салып, "тлата'шави" ойынын ойнаудан қашық болыңыз. Ойыншының кем дегенде бір жоғары орта дәрежелі алмазы болуы жақсы, егер қиын жағдайға түссе, серігіне ойынды беруге мүмкіндік береді. Егер алмасты бастаушы болса, серігі алмастың бірінші ойынын жасағанша күтуі керек, себебі әдетте ол төмен дәрежелі алмаздары бар екенін көрсетеді. Егер рұқсат болса, ойыншыда тек бір немесе екі орта дәрежелі алмаз болса, алмаз картасымен бастаған дұрыс.

Шлептер

Ойыншының карталары көбінесе төмен болса, және әсіресе бір немесе екі картасы бар түс болса, "шапалақтар" (slaps) жиналады, осылайша олар жоғары құнды карталарынан құтылуға тырысады. Егер ойыншы серіктеспен ойнаса, тек төмен құнды карталары болса "шапалақтарды" жинамауы керек, себебі серіктесінің қолында да төмен құнды карталар болуы мүмкін, ал жоғары картаны сақтап тұру оларға ойынды серіктесіне жеңіс сыйлауға мүмкіндік береді.

Стратегия

Ойынның басындағы қолдаудың деңгейі төмен немесе орташа болса, ойыншы оны қабылдамай қоюға болады. Бұл артықшылықты ұсынады, егер серігі оны жинап алмаса. Ойын соңында, егер ойыншы карталарды дұрыс санаса, жоғары картамен қолдауды алып, содан кейін төмен карта ойнап, оны қарсыласына қайтара алады, бұл көбінесе тафришпен аяқталады. Кейде ойыншының жоғары карталармен бастағаны дұрыс, себебі бұл оған ойын соңында қолдау жинаудан сақтайды, жоғарыда айтылғандай. Бір ойыншы серігінің қолдануын тоқтатқан түрін ойнауы мүмкін, осылайша серігі жоғары карталарынан құтылуына көмектеседі. Мұндай жағдайда бірінші ойыншы тлаташави ойнауы мүмкін. Бұл тәуекелді стратегия, бірақ ойыншы серігіне тафриштен сақтануға көмектесуі мүмкін.

Трекс

Трекс әдетте ең маңызды және шешуші келісім (әсіресе серіктестік ойында), және бұл жалғыз оң бағалы ойын (қосарланудан басқа). Трекс жоғары құнды қолдарды, әсіресе айыпты және асадан жоғары карталарды жақсы көреді. Сондай-ақ, бір түстің орташа деңгейдегі карталарының тізбегі (мысалы, жүрек 4, 5, 6) өте пайдалы. 2-ге ие болу зиянды, әсіресе серіктестік ойында, мұнда ойыншы оларды ашуға міндетті. Сонымен қатар, бір түстің карталарының болмауы немесе тек айып немесе одан жоғары картаның болуы ойынды едәуір қиындатады, себебі ойыншы ойынды бақылай алмайды және қарсыластары үшін карта ойнауға мәжбүр болады. Басқа айыптардың болмауымен жалғыз айыптың болуы да зиянды, өйткені ойыншы оны дереу ойнауы керек. Ал, бір түстің 10, J, Q карталарына ие болу ойыншыға ең жақсы бастама береді, себебі ойыншы ойынға әсер етпейді, керісінше, басқа ойыншыларды қажетті айыптарды ойнауға мәжбүр етеді.

Стратегия

Жалпы, ойыншы өзіне және серігіне қажетті карталарды (олардың 2-леріне сүйене отырып) ойнауы керек, содан кейін тәуекелсіз карталарды (ас, 2 және ойыншының жолдасы бар карталар), одан кейін аз тәуекелді карталарды (ханымдар, патшалар, 3-тер және бір карта қашықтықта жолдасы бар карталар), содан кейін қалған карталарды ойнауы керек. Егер ойыншы қарсыласына карта ойнауға мәжбүр болса, тек бір түске, мүмкіндігінше, ең көп картасы бар түске назар аударуға тырысуы керек. Кейде ойыншы өзіне немесе серігіне қажетті картаны қолында ұстап, қарсыласты өзіне қажетті картаны ойнауға мәжбүрлеуі мүмкін. Егер біреу пас беріп жатса, ал ойыншы қарсыласына (әсіресе 3-ке) карта ойнауы керек болса, пас берген ойыншыға карта ойнауға тырысуы керек. Осылайша, ол қалған ойыншыларды өзіне пайдалы карталарды ойнауға мәжбүрлейді. Ойынның соңында карта ойнар алдында әр ойыншының қолында қанша карта бар екенін көру пайдалы. Жұптық ойында 2-ші және 3-ші орындар 1-ші және 4-ші орындармен бірдей, сондықтан ойыншылар серігі бірінші болады деп сенімді болмаса, ойынды тәуекелге салудың қажеті жоқ.