Кіріспе
Американдық криптолог (1889–1958)
Герберт Осборн Ярдли (13 сәуір 1889 – 7 тамыз 1958) – американдық криптолог. Ол «Қара палата» криптографиялық ұйымын құрып, басқарды. Ярдли басшылығымен «Америкалық Қара палата» криптоаналитиктері жапондық дипломатиялық кодтарды бұзып, 1921–1922 жылдардағы Вашингтон теңіздік қарусыздандыру конференциясында американдық келіссөзшілерге маңызды ақпарат ұсынды. «Ерен қызметі үшін» медалімен марапатталған. Ол «Америкалық қара бөлме» (1931) атты кітабында осы ұйымдағы тәжірибесі туралы жазды. Кейіннен ол Қытайдағы ұлтшылдарға (1938–1940) жапондық кодтарды бұзуға көмектесті. Қытайдағы жұмысынан кейін Ярдли 1941 жылдың маусымнан желтоқсан айына дейін Канада Ұлттық зерттеу кеңесінің криптологиялық бөлімін (Тексеру бөлімін) құруға көмектесе отырып, қысқа мерзімге Канада үкіметінде жұмыс істеді. Ярдли соғыс министрі Генри Л. Стимсон немесе британдықтардың қысымымен жұмыстан босатылған деген хабар бар.
Ерте өмір
Ярдли 1889 жылы Индиана штатының Уортингтон қаласында дүниеге келген. Ол телеграфты пайдалануды әкесі Роберт Кёркбрайд Ярдлиден үйренген, ол теміржол станциясының бастығы және телеграфшы болған. Оның анасы Мэри Эмма Осборн Ярдли, ол 13 жасында қайтыс болды. 1907 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Ярдли Чикаго университетіне түсті, бірақ бір жылдан кейін оқуын тастап, Уортингтонға қайта оралып, теміржолда телеграфшы болып жұмыс істеді. Бос уақытын покер ойнауды үйренуге жұмсап, ұтыстарын оқуын жалғастыруға пайдаланды. 1912 жылы мемлекеттік қызмет емтиханын сәтті тапсырғаннан кейін, ол мемлекеттік телеграфшы болып жұмысқа қабылданды. Ярдли АҚШ Мемлекеттік департаментінде кодты түсіруші ретінде мансабын бастады. Ол Сигнал корпусының резервтік офицерлік құрамына қабылданып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франциядағы американдық экспедициялық корпусында криптолог ретінде қызмет етті.
Кодты бұза білу
Оның криптологиядағы мансабы код бөлмесінде жұмыс істеуден басталды, ол өзінің үстеліне келген АҚШ үкіметінің кодтарын бұзды. Сол кезде американдық кодтар өте әлсіз болды, Ярдли оларды оңай шеше алды. Ол президент Уилсонның он жылдан астам уақыт бойы қолданылып келген кодты қолданғанын білгенде қатты таңғалды. Америкалық кодтардың әлсіздігі, әсіресе Еуропадағы соғысты ескере отырып, Ярдлиді алаңдатады, сондықтан 1916 жылдың мамырында ол өзінің басшысына берген жүз беттік "Америкалық дипломатиялық кодтарды шешу" атты еңбегін жаза бастады. Америкалық кодтарды бұзғаннан кейін, Ярдли басқа елдердің кодтары туралы ойлана бастады. Соғысқа американдықтардың қатысуы Ярдлиге майор Ральф Ван Деманды басқа елдердің кодтарын бұзу үшін бөлім құру қажеттігіне көндіруге мүмкіндік берді. 1917 жылдың маусым айында Ярдли Сигнал корпусының 2-дәрежелі лейтенанты және әскери барлаудың жаңадан құрылған сегізінші бөлімінің басшысы болды. Бұған 1918 жылы Мексика шекарасында тұтқындалған неміс тыңшысы Лотар Вицкеден табылған шифрлама себеп болды. Дәлелдер Вицкені АҚШ-тағы саботаждық әрекеттермен байланыстырды. Ярдли өте жақсы әкімші болып шықты және соғыс кезінде MI 8 қызметкерлері керемет жетістіктерге қол жеткізбегенімен, жақсы жұмыс істеді. Соғыстан кейін американдық армия мен Мемлекеттік департамент MI 8-ді бірлесіп қаржыландыруға шешім қабылдады және Ярдли "Шифр бюросының" басшысы болып қалды. Олар өздерінің операцияларын заңдық себептермен Нью-Йорк қаласында орналастырды. Жапондық кодтарды бұзу басымдыққа ие болды. Дэвид Кан былай деді:
Yardley proved to be a very good administrator and during the war the people of MI 8 performed well even if they did not have any spectacular successes. After the war, the American Army and the State department decided to jointly fund MI 8 and Yardley continued as head of the "Cipher Bureau". They located their operations in New York City for legal reasons. Cracking Japanese codes was a priority. David Kahn states:
The most important target was Japan. Its belligerence toward China jeopardized America's Open Door policy. Its emigrants exacerbated American racism. Its naval growth menaced American power in the western Pacific. Its commercial expansion threatened American dominance of Far Eastern markets. After almost a year, Yardley and his staff finally managed to break the Japanese codes and were still reading Japanese diplomatic traffic when Washington hosted the Washington Naval Conference in 1921. The information the Cipher Bureau provided the American delegation regarding the Japanese government's absolute minimum acceptable battleship requirements was instrumental in getting the Japanese side to agree to a 5:3 ratio instead of the 10:7 ratio the Japanese Navy really wanted. This allowed Japan only 18 battleships to 30 for the U. S. and 30 for Great Britain instead of the 21 battleships Japan desired. This was the height of Yardley's cryptanalytic career. Unfortunately, Yardley spent much of his time in New York involved in unrelated activities. Also, the flow of diplomatic telegrams dried up as companies became less willing to break the law to help the government. In Washington, William Friedman was actively exploring cryptographic frontiers for the Army. The Cipher Bureau was becoming irrelevant. Herbert Hoover's Secretary of State, Henry L. Stimson, closed the Cipher Bureau, likely for budgetary reasons. But Stimson was also ethically opposed to cryptology in peace time. Some believe that Stimson was most offended when Yardley bragged that he could read all traffic of the Vatican, for it was after this remark that Stimson turned and left the room. In 1929, President Herbert E. Hoover's new secretary of state, Henry L. Stimson, was provided with a few selected translations so he could become acquainted with the Black Chamber's skills. Stimson was shocked. "Gentlemen," he later pronounced, "do not read each other's mail." Having solved the codes of some 20 nations, the Black Chamber was forced to shut down.
Ең маңызды нысана – Жапония. Оның Қытайға қатысты агрессивті саясаты Американың "Ашық есік" саясатын қауіпке тікті. Оның эмигранттары американдық нәсілшілдікті күшейте түсті. Оның теңіз күшінің өсуі Батыс Тынық мұхитындағы Американың күш-қуатына қауіп төндірді. Оның коммерциялық кеңеюі Американың Қиыр Шығыс нарықтарындағы үстемдігіне қауіп келтірді. Шамамен бір жылдан кейін Ярдли мен оның командасы жапондық кодтарды бұза алды және 1921 жылы Вашингтонда өткен Вашингтон теңіз конференциясы кезінде жапондық дипломатиялық хабарламаларды оқып таратты. Шифр бюросының жапон үкіметінің ең төменгі қабылданатын жауынгерлік кемелердің саны туралы берген ақпараты жапондық тарапты жапондық әскери-теңіз күштерінің шын мәнінде қалаған 10:7 қатынасының орнына 5:3 қатынасына келісуге итермеледі. Бұл Жапонияға АҚШ-қа 30 және Ұлыбританияға 30 линкорға қарағанда тек 18 линкорға ие болуға мүмкіндік берді. Бұл Ярдлидің криптоаналитикалық мансабының шыңы болды. Алайда, Ярдли Нью-Йорктегі уақытының көп бөлігін осымен байланысы жоқ істермен өткізді. Сонымен қатар, компаниялар үкіметке көмектесу үшін заңды бұзуға дайын болмағандықтан дипломатиялық телеграммалардың ағыны азайды. Вашингтонда Уильям Фридман армия үшін криптографиялық жаңа салаларды белсенді түрде зерттеді. Шифр бюросы маңызсыз болып бара жатты. Герберт Гувердің Мемлекеттік хатшысы Генри Л. Стимсон бюджеттік себептермен Шифр бюросын жапты. Бірақ Стимсон бейбіт уақытта криптологияға этикалық тұрғыдан қарсы болды. Кейбіреулер Стимсонның ең қатты ренжігені Ярдлидің Ватиканның барлық хабарламаларын оқи алатыны туралы мақтан тұтқаны болды, өйткені осы сөзден кейін Стимсон бөлмеден шығып кетті. 1929 жылы президент Герберт Гувердің жаңа мемлекеттік хатшысы Генри Л. Стимсонға қара бөлменің қабілеттерін танысу үшін бірнеше таңдалған аудармалар ұсынылды. Стимсон таң қалды. "Мырзалар, бір-біріңіздің хаттарыңызды оқымаңыздар", - деді ол. 20-ға жуық елдің кодтарын шешкеннен кейін, қара бөлме жабылуға мәжбүр болды.
Yardley proved to be a very good administrator and during the war the people of MI 8 performed well even if they did not have any spectacular successes. After the war, the American Army and the State department decided to jointly fund MI 8 and Yardley continued as head of the "Cipher Bureau". They located their operations in New York City for legal reasons. Cracking Japanese codes was a priority. David Kahn states:
The most important target was Japan. Its belligerence toward China jeopardized America's Open Door policy. Its emigrants exacerbated American racism. Its naval growth menaced American power in the western Pacific. Its commercial expansion threatened American dominance of Far Eastern markets. After almost a year, Yardley and his staff finally managed to break the Japanese codes and were still reading Japanese diplomatic traffic when Washington hosted the Washington Naval Conference in 1921. The information the Cipher Bureau provided the American delegation regarding the Japanese government's absolute minimum acceptable battleship requirements was instrumental in getting the Japanese side to agree to a 5:3 ratio instead of the 10:7 ratio the Japanese Navy really wanted. This allowed Japan only 18 battleships to 30 for the U. S. and 30 for Great Britain instead of the 21 battleships Japan desired. This was the height of Yardley's cryptanalytic career. Unfortunately, Yardley spent much of his time in New York involved in unrelated activities. Also, the flow of diplomatic telegrams dried up as companies became less willing to break the law to help the government. In Washington, William Friedman was actively exploring cryptographic frontiers for the Army. The Cipher Bureau was becoming irrelevant. Herbert Hoover's Secretary of State, Henry L. Stimson, closed the Cipher Bureau, likely for budgetary reasons. But Stimson was also ethically opposed to cryptology in peace time. Some believe that Stimson was most offended when Yardley bragged that he could read all traffic of the Vatican, for it was after this remark that Stimson turned and left the room. In 1929, President Herbert E. Hoover's new secretary of state, Henry L. Stimson, was provided with a few selected translations so he could become acquainted with the Black Chamber's skills. Stimson was shocked. "Gentlemen," he later pronounced, "do not read each other's mail." Having solved the codes of some 20 nations, the Black Chamber was forced to shut down.
Америкалық қара палата
МИ-8 1929 жылғы 31 қазанда, қор нарығының күйреуінен кейін екі күн өткен соң, есігін жапты. Ярдлидің өте сирек сұранысқа ие болған ерекше дағдылары мен құпия қаржыландырылған жұмысының нәтижесінде мемлекеттік зейнетақы алуға мүмкіндігі болмағандықтан, ол отбасын асырау үшін кодтарды бұзу тәжірибесі туралы жазуға кірісті. Оның "Америкалық қара бөлме" атты естеліктері 1931 жылы Bobbs-Merrill баспасында жарық көрді. Кітапта алғашқы АҚШ Сигналдық барлау (SIGINT) ұйымының тарихы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі MI-8 және 1920 жылдардағы Америкалық қара палатаның қызметі сипатталды, сондай-ақ сигналдық қауіпсіздіктің негізгі принциптері түсіндірілді. Бұл еңбек бірден үлкен танымаллыққа ие болды. Сол кездегі сыншылар оны "соғыстың құпия тарихына және соғыстан кейінгі кезеңге америкалықтар жазған ең сенсациялық үлес" деп бағалады. Оның қасақана жасаған ашық әрекеттері еуропалық құпия агенттердің жақында жарық көрген естеліктеріндегі кез келген жайттан асып түседі. АҚШ-та 17 931 дана, ал Ұлыбританияда 5480 дана сатылды. Жапондық нұсқасы 33 119 данамен рекордты көрсеткішті тіркеді. Ярдлидің екінші кітабы – "Жапондық дипломатиялық кодтар: 1921–1922" АҚШ маршалдарымен тәркіленді және жарияланбады. Қолжазба 1979 жылы құпиясы ашылды. "Америкалық қара бөлме" Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған ұлттық қауіпсіздік тақырыбындағы кітаптардың алғашқы үлгісі болып табылады, мысалы, "Кодтар" және "Пазл сарайы", олар да АҚШ SIGINT операциялары мен ұйымдарына назар аударады. 1935 жылы Metro-Goldwyn-Mayer "Rendezvous" фильмін шығарды, ол "Герберт О. Ярдлидің кітабының негізінде" деп көрсетілді. Уильям Пауэлл мен Розалинд Расселдің басты рөлдерде ойнаған, ал Уильям К. Ховардтың режиссерлік еткен бұл фильмде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ үкіметінің кодтарын ұрлаған неміс тыңшылар тобы және АҚШ армиясының неміс кодтарын бұзуға жасаған тыранысы туралы айтылады. Джеймс Бамфорд "Пазл сарайының" бір тарауын Ярдлидің өмірі мен мансабына арнады. Ярдлидің кейінгі жазу әрекеттерінің ешқайсысы "Америкалық қара бөлме" сияқты сәтті болмады, бірақ ол бірнеше мақала және үш тыңшылық/құпия романдар ("Блонда графша", "Ниппондағы қызыл күн" және "Қарақалдар барлық жерде қара") жариялады. Ол сонымен қатар бірнеше фильмдерге жазушы және техникалық кеңесші ретінде қатысты, соның ішінде "Rendezvous" романының бірі "Блонда графша" романының негізінде түсірілді. 1957 жылы жарық көрген "Покер ойыншысының тәрбиесі" атты покер туралы кітабы, покер стратегиясының математикалық негіздерімен бірге, покер оқиғаларын қамтыды және жақсы сатылым көрсетті. 1959 жылы Ұлыбританияда басылып шыққанда, Иан Флеминг алғы сөз жазуды сұрады. Оның Қытайдағы жұмысы туралы "Қытайдың қара бөлмесі" атты тағы бір естелік кітабы 1983 жылы жарық көрді. 1958 жылдың тамызында Ярдли Вашингтонда, ауыр инсульттан кейін бір аптадан кейін қайтыс болды. Ол Арлингтон ұлттық зиратында, 30-шы бөлімнің 429-шы қабірінде жерленген. Ярдли Әскери барлау қызметінің Даңқ залының мүшесі. Ұлттық криптологиялық музейдің кітапханасында Шифрлау бюросынан алынған 16 қорапшадағы ұсталған хабарламалар мен аудармалар сақталады, бұрын олар Ярдлидің жеке қағаздары деп қате жіктелген болатын.