Кіріспе
Британдық таңбаламасы, жаудың шифрланған байланыстарынан алынған барлау ақпараты үшін «Ultra» атауы 1941 жылғы маусымда британдық әскери барлау қызметі қабылдаған. Бұл атау Блетчли Парктегі Үкіметтік кодтар және шифрлар мектебінде (GC&CS) жоғары деңгейдегі шифрланған жау радио және телепринтерлік байланыстарын бұзу арқылы алынған соғыс кезеңіндегі сигналдар барлауына арналған. «Ultra» кейіннен батыс одақтастары арасында осындай барлық барлау үшін стандартты таңбаламаға айналды. Атаудың пайда болуы, алынған барлау ақпараты сол кездегі ең жоғары британдық қауіпсіздік жіктемесінен (Most Secret) гөрі маңыздырақ деп есептелгендіктен және сондықтан «Ultra Secret» деп саналған. Мұндай ақпарат үшін бірнеше басқа шифрлі атаулар қолданылған. «Boniface» кодтық атауы «Ultra» үшін жасырын атау ретінде қолданылды. Кодты бұзудың табыстылығы немістерге байқалып қалмауы үшін британдық барлау қызметі Германиядағы агенттердің ойдан шығарылған желісін басқаратын, ойдан шығарылған MI6 бас шпионы «Boniface» құрды. Кодты бұзу арқылы алынған ақпарат көбінесе «Boniface» желісінен алынған адам ақпаратына байланысты болды. АҚШ жапондық көздерден алынған шифрларды шешу үшін «Magic» кодтық атауын қолданды, соның ішінде «Purple» шифрын. Неміс шифрлау трафигінің көп бөлігі «Enigma» машинасымен шифрланған. Дұрыс қолданылса, неміс әскери «Enigma» іс жүзінде бұзуға болмайтын еді; бірақ іс жүзінде, оның жұмыс істеуіндегі кемшіліктер оны бұзуға мүмкіндік берді. «Ultra» термині көбінесе «Enigma шифрларын шешу» деген сөздің синонимі ретінде қолданылады. Алайда, «Ultra» неміс Жоғарғы Бас қолбасшылығы және «Hagelin» машинасы қолданған неміс «Lorenz SZ 40/42» машиналарының шифрларын шешуді де қамтыды. Көптеген бақылаушылар сол кезде және кейіннен «Ultra» одақтастар үшін өте құнды деп санады. Уинстон Черчилль король Георг VI-ға Стюарт Мензиесті (Секреттік барлау қызметінің басшысы және «Ultra» шифрларын үкіметке таратуды бақылаған адам) ұсынған кезде: «Біз соғысты генерал Мензиестің барлық майданда қолданылған құпия қаруының арқасында жеңдік!» деді. Ф. У. Винтерботам соғыстың соңында батыс одақтастарының Жоғарғы Бас қолбасшысы Дуайт Д. Эйзенхауэрдің «Ultra» одақтастардың жеңісіне «шешуші» болғанын айтқан. Блетчли Парктегі ардагер және Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық барлаудың ресми тарихшысы сэр Гарри Хинсли де «Ultra» туралы ұқсас баға берді. Ол одақтастар соғысты жеңсе де, «соғыс екі жылға, мүмкін үш жылға, тіпті төрт жылға ұзаққа созылар еді» деді. Алайда, Хинсли және басқалар осындай қорытындыларға келуге тырысқандағы қарсы тарихтың қиындықтарын атап өтті, ал кейбір тарихшылар, мысалы, Киган, қысқарту АҚШ атом бомбасын орналастыруға кеткен үш айға тең болуы мүмкін деді. «Ultra» қатысты мәліметтер соғыстан кейін көп жылдар бойы құпия сақталды. 1974 жылы Винтерботам «Ultra» туралы кеңінен таратып, тарихшылар Екінші дүниежүзілік соғыстың тарихын өзгертті. Мысалы, 21-ғасырда жазған Эндрю Робертс: «Фельдмаршал Эрвин Роммельдің «Enigma» байланыстарын оқи алудың баға жетпес артықшылығы болғандықтан, генерал Бернард Монтгомери немістердің адамдарына, оқ-дәрілеріне, азық-түлігіне және ең бастысы отынына қаншалықты жетіспейтінін білген. Ол Роммельдің суретін тікелей көрінетіндей етіп орналастырғанда, қарсыласының ойын оқып жатқандай көрінгісі келді. Шындығында ол оның поштасын оқып отырды» деді. Уақыт өте келе «Ultra» көпшілік санасына еніп, Блетчли Паркі маңызды туристік орынға айналды. Тарихшы Томас Хейг былай деді: «Британдықтардың Екінші дүниежүзілік соғыстағы құпия кодты бұзуы қазіргі британдық тарихтың ең танымал аспектілерінің бірі болып табылады, бұл еркін қоғамның өзінің зияткерлік ресурстарын қорқынышты жауға қарсы жұмылдырған шабыттандыратын оқиға». Бұл жүйеден алынған барлау көлемі «Enigma»дан әлдеқайда аз болғанымен, оның маңызы көбінесе жоғары болды, өйткені ол ең алдымен жоғары деңгейдегі, вермахттың жоғары бас қолбасшылығы (OKW) арасында жіберілетін стратегиялық барлау ақпаратын қамтады. «Lorenz» шифрланған хабарламалардың толыққанды шифрлануы нацистік Германияны жеңуге маңызды, тіпті шешуші үлес қосты. Дегенмен, «Tunny» оқиғасы «Enigma» оқиғасына қарағанда көпшілік арасында аз танымал. Швейцарияда орналасқан және Рудольф Ресслер басқарған көрінеді. Бұл өте жақсы хабардар, жауап беретін, «неміс бас штабынан тікелей» ақпарат ала алатын желі болды. «Люси» британдықтардың кеңестіктерге «Ultra» ақпаратын олардың жоғары дәрежелі тыңшылықтан емес, неміс радио байланысын шифрлаудан алынғанын көрсетпейтіндей етіп жеткізуге арналған құрал болды деп айтылды. Алайда, кеңестіктер Блетчлидегі агенті Джон Кернкросс арқылы британдықтардың «Enigma»ны бұзғанын білді. «Люси» желісі бастапқыда кеңестіктер тарапынан күдікпен қарастырылды. Алайда, ол ұсынған ақпарат дәл және уақтылы болды және Швейцариядағы кеңестік агенттер (соның ішінде олардың басшысы Александр Радо) оны қабылдауға үйренді. Алайда, «Люси» желісі британдықтардың кеңестіктерге «Enigma» ақпаратын жеткізуге арналған құрал деген теория қолдау таппады. Теорияны жобағандардың арасында, Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық құпия қызметтерінің ресми тарихшысы сэр Гарри Хинсли: «Британдық билік «Люси» желісін Мәскеуге барлау ақпаратын жеткізу үшін пайдаланды деген көп таралған мәлімдемеде шындық жоқ» деді.
Ultra was the designation adopted by British military intelligence in June 1941 for wartime signals intelligence obtained by breaking high level encrypted enemy radio and teleprinter communications at the Government Code and Cypher School (GC&CS) at Bletchley Park. Ultra eventually became the standard designation among the western Allies for all such intelligence. The name arose because the intelligence obtained was considered more important than that designated by the highest British security classification then used (Most Secret) and so was regarded as being Ultra Secret. Several other cryptonyms had been used for such intelligence. The code name Boniface was used as a cover name for Ultra. In order to ensure that the successful code breaking did not become apparent to the Germans, British intelligence created a fictional MI6 master spy, Boniface, who controlled a fictional series of agents throughout Germany. Information obtained through code breaking was often attributed to the human intelligence from the Boniface network. The U. S. used the codename Magic for its decrypts from Japanese sources, including the "Purple" cipher. Much of the German cipher traffic was encrypted on the Enigma machine. Used properly, the German military Enigma would have been virtually unbreakable; in practice, shortcomings in operation allowed it to be broken. The term "Ultra" has often been used almost synonymously with "Enigma decrypts". However, Ultra also encompassed decrypts of the German Lorenz SZ 40/42 machines that were used by the German High Command, and the Hagelin machine. Many observers, at the time and later, regarded Ultra as immensely valuable to the Allies. Winston Churchill was reported to have told King George VI, when presenting to him Stewart Menzies (head of the Secret Intelligence Service and the person who controlled distribution of Ultra decrypts to the government): "It is thanks to the secret weapon of General Menzies, put into use on all the fronts, that we won the war!" F. W. Winterbotham quoted the western Supreme Allied Commander, Dwight D. Eisenhower, at war's end describing Ultra as having been "decisive" to Allied victory. Sir Harry Hinsley, Bletchley Park veteran and official historian of British Intelligence in World War II, made a similar assessment of Ultra, saying that while the Allies would have won the war without it, "the war would have been something like two years longer, perhaps three years longer, possibly four years longer than it was." However, Hinsley and others have emphasized the difficulties of counterfactual history in attempting such conclusions, and some historians, such as Keegan, have said the shortening might have been as little as the three months it took the United States to deploy the atomic bomb. The existence of Ultra was kept secret for many years after the war. Since the Ultra story was widely disseminated by Winterbotham in 1974, historians have altered the historiography of World War II. For example, Andrew Roberts, writing in the 21st century, states, "Because he had the invaluable advantage of being able to read Field Marshal Erwin Rommel's Enigma communications, General Bernard Montgomery knew how short the Germans were of men, ammunition, food and above all fuel. When he put Rommel's picture up in his caravan he wanted to be seen to be almost reading his opponent's mind. In fact he was reading his mail." Over time, Ultra has become embedded in the public consciousness and Bletchley Park has become a significant visitor attraction. As stated by historian Thomas Haigh, "The British code breaking effort of the Second World War, formerly secret, is now one of the most celebrated aspects of modern British history, an inspiring story in which a free society mobilized its intellectual resources against a terrible enemy." Although the volume of intelligence derived from this system was much smaller than that from Enigma, its importance was often far higher because it produced primarily high level, strategic intelligence that was sent between Wehrmacht High Command (OKW). The eventual bulk decryption of Lorenz enciphered messages contributed significantly, and perhaps decisively, to the defeat of Nazi Germany. Nevertheless, the Tunny story has become much less well known among the public than the Enigma one. headquartered in Switzerland and apparently operated by one man, Rudolf Roessler. This was an extremely well informed, responsive ring that was able to get information "directly from German General Staff Headquarters" – often on specific request. It has been alleged that "Lucy" was in major part a conduit for the British to feed Ultra intelligence to the Soviets in a way that made it appear to have come from highly placed espionage rather than from cryptanalysis of German radio traffic. The Soviets, however, through an agent at Bletchley, John Cairncross, knew that Britain had broken Enigma. The "Lucy" ring was initially treated with suspicion by the Soviets. The information it provided was accurate and timely, however, and Soviet agents in Switzerland (including their chief, Alexander Radó) eventually learned to take it seriously. However, the theory that the Lucy ring was a cover for Britain to pass Enigma intelligence to the Soviets has not gained traction. Among others who have rejected the theory, Harry Hinsley, the official historian for the British Secret Services in World War II, stated that "there is no truth in the much publicized claim that the British authorities made use of the ‘Lucy’ ring to forward intelligence to Moscow".
Шығанақтарды қорғау
Достастар Энигма трафигін бұзғандарын білетін Остің командасының перспективасына қатты алаңдады. Британдықтар мұндай шараларға американдықтарға қарағанда тәртіптірек болды, ал бұл айырмашылық олардың арасындағы шиеленіс көзі болды. Солтүстік Африкаға баратын Одақтың жабдықтау кемелеріне қарсы одақтастардың шабуылдары туралы барлау деректерінің көзін жасыру үшін Одақтың "бақылаушы" су асты кемелері мен ұшақтары жіберілді. Бұл іздеушілерді немесе олардың радиохабарларын Остің күштері байқады, өз кемелерін әдеттегі барлау арқылы тапты деген қорытындыға келді. Олар Жерорта теңізінде одақтастардың 400-ге жуық су асты кемесі және Мальтада үлкен барлау ұшақтары бар деп күдіктенді. Шын мәнінде, тек 25 су асты кемесі және кейде үш ұшақ болды. Бұл процедура сондай-ақ барлау деректерінің көзін одақтас қызметкерлерден жасыруға көмектесті, олар құпияны абайсыз сөйлеу арқылы немесе тұтқындалған жағдайда тергеу кезінде ашып қоюы мүмкін еді. Оқпанның кемелерін іздеу миссиясымен бірге, екі немесе үш қосымша іздеу миссиясы басқа аймақтарға жіберілетін, сондықтан экипаждар әрқашан Оқпанның кемелерін бір миссияның неге тапқанын ойластырмайтын. Басқа да алдамшы тәсілдер қолданылды. Бірде Солтүстік Африкадағы соғыстың ең қиын сәтінде бес кемеден тұратын конвой Солтүстік Африкаға Неапольден жүзіп бара жатқан еді. Кемелерді алдын ала дұрыс байқауға уақыт болмады. Тек қана "Ультра" ақпаратына шабуыл жасау туралы шешімді тікелей Черчилль қабылдады. Кемелердің барлығы "көктемнен" шабуылдан батып, немістер қауіпсіздік бұзылуына күдік туғызды. Немістерді сигналдардың бұзылуынан (мысалы, Ultra) алаңдату үшін одақтастар Неапольдегі ойдан шығарылған тыңшыға радиохабар жіберіп, оны осы жетістігі үшін құттықтады. Кейбір деректерге сүйенсек, немістер бұл хабарды шифрлап, оған сенген. Атлантика шайқасында сақтық шаралары шектен тыс қолданылды. Көптеген жағдайларда одақтастар Атлантиканың ортасында U қайығының орналасқан жерін білген жағдайда, "жасырын оқиға" ұйымдастырылмайынша, U қайығына шабуыл жасалмады. Мысалы, іздеу ұшағы "сәтімен" U қайығын көре алады, осылайша одақтастардың шабуылдауын түсіндіреді. Кейбір немістердің "Энигма" бағдарламасында бірдеңе дұрыс емес деп ойлауы мүмкін еді. Адмирал Карл Дёницке "болып болмайтын" U- қайықтар мен жау кемелерінің кездескендігі туралы хабарлар келіп түсті, бұл оны өзінің байланыс желісінің бұзылуына күдік тудырды. Бірде Кариб теңізіндегі кішкентай аралда үш U қайығы кездесіп, бірде британдық эсминец пайда болды. Олар қашып кетіп, болған оқиға туралы хабарлаған. Дёниц дереу "Энигма" қауіпсіздігін тексеруді сұрады. Талдаудан кейін сигнал проблемасы, егер бар болса, Энигманың өзінен туындамағанын анықтадық. Дёництің ережелері өзгертілді, Блетчли паркі бір уақытқа қараңғы болды. Алайда, дәлелдер оны Әскери-теңіз Энигмасының одақтастар оқып жатқанына шын мәнінде сендіруге ешқашан жеткіліксіз болды. Оның үстіне, оның жеке кодтану тобы B Dienst, Патшалық флот трафигін (соның ішінде соғыс басында оның конвой кодтарын) ішінара бұзған және одақтастар Naval Enigma-ны оқи алмады деген ойды қолдауға жеткілікті ақпарат берген. 1945 жылы неміс Энигма трафигінің көпшілігі бір-екі күн ішінде шифрланса да, немістер оның қауіпсіздігіне сенімді болды.
Достас кодтарды бұзатын әйелдердің рөлі
Шифрлау жүйелері «бұзылғаннан» кейін күнделікті кілт параметрлерін қалпына келтіру және жаудың қауіпсіздік шараларындағы өзгерістерге ілесу үшін криптологиялық жұмыстың үлкен көлемі қажет болды, сондай-ақ он мыңдаған ұсталған хабарламаларды өңдеу, аудару, тізімдеу, талдау және тарату сияқты күнделікті жұмыстар да болды. Кодты бұзушылардың табысы арта түссе, еңбек күші де арта түсті. Блетчли паркінде 8000-ге жуық әйел жұмыс істеді, бұл жұмыс күшінің үштен екі бөлігін құрады. Перл-Харборға жасалған шабуылдан бұрын АҚШ Әскери-теңіз күштері ең жақсы студенттерді іздеу үшін жетекші әйелдер колледждеріне хаттар жіберді, Армия да олардан кейін ілеседі. Соғыс аяқталған кезде Армияның Сигналдық барлау қызметіндегі 7000 қызметкердің 10 500-нің ішінде әйелдер болды. Неміс және жапондықтар әйелдердің соғыс жұмысына қатысуына идеологиялық қарсылық көрсетті. Нацистер тіпті әйелдерді үйде қалып бала тууға ынталандыру үшін «Германия анасының құрметіне арналған шападан» жасады. Бұл тұжырымды алғаш айтқан Хинсли екі жылдық бағалау бойынша сарапшы ретінде танылады. Уинтерботамның Эйзенхауэрдің «шешуші» бағасы туралы сілтемесі Эйзенхауэрдің Еуропа соғысы аяқталғаннан кейін Мензиске жіберген хатының бөлігі болып табылады және кейіннен Эйзенхауэрдің Президенттік кітапханасындағы құжаттарынан табылған. Бұл жетекшінің Ultra маңыздылығына қатысты заманауи, құжатталған көзқарасын ұсынады. Атлантика шайқасындағы жеңіске кодты бұзудың қаншалықты маңызды болғаны туралы кең пікірталас бар. Мысалы, тарихшы Макс Хейстингс: «1941 жылы ғана Ultra одақтас кемелердің 1,5-2 миллион тоннасын құтқарып қалды» деді. Бұл 40-53 пайыздық азайтуды білдіреді, бірақ бұл экстраполяция қалай жасалғаны белгісіз. Тағы бір көзқарас – соғыстан кейін британдық Әскери-теңіз күштері үшін бұрынғы U-кеме командирі және оның командирінің күйеу баласы, бас адмирал Карл Дёниц жазған неміс теңіз архивіне негізделген тарихтан алынған. Оның кітабында соғыс кезінде бірнеше рет операциялары бұзылған Enigma шифрлары арқылы қауіпке ұшырағанын анықтау үшін егжей-тегжейлі тергеулер жүргізгендері туралы жазылған. Бұл тергеулер немістер британдық теңіз кодексін бұзып, оны пайдалы деп тапқандықтан жүргізілді. Олардың тергеулері нәтижесіз болды және олардың жеңілісі «біріншіден, жаудың радарының ерекше жетістіктеріне байланысты болды» деген қорытындыға келді. Үлкен жетістік – 1943 жылдың көктемінде қолданысқа енгізілген британдық-американдық бірлескен жобада жасалған сантиметрлік радар болды. Бұрынғы радарлар U-кемелерінің басқару мұнараларын теңіз бетінен ажырата алмады, сондықтан айсыз түндерде конвойларға шабуыл жасаған U-кемелерін тіпті анықтай алмады; осылайша, су бетіндегі U-кемелері көрінбейтін болды және өздерінен жылдам болудың қосымша артықшылығына ие болды. Жаңа, жоғары жиілікті радар басқару мұнараларын анықтай алды және тіпті перископтарды ұшақтардан да анықтауға болады. Шифрлауды бұзу мен радардың жақсаруының салыстырмалы әсерін Атлантика шайқасының әр айында батып кеткен сауда кемелерінің тоннажы мен U-кемелерінің саны көрсетілген графиктерден көруге болады. Графиктерді біржақты түсіндіру мүмкін емес, өйткені шифрлаудың жақсаруы және U-кемелермен күресуге қолданылған жабдықтар мен техниканың көптеген басқа жетістіктері сияқты көптеген факторларды ескеру қиын. Дегенмен, деректер бұрынғы U-кеме командирінің радардың маңызды болғаны туралы пікірін қолдайтын сияқты. Ultra соғыс барысында Батыс майданына әсер еткені анық, бірақ Ultra соғысты бірнеше жылға қысқартты деген екі фактор жиі күмәндалады: Германия мен Кеңес Одағы арасындағы Шығыс майданындағы оның салыстырмалы түрде шағын рөлі және АҚШ-тың Манхэттен жобасының атом бомбасын жасаудағы толық тәуелсіз дамуы. Автор Джеффри Т. Ричелсон Хинслидің кем дегенде екі жылдық бағасын атап өтіп, «Ultra соғысты үш айға қысқартқан деуіміз мүмкін – Еуропадағы соғыстың нақты аяқталуы мен АҚШ Гамбургке немесе Берлинге атом бомбасын тастауға мүмкіндік алатын уақыт арасындағы кезең – және АҚШ-тың атом бомбасы бағдарламасы сәтсіз болған жағдайда соғысты екі жылға қысқартуға болар еді» деп қорытындылады.
There is wide disagreement about the importance of codebreaking in winning the crucial Battle of the Atlantic. To cite just one example, the historian Max Hastings states that "In 1941 alone, Ultra saved between 1.5 and two million tons of Allied ships from destruction." This would represent a 40 percent to 53 percent reduction, though it is not clear how this extrapolation was made. Another view is from a history based on the German naval archives written after the war for the British Admiralty by a former U boat commander and son in law of his commander, Grand Admiral Karl Dönitz. His book reports that several times during the war they undertook detailed investigations to see whether their operations were being compromised by broken Enigma ciphers. These investigations were spurred because the Germans had broken the British naval code and found the information useful. Their investigations were negative, and the conclusion was that their defeat "was due firstly to outstanding developments in enemy radar " The great advance was centimetric radar, developed in a joint British American venture, which became operational in the spring of 1943. Earlier radar was unable to distinguish U boat conning towers from the surface of the sea, so it could not even locate U boats attacking convoys on the surface on moonless nights; thus the surfaced U boats were almost invisible, while having the additional advantage of being swifter than their prey. The new higher frequency radar could spot conning towers, and periscopes could even be detected from airplanes. Some idea of the relative effect of cipher breaking and radar improvement can be obtained from graphs showing the tonnage of merchantmen sunk and the number of U boats sunk in each month of the Battle of the Atlantic. The graphs cannot be interpreted unambiguously, because it is challenging to factor in many variables such as improvements in cipher breaking and the numerous other advances in equipment and techniques used to combat U boats. Nonetheless, the data seem to favor the view of the former U boat commander—that radar was crucial. While Ultra certainly affected the course of the Western Front during the war, two factors often argued against Ultra having shortened the overall war by a measure of years are the relatively small role it played in the Eastern Front conflict between Germany and the Soviet Union, and the completely independent development of the U. S. led Manhattan Project to create the atomic bomb. Author Jeffrey T. Richelson mentions Hinsley's estimate of at least two years, and concludes that "It might be more accurate to say that Ultra helped shorten the war by three months – the interval between the actual end of the war in Europe and the time the United States would have been able to drop an atomic bomb on Hamburg or Berlin – and might have shortened the war by as much as two years had the U. S. atomic bomb program been unsuccessful."
Соғыстан кейінгі бас тарту
Ұлыбритания мен АҚШ-тың неге соғыстың соңына дейін Ultra құпиясын сақтауға көп күш жұмсағаны түсінікті болса да, неге Ultra ресми түрде 1974 жылға дейін 29 жыл бойы құпия сақталғаны туралы әртүрлі болжамдар бар. Осы кезеңде көптеген адамдардың соғысқа қосқан маңызды үлесі белгісіз қалды және олар енді одақтастардың соғысты жеңуіне себеп болған нәрселердің бірі ретінде танылған даңқты бөлісе алмады – немесе, кем дегенде, олардың осылай тез жеңуіне. Ultra құпиясының ұзақ сақталуына үш себеп бар деуге болады. Олардың әрқайсысының негізділігі бар, және бәрі де шын болуы мүмкін. Біріншіден, Дэвид Кан 1974 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде Уинтерботамның «Үздік құпия» кітабына жазған рецензиясында атап өткендей, соғыстан кейін қолданыстан қалған Enigma және Enigma сияқты машиналар үшінші әлем елдеріне сатылды, олар осы керемет шифрлау машиналарының қауіпсіздігіне сенімді болды. Бірақ олардың байланысы олар ойлағандай қауіпсіз емес еді, сондықтан британдықтар осы машиналарды қолжетімді етуге мәжбүр болды. 1970 жылдарға қарай, әлем компьютерлік байланысқа көшкен сайын, жаңа компьютерлік шифрлау түрлері танымал бола бастады және Enigma көшірмелерінің (және жалпы роторлық машиналардың) пайдалылығы тез төмендеді. Швейцария Enigma-ның NEMA деп аталатын өз нұсқасын жасады және оны 1970 жылдардың соңына дейін пайдаланды, ал АҚШ Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) 1980 жылдары роторлық шифрлау жүйелерінің соңғысы, KL 7 сериясын қолдануды тоқтатты. Екінші түсіндірме – Черчилльдің екі дүниежүзілік соғыс арасындағы бір оқиғасымен байланысты, ол советтік шифрланған хабарламалардан алынған ақпаратты жариялаған болатын. Бұл советтіктерді шифрларын өзгертуге итермеледі, нәтижесінде байланыс үзіліске ұшырады. Үшінші түсіндірмені Уинтерботам береді, ол 1945 жылғы 25 мамырда, V-E күнінен екі апта өткен соң, Черчилльдің Ultra ақпаратын алған бұрынғы тұлғалардан оның көзін немесе алған ақпаратын жарияламауды сұрағанын айтады, себебі бұл құпия қызметтің болашақ операцияларына зиян келтірмеуі керек еді, сондай-ақ Остің жеңілісіне Ultra-ны кінәлауына себеп болмауы керек еді. Британдықтардың, содан кейін американдықтардың хабарламаларды бұзуы ең кең таралғандықтан, поляктар мен француздықтардың Enigma шифрын бұзу бойынша жасаған алғашқы жұмыстарына қарамастан, соғысты жүргізу үшін Enigma шифрларын бұзудың маңыздылығы белгісіз болып қалды. Бұл жұмыс 1930 жылдары жүргізіліп, соғыс басталғанға дейін жалғасты, соғыстың барысында одақтастардың одан әрі жетістіктері туралы ақпаратсыз.
Соғыстан кейінгі жариялар
1967 жылы поляк әскери тарихшысы Владислав Козачук өзінің "Bitwa o tajemnice" ("Сырлар үшін шайқас") атты кітабында Энигманың екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын поляк криптологтары тарапынан бұзылғанын алғаш рет жариялады. 1967 жылы Дэвид Кан "Кодтар" кітабында 1944 жылы U 505 кемесінен Әскери-теңіз Энигма машинасының қолға түскенін баяндады және англо-американдық Энигма операциясының ауқымы, механикаландырылуы және операциялық маңызы туралы алғашқы жарияланған мәліметтер келтірді: Ладислас Фарагоның 1971 жылы шыққан бестселлері "Түлкілер ойыны" ұрланған Энигма туралы аңыздың ертедегі, шатасқан нұсқасын ұсынды. Фарагоның сөзіне сүйенсек, "поляк-швед тобының арқасында британдықтар "Энигма" машинасының жұмыс істейтін үлгісін алды, оны немістер өздерінің құпия хаттарын шифрлау үшін пайдаланды". "Деннистон командашысы осы машиналардың бірін алу үшін соғысқа дейін Польшадағы шалқар сарайдың біріне жасырын түрде барды [!]. Кейін Дилли Нокс оның кілтін шешіп, осы жүйемен шифрланған барлық Abwehr сигналдарын ашты". "1941 жылы данышпан криптолог Дилвин Нокс, британдық кодтарды бұзу орталығы Блетчлиде жұмыс істеп, Abwehr-дің Enigma машинасының кілтін шешті". Кейіннен, 1973 жылы француз барлаушысы Густав Бертранның "Энигма" кітабында Энигма шифрлауының жариялануы "Энигма-Ультра" тарихының қалған бөлігін талқылауға ықпал жасады. Британдық тыйым 1974 жылы алынып тасталды, сол жылы Ultra жобасының тарату бөліміндегі маңызды қатысушы Ф. В. Винтерботам "Ultra Secret" кітабын жариялады. Бұрынғы қатысушылар мен басқалардың көптеген кітаптары жарық көрді. Британдық барлау қызметінің ресми тарихы 1979 жылдан 1988 жылға дейін бес томдық түрде жарық көрді және Ultra ақпаратының қолжетімділігі мен қолданылуына қатысты ресми деректерді қамтыды. Оны негізінен Гарри Хинсли редакциялады, ал бір томын Майкл Ховард басқарды. Сондай-ақ, Хинсли мен Алан Стрипп редакциялаған Ultra ардагерлерінің естеліктерінің бір томдық жинағы бар, "Кодбрейкерлер" (1993). 2012 жылы Лондонның ғылым мұражайында "Код бұзушы: Алан Тьюрингтің өмірі мен мұрасы" атты көрме өтті, ол оның туғанына жүз жыл толуына орай ұйымдастырылды. Көрмеде екінші дүниежүзілік соғыстың Блетчли Парк Ultra операцияларына қатысқан жарты ондаған қатысушылар мен тарихшылардың қысқаша сөздерінен тұратын фильм көрсетілді. Ғылым және технология тарихшысы Джон Агар соғыстың соңына дейін Блетчли паркінде 8995 адам жұмыс істегенін мәлімдеді. Блетчли паркіне арналған қордың бас директоры Иен Станден бұл жерде атқарылған жұмыс туралы былай деді: "Бұл Ұлыбританияның, тіпті Батыс әлемінің аман қалуы үшін өте маңызды болды". GCHQ (Үкімет коммуникациялар штабы) департаментінің тарихшысы, өзін тек "Тони" деп таныстыратын және беделді сөйлейтін азамат, Ultra "күшті күшейткіш" болғанын айтты. Оның сөзіне сәйкес, бұл британдық әскерге нақты уақыт режиміндегі ақпараттың алғаш рет қолжетімді болуы болды. Ол сондай-ақ, Алан Тьюрингтің Enigma шифрлауы туралы соңғы екі мақаласы 2012 жылы ғана Ұлыбританияның Ұлттық мұрағатына берілгенін мәлімдеді; жеті онжылдық кешігу олардың "әлі де сезімталдығымен" байланысты болды. Оларды [ертерек] жариялау қауіпсіз болмас еді".
Ladislas Farago's 1971 best seller The Game of the Foxes gave an early garbled version of the myth of the purloined Enigma. According to Farago, it was thanks to a "Polish Swedish ring [that] the British obtained a working model of the 'Enigma' machine, which the Germans used to encipher their top secret messages." "It was to pick up one of these machines that Commander Denniston went clandestinely to a secluded Polish castle [!] on the eve of the war. Dilly Knox later solved its keying, exposing all Abwehr signals encoded by this system." "In 1941 [t]he brilliant cryptologist Dillwyn Knox, working at the Government Code & Cypher School at the Bletchley centre of British code cracking, solved the keying of the Abwehr's Enigma machine." Later, the 1973 public disclosure of Enigma decryption in the book Enigma by French intelligence officer Gustave Bertrand generated pressure to discuss the rest of the Enigma–Ultra story. The British ban was finally lifted in 1974, the year that a key participant on the distribution side of the Ultra project, F. W. Winterbotham, published The Ultra Secret. A succession of books by former participants and others followed. The official history of British intelligence in World War II was published in five volumes from 1979 to 1988, and included further details from official sources concerning the availability and employment of Ultra intelligence. It was chiefly edited by Harry Hinsley, with one volume by Michael Howard. There is also a one volume collection of reminiscences by Ultra veterans, Codebreakers (1993), edited by Hinsley and Alan Stripp. A 2012 London Science Museum exhibit, "Code Breaker: Alan Turing's Life and Legacy", marking the centenary of his birth, includes a short film of statements by half a dozen participants and historians of the World War II Bletchley Park Ultra operations. John Agar, a historian of science and technology, states that by war's end 8,995 people worked at Bletchley Park. Iain Standen, Chief Executive of the Bletchley Park Trust, says of the work done there: "It was crucial to the survival of Britain, and indeed of the West." The Departmental Historian at GCHQ (the Government Communications Headquarters), who identifies himself only as "Tony" but seems to speak authoritatively, says that Ultra was a "major force multiplier. It was the first time that quantities of real time intelligence became available to the British military." He further states that it is only in 2012 that Alan Turing's last two papers on Enigma decryption have been released to Britain's National Archives; the seven decades' delay had been due to their "continuing sensitivity It wouldn't have been safe to release [them earlier]."
Холокост туралы ақпарат
Тарихшылар мен Холокост зерттеушілері одақтастар нацистік дәуірдегі еврейлерді жоюдың толық көлемін, әсіресе, жою лагері жүйесін қашан түсінгенін анықтауға тырысты. 1999 жылы АҚШ Үкіметі нацистік соғыс қылмыстарын ашу туралы заңды (P. L. 105 246) қабылдады, бұл олардың файлдарындағы барлық нацистік соғыс қылмыстары туралы құжаттарды құпиядан шығару саясатын жасады; бұл кейінірек Жапон императорлық үкіметін қосу үшін өзгертілді. Нәтижесінде, 600-дан астам шифрланған және аударылған хабарламалар ашылды; NSA тарихшысы Роберт Ханёк одақтастардың байланыс барлау қызметі "өздігінен одақтас басшыларға Холокосттың сипаты мен ауқымы туралы ерте ескерту жасай алмады" деген қорытындыға келді. Барбаросса операциясынан кейін 1941 жылдың тамызында шифрларды шешу британдық билік органдарына Кеңес Одағының басып алынған аймақтарында көптеген қырғынға ұшырағандығы туралы ескертті, оның ішінде еврейлер де болды, бірақ қауіпсіздік себептері бойынша нақты мәліметтер жарияланбады. Концлагерьлер туралы ақпарат басқа көздерден алынды және бір жыл немесе одан да көп уақыттан кейін Польшаның эмиграциядағы үкіметі, Ян Карски және Швейцариядағы WJC кеңсесі жариялады. 1943 жылдың 11 қаңтарында "Эйнзац Рейнхардқа" (Хёфле телеграммасы) қатысты шифрланған хабарламада жүйенің сипаттамасы және өткен жылы төрт өлім лагерінде газбен өлтірілген яһудилер мен басқалардың саны көрсетілген болуы мүмкін, бірақ шифрларды бұзғандар хабарламаның мәнін түсінбеді. 1944 жылдың жазында ОСС сарапшысы Артур Шлезингер бұл ақпаратты "жоюдың орнына қуғын-сүргіннің күшеюі" деп түсіндірді.
Соғыстан кейінгі салдарлар
Екінші дүниежүзілік соғыстың барысында Достас елдердің Энигма шифрын бұзуының әсері туралы пікір қақтығыстары болды. Сондай-ақ, мәселені соғыстың өзіне ғана емес, соғыстан кейінгі кезеңге де қатысты қарастыру керек деген ұсыныс айтылды. Ф. В. Винтерботам, Энигма шифрын бұзудың Екінші дүниежүзілік соғыс барысындағы әсерін сипаттаған алғашқы автор, сонымен қатар, Ультраның соғыстан кейінгі ықпалын бағалауға алғашқы үлес қосты, ол қазір 21-ші ғасырда да жалғасуда – және тек Ұлыбританияның GCHQ (Үкіметтік байланыс штабы) және Американың NSA соғыстан кейінгі құрылуында ғана емес. "Ешкімді алдамасын", – деп ескертеді Винтерботам 3-тарауда, "соғысты үлкен жеңіске толы эпос ретінде көрсетуге тырысқан телефильмдер мен насихаттың көптігіне". Шындығында, бұл өте қиын жағдай болды, және оқырман [ ] біз Ультрасыз жеңіске жетер ме едік деп ойлануы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Достас елдерінің жеңісінде Ультраның рөлін соғыстан кейінгі саяси және әскери басшылар білгенде, олар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әскери араласуларға қатысты осылайша оптимистік көзқарас танытпаған болар ма деген пікірталас жалғасуда. Найтли Ультраның Суық соғыстың қалыптасуына үлес қосуы мүмкін екенін айтады. Кеңес Одағы Ультра туралы жасырын ақпарат алды, бірақ Ультраның өзі Батыс Одақтастары тарапынан жарияланбады. Ким Филби, Джон Кернкросс және Энтони Блант арқылы Ультраның бар екендігіне қатысты белгілі бір мәліметтер алған кеңес одағының өкілдері соғыс кезіндегі серіктеріне одан да күдікпен қараған болуы мүмкін. Нью-Джерси жағалауында батып кеткен суасты қайығының табылуының құпиясы, Ричи Колер мен Джон Чаттертон суастына сүңгіп, тапқанда, Ультра тосқауылдарын талдау арқылы ашылды. Осы талдау көрсетті, U 869 суасты қайығына U- қайықтар басшылығы Солтүстік Африкаға, Рабатқа жақын аймаққа бағытты өзгертуді бұйырғанмен, суасты қайығы бұл тапсырманы өзгертетін хабарламаларды жіберіп алып, АҚШ-тың шығыс жағалауына, бастапқы мақсатына қарай жалғастырған. 1953 жылы ЦРУ-ның ARTICHOKE жобасы, адамдарға жасалған тәжірибелер сериясы, тергеу кезінде қолданылатын препараттарды әзірлеу мақсатымен MKUltra жобасы болып қайта аталды. MK – ЦРУ-ның Техникалық қызметтер бөлімінің белгісі, ал Ultra – Ультра жобасына сілтеме.