Кіріспе

Голландтық химик және метеоролог Кристофор Хенрикус Дидерикус Буйс-Баллот (10 қазан 1817 – 3 ақпан 1890) – голландтық химик және метеоролог, оның құрметіне Буйс-Баллот заңы және Буйс-Баллот кестесі аталған. Ол Халықаралық метеорологиялық ұйымның алғашқы төрағасы болды, бұл ұйым кейіннен Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымға айналды.

Өмірбаян

Буйс Баллот Голландияның Клотинге қаласында туған, голланд реформацияланған дін қызметкерінің ұлы. Ол Зальтбоммель гимназиясында және Утрехт университетінде оқыды. 1844 жылы докторлық дәрежесін алғаннан кейін Утрехтте минералогия және геологиядан лекция оқыды; 1846 жылы теориялық химияны да қосты. 1847 жылы математика профессоры болып тағайындалды, ал 1867 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін физика профессоры болды. 1845 жылы Буйс Баллот дыбыс толқындары үшін Доплер эффектін сынап көрді, үшін музыканттар тобы Утрехт-Амстердам бағытындағы пойыздың ішінде калибрленген нота орындады. Ол Голландияның Утрехт қаласында қайтыс болды.

Жетістіктер

Бьюз Баллот метеорология саласындағы еңбектерімен, әсіресе ірі ауа райы жүйелеріндегі ауа ағынының бағытын түсіндіруімен әйгілі. Ол 1854 жылы Корольдік голланд метеорология институтын құрды және өмірінің соңына дейін оның бас директоры болды. Халықаралық ынтымақтастықтың қажеттігін бірінші болып сезінгендердің бірі ол болды. 1873 жылы ол Халықаралық метеорология ұйымын құрып, оның тұңғыш төрағасы болды – бұл Дүниежүзілік метеорология ұйымының (ДМҰ) алдағысы. Бьюз Баллот заңы бойынша, Еуропалық Солтүстік жарты шардың тұрғыны желге арқасын бұрса, атмосфералық қысым сол жағында төмен, ал оң жағында жоғары болады. Оның метеорологиядағы негізгі зерттеулері ұзақ мерзімді деректердегі үлгілерді анықтауға бағытталды; ол оларды түсіндіруден гөрі анықтаумен көбірек айналысты. Физика саласындағы біліміне қарамастан, ол метеорология теориясына ешқандай үлес қоспады, бұл таңқаларлық жайт. Оның американдық құрдасы Уильям Феррел Бьюз Баллот заңын одан сәл ертерек ашқан. Бьюз Баллот уақыт қатарындағы кезеңділікті зерттеу үшін кестелік әдіс ойлап тапты. 1847 жылы ол қазір оның атымен аталатын кесте арқылы 1729-1846 жылдар аралығында Нидерландыдағы күнделікті температураны бақылап, күннің айналу периодын анықтады. 1855 жылы ол Голланд Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі, ал 1887 жылы Финляндия ғылым және әдебиет қоғамының құрметті мүшесі болды. Оның шәкірттерінің арасында белгілі голланд астрономы Якобус Каптейн де болды.

Епоним

1970 жылы Айдың екінші жағындағы Буйс-Баллот кратері оның құрметіне аталды.