Кіріспе
Дунстабл маңындағы зообақ, Бедфордшир, Англия. Лондонның солтүстігіне қарай 30 миль (48 км) жердегі Дунстабл Даунс маңындағы бұрынғы шаруашылық 1926 жылы Лондон зоологиялық қоғамынан 13 480 фунт стерлингке сатып алынды. Аумақ қоршалды, жолдар салынды және ағаштар отырғызылды. Алғашқы жануарлар 1928 жылы парке келді, олардың ішінде екі леди Амхерст фазаны, алтын фазан және бес қызыл джунгли тауығы болды. Содан кейін мунджак, лама, вомбат және скункс сияқты жануарлар да келді. Уипснаде саябағы зообағы 1931 жылғы 23 мамырда, жексенбі күні ашылды. Бұл Еуропадағы келушілерге оңай қол жетімді болған алғашқы ашық зообақ болды. Зообақ бірден сәттілікке ие болды және келесі дүйсенбіде 38 000-нан астам келушіні қабылдады. Қоңыр аюдың қорасы – зообақтың алғашқы күндерінен сақталған ерекшелік. 1932 жылы жануарлар коллекциясы таратылған кочевник циркінен сатып алынған коллекция арқылы толықтырылды, ал кейбір үлкен жануарлар Данстебл станциясынан зообаққа дейін жаяу келді. 1933 жылы ерекше "Ақ арыстан төбесі" жасалды және 2018 жылы жаңартылды.
Hall Farm, a derelict farm on the Dunstable Downs, 30 mile (48 km) to the north of London was purchased by the Zoological Society of London in 1926 for £13,480 12s 10d. The site was fenced, roads built and trees planted. The first animals arrived at the park in 1928, including two Lady Amherst's pheasants, a golden pheasant, and five red junglefowl. Others soon followed including muntjac, llama, wombats and skunks. Whipsnade Park Zoo opened on Sunday 23 May 1931. It was the first open zoo in Europe to be easily accessible to the visiting public. It was an immediate success and received over 38,000 visitors on the following Monday. The brown bear enclosure is a surviving feature from the earliest days of the zoo. The collection of animals was boosted in 1932 by the purchase of a collection from a defunct travelling menagerie and some of the larger animals walked to the zoo from Dunstable station. The distinctive white lion hill figure was completed in 1933 and refreshed in 2018.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зоопарк Регентс Парк Лондон зоопаркынан эвакуацияланған жануарларға пана берді. Осы жануарлардың ішінде әйгілі алып пандалар Минг, Сунг және Тан да болды, бірақ олар астанадағы көтеріңкі рухта болу үшін көп ұзамай Лондонға қайтарылды. 1940 жылы 41 бомба саябаққа түсті, бірақ зоопарк құрылысына көп зиян келтірмеді; зоопаркта туған үш жасар жираф Боксер жарылыстардан қорқып қайтыс болды. Парктегі кейбір көлдер осы кезеңдегі бомбалық кратерлердің қалдықтарынан пайда болған.
Соңғы өзгерістер
1996 жылы 1935 жылы Любеткин мен Тектон жобалаған, сәулеттік тұрғыдан тамаша, бірақ тар пил үйінің орнына жаңа пил үйі мен падок ашылды. Ескі үй зообақта ІІ* санаттағы ескерткіш ретінде сақталған, ал оған іргелес қоршауда зообақтың лемурлары орналасқан. 2000 жылдардың басында зообаққа жаңа экспонаттар қосылды, оның ішінде 2005 жылы Серенгети арыстандары, 2007 жылы лемурлардың арасымен жүруге арналған жабық орта (радио 1-дегі Крис Мойлс шоуынан Доминик Бёрн парктің тұрақты келушісі ретінде 2007 жылдың 28 наурызында ресми түрде ашты), 2007 жылдың ақпан айында Непал носорогы, 2008 жылғы Пасхада Гепардтар тасы, 2008 жылдың мамырында жалқау аюлар экспозициясы және 2009 жылдың мамырында «Жабайы Уипснаде» ашылды. 2008 жылдың шілдесінде көлдегі кафе жаңартылғаннан кейін қайта ашылды және «Wild Bite Café» деп аталды. 2009 жылдың мамырында Ұлыбритания армиясының Корольдік Уэльс полкінің ешкі талисманы Уильям Виндзор (Билли деп танылған) сегіз жылдық қызметтен кейін, салтанатты міндеттерін орындағаннан соң зообаққа зейнеткерлікке шықты.
Көпшілік үйі
2016 жылы ашылған Көбелектер үйі әртүрлі көбелек түрлері мен шағын крокодилдердің мекені. Бұл – аралап өтуге арналған көрме, сондықтан адамдар көрме арқылы өткенде көбелектер ұшып жүреді. Бұл үйде сонымен қатар әлемдегі ең ірі молықтардың бірі – атлас молығы да бар.
Азия арқылы өту
Азия арқылы өту – келушілер мен жануарлар арасында шекарасы жоқ үлкен жайылым. Келушілер бұл аумаққа тек жеке көліктерімен немесе Jumbo Express пойзында отырып кіре алады. Жайылымда Бактрия түйелері, баринга, дала маралдары, сика маралдары, Пьер-Дэвид маралдары және яктар мекендейді.
Серенгетидегі арыстандар
2005 жылы ашылған «Серенгети арыстандары» 7 африкалық арыстанның үйі болды. Африкалық арыстандар тобында Машака Лиа мен Качанга есімді екі ересек аналық, Нео, Тото және Макс есімді үш жас еркек, Киа есімді жас аналық арыстан болды. Төрт жас арыстан – бұл зоопарктің бұрынғы еркек арыстаны Спайк пен Машака Лияның ұрпақтары, олар 2006 жылдың сәуірінде дүниеге келді. 2021 жылдың қазан айында Тото 15 жасында аурудан қайтыс болды. 2021 жылдың желтоқсан айында қалған арыстандар – Нео, Киа және Макс жасқа байланысты денсаулықтары нашарлап, ауырсыну сезінгендіктен эвтаназияланды. Арыстанның тұру орыны қазір жабық, қолайлы көбейту тобы табыларша. 2022 жылдың басында зоопарк Africa Alive! Suffolk-тен келген Zero, Tor, Jabu, Mo және Kaya есімді 5 арыстанды уақытша орналастырды, олардың қоршауы «Еунис» дауілінен зақымданғаннан кейін. 2022 жылдың мамыр айынан бастап зоопаркта Блэкпул зоопаркінен келген Хари есімді еркек арыстан тұрды. Хари 2023 жылдың жазында Уипснаде зоопаркін тастап, Блэкпул зоопаркіне қайта оралады. Whipsnade тиісті көбейту тобын іздеуді жалғастырады. Кейіннен зоопарк коллекциясына Бельгиядан екі жаңа аналық арыстан мен Германиядан бір еркек арыстан қосылады.
Теңіз арыстаны шашырауы (мәңгіге жабылады)
Бұрын зоопарктің дельфин бассейні болған «Теңіз арыстандарының шашырауы» атты көрсетілім күн сайын өтіп тұратын шара болатын, онда зоопарктің үш оқытылған Калифорния теңіз арыстаны (Бейли және Лара есімді екі анасы мен Дом есімді әкесі) өздерінің бассейнінде ( «Шашырау аймағы» деп аталатын) әртүрлі трюктар мен акробатикалық қимылдар орындайтын. 2015 жылдың маусым айында Дом мен Бейли Оскар есімді теңіз арыстанының тууына себепкер болды. 2021 жылдың ақпан айында зоопарктің теңіз арыстандары Оңтүстік Йоркширдегі Йоркшир жабайы табиғат паркіне көшірілді.
Филдер үйі
ZSL Whipsnade зообағында тоғыз азиялық пілдің тобы бар, олар: Lucha, Kaylee, Karishma сиырлары, Kaylee-дің аналық бұзауы Донна және бұқа пил Минг Джунг. Минг Джунг 2019 жылдың қараша айында Еуропаның сирек кездесетін түрлерді қорғау бағдарламасы аясында келді. Олардың падогы жеті акр жерді алып жатыр, онда үш бассейн, лайлы тоңдақтар және шаңмен шүмектелген орындар бар. Филдердің бірі – Каришма, және оның алғашқы бұзауы Джорджқа жүктілігі ITV телеарнасының «Зообақ» атты деректік бағдарламасының бірінші эпизодында кеңінен көрсетілді. Бұл бағдарламада Whipsnade және Лондон зообақтарының қызметкерлерінің күнделікті өмірі жайлы айтылады. Тағы бір аналық бұзау патшайымның туған күні тойланатын күні дүниеге келді және оған Елизавета деп ат қойылды. Пилдер тобы 2017 жылғы наурыз айында ашылған «Пілдерге күтім орталығы» атты жаңа жабық ғимаратқа көшірілді.
Непалдың бұқалары
2008 жылдың ақпан айында ашылған «Непал бұқашақтары» құрылысында төрт үнді бұқашақ – Хуго, Белуки, Бехан және 2015 жылдың қыркүйегінде Бехан туған жас еркек Бали өмір сүреді. Бұл ғимарат экологиялық тұрғыдан қауіпсіз болуға бағытталған, шатырдан жиналған жаңбыр суы бассейндерді толтыру үшін, ал күн энергиясы бассейндерді жылыту үшін қолданылады. Сонымен қатар, металл торлардың орнына қайта өңделген ағаш теміржол ұйықтарынан жасалған тосқаулар орнатылған.
Әлемдегі құстар
Күнделікті білім беру бағдарламасында қызметкерлер түрлі құс түрлерін көрсетіп, олардың табиғи қабілеттерін келушілерге ұсынып көрсетеді.
Чита тасы
2008 жылы ашылған бұл көрмеде гепардтар тобы қоныстанды, және ZSL-дің Танзаниядағы гепардтарды қорғау жобасы туралы келушілерге мәлімет беретін көрнекі материалдар ұсынылған. ZSL-дің қорғау жобасы Шығыс Африкаға бағытталғанмен, Whipsnade зообағындағы гепардтардың өзі Солтүстік-Шығыс Африкадан, Суданнан келген гепардтар. Қазір зообақта 2022 жылы Ирландиядан келген үш еркек гепард бар.
Балалар фермасы
Бұл аймақ негізінен балаларға арналған және үй жануарларын, мысалы – түйеқұстар, ламалар, альпакалар, сиырлар, жібек тауықтар, жылқылар, есектер және ешкілерді ұстауға арналған. Олардың көпшілігі бос жүреді. Балалар шаруашылығында анасы тастап кеткен және шаруалар қолмен өсірген Пип есімді Беннет валлабының аналығы да бар.
Жабайы жабайы биязы
"Жабайы Жабайы Випснад" 2010 жылы ашылды. Бұл көрмеде жүздеген жылдар бұрын Ұлыбританияда табиғатта өмір сүрген жануарлардың бірнеше түрі бар. Оларға еуразиялық қоңыр аюлар, құндыз, еуразиялық сілеусін, бұғы, жабайы шошқа және еуропалық бизон жатады.
Басқа жануарлар
Зоопарк коллекциясының тақырыптық көрмеге жатпайтын басқа түрлеріне амур жолбарыстары, блазбоктар, Азиялық кішкентай тырнақты сойқышылар, қызыл пандалар, үлкен ақ пеликандар, гемсбоктар, жалқау аюлар, сирикаттар, африкалық қабықтар, мыс шошқалары, қарапайым страустар, торлы жирафтар, оңтүстік ақ мүйізді бұқалар, Пржевальскийдің жабайы жылқылары, шимпанзелер, американдық фламинголар, солтүстік тас пингвиндері, Гревидің зебрасы, африкалық жабайы иттер, бонго, гиппопотам, сцимм мүйізді орикс, суқұйрық, африкалық пингвиндер және сақиналы құйрықты лемурлар жатады.
Күнделікті бағдарламалар
Жануарларды көрсету шоуының жалғызы – "Әлем құстары". Жаз маусымы бойы күн сайын лемурлар, жирафтардың жапырақ жеуі және пингвиндерді тамақтандыру сияқты тақырыптарда да әңгімелер өтеді.
Қаржыландыру
Парк пен ZSL мемлекеттік қаржыландыруды алмайды және негізінен кіру ақыларына, жазылу ақысына, «Білімдестер» және «Қамқорлар» бағдарламасына, сондай-ақ түрлі корпоративтік демеушіліктерге тәуелді. Парк Gift Aid қайырымдылық схемасын пайдаланады.
Жануарлар дүниесінде түсірілім
Whipsnade ITV-ның "Primeval" сериалында түсірілген, онда болашақтан келген қатыгез жыртқыш арыстанды және үш адамды өлтіреді. Зообақ – BBC-нің "Супер ветеринарлар" бағдарламасында көрсетілген орындардың бірі. 1991 жылы CBBC бағдарламасының "Брум" эпизодында "Сафари паркі" деп аталған эпизодта да пайда болды. Джейми Оливер мен Sainsbury's 2001 жылғы телеарна жарнамасында зообақтың фондық көрінісін пайдаланды. BBC-нің "Merlin" сериалы 1-ші маусымның түсірілімдері үшін Whipsnade-тің бір бөлігін қолданды, ал әйгілі арыстан нысаны DVD-дегі түсірілімдердің артындағы кадрларда көрсетілген. Зообақ сондай-ақ BBC Three арнасының "Жас, ақымақ және анасының қамқорлығында" бағдарламасының бір тапсырмасы болды. "Tots TV" Whipsnade-ге барып қайтты.
Сын
2002 жылы 20 жасар Анна есімді піл, өлі туған баласын туғаннан кейін үш күн өткен соң қайтыс болды. Бала туған кезде оған ауыр және қажетсіз операция жасалды деген күдік туды. Жануарлар бағы Аннаның өліміне өлі туылған баладан жұққан инфекция кінәлі екенін және ол "азапта өлмегенін" хабарлады. 2021 жылы түнде қоршаудан қашып шыққан екі еуропалық қоңыр аю атып өлтірілді. Зоопарк аюларды өлтіргені үшін сынға ілікті, олар құлаған ағаш арқылы көршілес қоршауға өтіп, онда жабайы шошқаға шабуыл жасаған. "Жануарларға бостандық" қайырымдылық қорының директоры Сэм Тредгилл: "Бұл трагедиялық оқиға, бірақ бұл жануарларды зообақтарда ұстамауымыз керектігін тағы да дәлелдейді", - деді. Ол кездегі зоопарктің бас кураторы Малкольм Фицпатрик қызметкерлерге жолдаған хабарламасында: "Біз өзіміздің қызметкерлерімізді, қонақтарымызды және басқа жануарларымызды қорғау үшін тәжірибемізге және білімімізге сүйене отырып, жылдам шешімдер қабылдауымыз керек", - деп мәлімдеді, сондай-ақ, тыныштандыратын дәрілердің әсер етуіне 20 минут уақыт кететінін қосты.
Шымпанзелер қашып құтылу
2007 жылдың қыркүйегінде Лондон зообағынан "Гориллалар патшалығы" үшін орын босату мақсатымен көшірілген Коко және Джонни есімді екі бұрынғы "шай кештесі" шимпанзелері қоршаудан қашып кетті. Коко күзетшілердің бірімен бірге қоршауға қайтып келді, ал Джонни көпшілікке баратын жерге қарай бет алды. Джонни зообақтың арнайы даярланған қарулы тобы тарапынан атып өлтірілді, себебі көпшіліктің қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық туды. Зообақ өкілдерінің мәлімдемесіне сәйкес, көпшілікке ешқандай қауіп төніп тұрмады. Оның орнына транквилизатор неге қолданбады деген сұраққа ZSL өкілі Элис Хенчли: "Егер жануарды жылдам және қауіпсіз түрде ұстап алу мүмкін болмаса, оны ату – стандартты процедура. Транквилизатордың нәтижесіне сенімді болу қиын", – деп жауап берді.
Танымал мәдениет
1976 жылы 2-ші дүниежүзілік соғыстың қарсаңында түсірілген "Жұмысты еркек" фильмінде Питер О'Тул ойнаған басты кейіпкер (Адольф Гитлерді өлтіруге тырысқанда сәтсіз болған) нацистке (Джон Стендинг) өзінің қалдықтарын Whipsnade зообағына сыйлауға болатынын аяусыз айтады. Британдық натуралист, зообақ күзетушісі, табиғатты қорғаушы, жазушы және тележүргізуші Джеральд "Герри" Дюррелл де осы жерде жұмыс істеген. Соғыстан кейін Дюррелл Whipsnade зообағына кішкентай немесе студент-күзетуші ретінде қабылданады. Бұл оның өмір бойғы арманының орындалуы болды: Дюррелл "Тұрақтанған жәшік" атты кітабында өзінің ең бірінші айта алған сөзі – "зообақ" екенін айтады. "Қоңырау ішіндегі аңдар" осы кезеңдегі оқиғаларды еске түсіреді.