Кіріспе

Ciao (/tʃ//aʊ/ CHOW, ) – итальян тілінде «сәлем» және «қош сау» деген мағына беретін бейресми амалдасу. Алғашқыда венеция тілінен пайда болған, кейін ағылшын және әлемнің көптеген тілдерінің сөздік қорына енген. «Сәлем» және «қош сау» екі мағынасының болуы оны еврей тіліндегі шаломға, араб тіліндегі S L M, корей тіліндегі wikt, гавай тіліндегі aloha, парсы тіліндегі wikt және вьетнам тіліндегі wikt сөздерімен (соңғысы жалған туыс сөз; екі сөз дыбысталуы ұқсас болғанымен, тілдік байланысы жоқ) салыстыруға болады.

Этимология

Бұл сөз венеция тіліндегі s ciào vostro немесе s ciào su тіркесінен шыққан, сөзбе-сөз "Мен сіздің құлыңызмын" дегенді білдіреді. Бұл сәлем ортағасырлық латын тіліндегі servus сөзімен салыстырылады, ол әлі де Орталық/Шығыс Еуропаның кейбір аймақтарында қолданылады, немесе ескі ағылшын тіліндегі Your Obedient Servant сәлемімен теңдес. Бұл тіркес шын мәнінде айтылмаған, бірақ достар арасындағы ізгі ниеттің қарапайым білдірісі болған (ағылшын тіліндегі "Сіздің қызметіңіздемін" сияқты). Венеция тіліндегі "құл" деген мағынаны білдіретін s ciào немесе s ciàvo сөзі ортағасырлық латын тіліндегі sclavus сөзінен туындаған, ол ортағасырлық грек тіліндегі Σκλάβος сөзінен алынған және этникалық "славян" тобымен байланысты, себебі сол кездегі құлдардың көп бөлігі Балқаннан келген. Бұл сәлемдеме ақырында ciào деп қысқартылып, құлдыққа қатысты барлық мағынасын жоғалтқаннан кейін, барлық әлеуметтік топтардың адамдары бейресми сәлемдесу ретінде қолдана бастады. Қазіргі итальян тілінде бұл сөз (саламдасу мағынасымен қатар) наразылық немесе мойындау ретінде де қолданылады (жағымды мағынада да), мысалы, О, ва бе', ciao! ("Ой, бәрібір!"). Миландық мақалда: Se gh'hinn gh'hinn; se gh'hinn nò, s'ciào ("Егер [ақша] болса, бар; егер жоқ болса, сау бол! [Ештеңе істей алмаймыз]").

Таралу

Венециялық "циао" сәлемі 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Солтүстік Италия халқы тарапынан қабылданып, кейіннен Италияның басқа аймақтарында "ciao" деп жазылып кеңінен таралды. Одан бері Италия мәдениетінің басқа элементтерімен бірге Еуропаның көптеген елдеріне тарады. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында "хау" деп жазылатын және тек "сау бол" мағынасын беретін бұл сәлемдесу Америкаға, әсіресе Колумбияға, Коста-Рикаға, Уругвайға, Парагвайға, Боливияға, Перуге, Эквадорға, Чилиге, Бразилияға ("tchau" түрінде), Венесуэлаға, Панамаға және Аргентинаға итальяндық иммигранттар арқылы кеңінен тарады. Бүгінгі Кубада көптеген жастар үшін діни мағынасы бар дәстүрлі "adiós" сәлемінен гөрі, хаттардағы қоштасу ретінде "ciao" жиі қолданылады. "Ciao" австралиялық мәдениетке де сіңіп, итальяндық иммигранттардың ұрпақтары арасында танымал сәлемдесуге айналды. Бұл сөз Оңтүстік Африка ағылшын тілінің кейбір диалектілерінде де қолданылады. Румынияның кейбір аймақтарында "сау бол" деу үшін "ciao" қолданылады. Эрнест Хемингуэйдің 1929 жылы жарық көрген "Қоштасу қаруы" романы, оқиғасы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік-Шығыс Италияда өтетін, бұл сөзді ағылшын тіліне енгізгенімен әйгілі.

Вариациялар

Латын Америкасында бұл термин негізінен қоштасу үшін ғана қолданылады, сәлемдесу үшін емес. Сәлемдесудің бірнеше нұсқалары мен шағын қолданыстары бар. Мысалы, итальян және португал тілдерінде екі рет қайталаған "ciao ciao / tchau tchau" сөзі нақты "қоштасу" дегенді білдіреді, ал үш немесе төрт рет қайталаған сөз (бірақ әрқайсысының арасында қысқа үзіліспен айтылады) – "Сау бол, мен асығамын!" Итальян тілінде созылған дауыспен айтса, "Сәлем, сізбен танысқаныма өте қуаныштымын!" (шын ниетпен немесе сарказммен) мағынасын береді, ал португал тілінде "сау бол!" дегенді әзіл немесе сарказм ретінде қолдануға болады (америкалық ағылшын тіліндегідей). Итальян тілінде басқа адамның бір мәселе бойынша пікіріне қатысты сарказмды білдіру үшін де қолданылуы мүмкін, әсіресе бұл пікір көне болса, онда мағынасы ағылшын тіліндегі "Yeah, right!" сөзімен салыстырылады. Дегенмен, барлық жағдайларда ерекше мағына сөздің өзгертілген қолданысынан гөрі дауыс ырғағы арқылы беріледі.