Кіріспе

Америкалық саяси және әлеуметтік белсенді Адольфин Флетчер Терри (1882–1976) – Арканзас штатындағы американдық саяси және әлеуметтік белсенді. Терри Литтл-Рок қауымдастығындағы өзінің беделін пайдаланып, әлеуметтік әділдік, әйелдер құқықтары, нәсілдік теңдік, тұрғын үй және білім беру салаларындағы өзгерістерге ықпал етті. Флетчер ең көп еске алынатыны – Литтл-Рок Орталық жоғары мектебіндегі дағдарыстан кейін 1958 жылы мектеп округінің жабылуын аяқтауға және Литтл-Рок, Арканзас, мемлекеттік мектеп жүйесін қайта ашуға басты жауапкершілікті алған «Біздің мектептерімізді ашу үшін әйелдердің төтенше комитеті» (WEC) құрамындағы рөлі. Арканзас тарихи қауымдастығы 2000 жылғы «Мыңжылдық сауалнамасында» Терриді штат тарихындағы ең маңызды 15 тұлғаның бірі деп атады.

Ерте өмір және білім

Терри 1882 жылғы 3 қарашада Арканзас штатының Литл-Рок қаласында әлеуметтік және саяси жағынан беделді отбасында дүниеге келді. Ол Арканзаста туған және Конфедерация офицері, Оңтүстіктің жетекші мақта брокерлерінің бірі және танымал банк президенті болған Джон Гулд Флетчердің (I) қызы еді. Ол Пуласки округінің алғашқы шерифі болып сайланды және кейін Литл-Роктың мэрі (1875-1881) болды; ол губернаторлыққа үш рет және Конгресске бір рет үміткер болды. Терридің анасы – бұрынғы Адольфин Краузе, Литл-Роктағы саудагер мен неміс иммигрантының қызы. Терридің екі кіші інісі болды: Пулитцер сыйлығының иегері, ақын Джон Гулд Флетчер және суфражист Мэри Флетчер Дреннан. Джон Гулд Флетчерге үйленер алдында Терридің анасы ауырған анасы мен бауырларына күтім жасау үшін мектепті тастап, музыкадағы мансабынан бас тартуға мәжбүр болды. Осы тәжірибеден кейін Адольфин Краузе өз балаларын қатты қорғады және білім алуға ынталандырды. Терри мен оның бауырлары тіпті жаздың ыстығында да қалың мақтадан тігілген киімдермен киіндіріліп, жарақат алудан қорқып, белсенді ойын-сауықтан аулақ болды. 1889 жылы Флетчерлер отбасы Арканзас штатының Литл-Рок қаласындағы 7-ші көшедегі 411 нөмірдегі Альберт Пайктің бұрынғы үйін сатып алды. Грек қайта өркендеу стиліндегі үйде бұрын Арканзас әйелдер колледжі орналасқан еді, ал Флетчерлер оны отбасылық тұрғын үйге қайта келтіру үшін маңызды жөндеулер жасады. Терри сол үйде өсіп, үйленді және өмірінің көп бөлігін өткізді, ол оның кейінгі қоғамдық қызметінің штаб-пәтеріне айналды және Пайк–Флетчер–Терри үйі деп аталды. Өзінің жарық көрмеген өмірбаяндық естеліктерінде Терри расалық қатынастарға деген көзқарасына әсер еткен ертедегі «әділеттілік сабағын» еске алды. Оның туысы жас қара түсті үй қызметшісін алмаз жүзік ұрлады деп айыптап, оны қамауға талап етті, бірақ ол жүзікті оның көйлектің жиегінде жасырғанын тапты. Ондай айыптама айыпталушыны халық наразылығына ұшыратуы мүмкін болған кезде, туысы еш ойланбастан күнге шығып кетті. Алайда Терри, осы бей-жай айыптаманың балаға қаншалықты қауіп төндіретінін түсінді және ол оқиғаны ешқашан ұмытпады. Заманындағы көптеген мәртебелі әйелдер сияқты, Терри 1898 жылы Пибоди орта мектебін бітіргеннен кейін 15 жасында колледжге түсті. Анасының тілегімен, Нью-Йорк штатының Пакипси қаласындағы беделді Вассар колледжіне оқуға түсқан Арканзастың екінші азаматы болды. Вассардың оқу бағдарламасы Терриді оның заманының қоғамдық мәселелерімен таныстырды, тәуелсіз ойлауға үйретті және оның өмірінде әлеуметтік белсенділіктің тұқымын септі. Ол сондай-ақ сыныптасы Люси Бернстің ықпалын мойындады, ол 19-шы түзетуді қабылдауға көмектескен негізгі тұлғалардың бірі болды. Терри 1902 жылы бітіріп, Арканзасқа оралды. Оның досы судья Эдвин Дунавейдің айтуынша, ол «дүниеді өзгертуге дайын болды және ол өлгенше тырысып бақты».

Қоғамдық өмір және әлеуметтік белсенділік

Колледжден оралғаннан кейін көп ұзамай Терри көптеген жергілікті клубтар мен іс-шараларға белсенді түрде қатысты, сол заманғы басқа да көптеген әйелдер сияқты. Терриге тек кештерге қатысып, әдемі қыз ретінде көзге түсу жеткіліксіз болды. Оңтүстік аймағының жаңа әйел ретінде Терри клубтарға қосылып, қоғамның қажеттіліктеріне араласуға ұмтылды. Өмірі бойында бұл қажеттілік оның күнделікті өмірін кернеді және Терри үлкен-кіші мәселелердің жақтасы болды, сондай-ақ өзінен кем бақытты адамдарға көмектесу үшін өзінің мүмкіндіктерін пайдаланды.

Білім

1905 жылы Терри колледж бітірген әйелдердің Оңтүстік қауымдастығын құруға бірлесіп жауапкершілік тартты, ол колледж білімі алған әйелдерге өзекті мәселелерді талқылауға арналған алаң болды. Бұл ұйым кейіннен Америка университет әйелдері қауымдастығының бөлімшесі – Арканзас университет әйелдері қауымдастығына айналды. Ол сонымен қатар Арканзас штаны бойынша мектептерді біріктіруді қолдап, білім беру реформасына көмектесті. Ол кәсіби мектеп басшыларын тағайындауды жақтады және штатта алғашқы мектептерді жақсарту қауымдастығын құрды. Терри өмірі бойы білім беруге қызығушылық танытып, мектеп округтерін біріктіру және ауылдық оқушыларды көлікпен қамтамасыз ету ісіне жетекшілік етті.

Арканзастағы жасөспірімдер

1911 жылы Терри жергілікті Әйелдер Христиандық Ұлыстық Қоғамымен (Women's Christian Temperance Union) бұрынғысынан қолдаған заң арқылы құрылған жасөспірімдер соттарын зерттеу үшін тағайындалды. Көп ұзамай ол Пуласки округі жасөспірімдер сотының төрағасы болып тағайындалды. Ол және басқа да кеңес мүшелері, "жаман балаларға жаза беру орны" деп есептелген мемлекеттік түзету мектебіне бармау үшін, тәртіпсіз балаларды өз үйлеріне қабылдады. Терри және басқа да кеңес мүшелері 1917 жылы Ұлдардың Өнеркәсіптік Мектебі мен Қыздардың Өнеркәсіптік Мектебін құру үшін күресті. Терри сондай-ақ Литтл-Рок қаласындағы Жас Әйелдер Христиандық Қауымдастығының (YWCA) афроамерикандық бөлімшесін құруға көмектесті. Оның осы істегі көмегі 1921 жылы YWCA ашылуына себеп болды.

Әйелдер сайлау құқығы қозғалысы

Терридің нәсілге қатысты кеңейтілген көзқарастарымен қатар, ол Льюси Бернспен дос болғандықтан сайлау құқығы қозғалысымен тікелей байланыста болды. 1910 жылға дейін, ол сенатор Джеймс П. Кларкқа жазған хатында Вашингтонға сапарында "тең сайлау құқығы қоғамының өкілдерімен" кездесуді сұрағандығы туралы мәліметтер бар. Терридің қарындасы Мэри 1911 жылы Саяси теңдік лигасының құруымен штатта әйелдердің сайлау құқығын қолдаудың жаңа толқынын бастады. Екі әйел де білім беру жұмыстарын қолдаған және әйелдердің сайлау құқығына қатысты заңдық өзгерістерді талап еткен ұйымның белсенді мүшелері болды. Ұйым 1917 жылы штаттағы алғашқы сайлауда әйелдерге дауыс беру құқығын беруге көндіру үшін төрт сессияда Бас Ассамблеяға ұсыныстар енгізді. Терри әйелдердің сайлау құқығы үшін штаттық және ұлттық деңгейдегі күресте жетекші рөл атқарды. 1916 жылдың қаңтар айында Терри Литтл-Роктегі Марион қонақ үйінде өткен Әйелдер сайлау құқығы үшін Конгресс одағының конференциясын басқарды. CU негізін қалаушы Алис Пол Арканзас бөлімшесі үшін қолдау жинау мақсатымен конгресте сөз сөйледі. Ұйым Терриді CU ұлттық кеңесші кеңесіне және Арканзас атқару комитетінің толық құқықты мүшесі етіп тағайындады.

Кітапханалар мен сауаттылық

Терри кітапханаларды қолдаушы ретінде кеңінен танымал. Арканзас штатының американизм комитетінің құрамында ол штаттағы кітапханаларды жақсартуды өзінің мақсатына қойды. Ол 1934 жылы жұмысын бастағанда, нашар мемлекеттік жоспарлау және қаржыландырудың жетіспеуі салдарынан Арканзас штатының барлық аумағында тек үш кітапхана ғана тіркелген болатын. Оның басшылығымен, жалпы штат бойынша қоғамдық кітапханаларды құру үшін жергілікті қаржыландыруды бөлу туралы заң қабылданды. Терри өмір бойы осы жобадағы еңбегі үшін жоғары бағаланды. Ол 1966 жылы зейнетке шыққанға дейін 40 жыл бойы Литтл-Рок қалалық кітапханасының қамқоршысы болып қызмет етті.

Әйелдер төтенше жағдайлар комитеті

1958 жылы Терри мектептерді интеграциялау мәселесіне байланысты Литтл-Рок дағдарысына жауап ретінде Әйелдердің Төтенше Комитетін құрды. Литтл-Рок қаласындағы ақ нәсілді әйелдерге жетекшілік етуі, губернатор Орвал Фабустың мектептерді интеграциялаудан тоқтату әрекеттеріне елеулі кедергі келтірді. "1959 жылы Әйелдердің Төтенше Комитеті, қара нәсілді сайлаушылар және «Осы әділетсіздікті тоқтатыңыз» тобы бірігіп, үш сегрегацияшыл мектеп кеңесінің мүшелерін қайта шақыру үшін сәтті науқан жүргізді. Комитеттің күш-жігері, оның ішінде мектеп дағдарысының Литтл-Рок экономикасына тигізетін кері әсерін көрсететін зерттеу, қоғамдық пікірді өзгертіп, 1959 жылы мектептердің қайта ашылуына көмектесті."

Жеке өмір

Адольфин Флетчер Терри мен Дэвид Д. Терри (1881-1963) 1910 жылдың 7 шілдесінде Флетчерлер үйінде неке қиып, отбасын құрды. Террилердің төрт баласы болды: Дэвид Д. Терри-младший (1911-1962), остеогенез имперфекта деп аталатын сирек кемшілікпен туған Мэри Терри (1914-1974), Салли Терри (1916-1986) және Уильям (Билл) Терри (1922-2016).

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Ауыр инсульттан кейін Адольфин Флетчер Терри балалық шағындағы үйінен ұзақ мерзімді күтім орталығына көшірілді және 1976 жылдың 25 шілдесінде 93 жасында қайтыс болды. Терри күйеуінің қасында Литтл-Рок қаласының орталығындағы тарихи Маунт-Холли зиратында жерленген. Терри және оның қарындасы Мэри Флетчер Дреннан 1964 жылы Пайк-Флетчер-Терри үйін Арканзас өнер орталығының пайдалануына беру үшін Литтл-Рок қаласына табыс етті. Арканзаста ересек болғаннан кейін тұрмаған Дреннан өмірлік иелігінен бас тартып, 1977 жылы құқықты қалаға берді. Үй 1985 жылдың 24 наурызында Әдемі өнер мұражайы ретінде ашылды. 1990 жылдың 27 сәуірінде Орталық Арканзас кітапхана жүйесі Батыс Литтл-Роктағы Адольфин Флетчер Терри кітапханасын жетінші филиалы ретінде ашты. Екі күндік ашылу іс-шараларына автор және газет редакторы Гарри Эшмордың баяндамасы, Арканзас өнер орталығының "Tell a Tale Troupe" тобының "Жек пен бұтақ" қойылымы, Арканзас елдік би қоғамының халық билері және Ракенсак қоғамының халық музыкасы кірді. Кітапхананың құрылысына 1,9 миллион доллар жұмсалды, бұл сома 1987 жылы қабылданған облигациялар есебінен жиналды. Кітапхана 22 000 кітаппен және 1,6 шақырым сөрелермен ашылды.