Кіріспе
Деректердегі мағыналы үлгілерді табу, түсіндіру және жеткізу. Аналитика – деректерді немесе статистиканы жүйелі түрде есептеу арқылы талдау. Ол деректердегі мағыналы үлгілерді табу, түсіндіру және жеткізу үшін қолданылады. Сондай-ақ, тиімді шешімдер қабылдау үшін деректер үлгілерін пайдалануды қамтиды. Бұл көптеген жазба деректерге ие салаларда құнды болып табылады; аналитика өнімділікті бағалау үшін статистика, компьютерлік бағдарламалау және операциялық зерттеулерді бір уақытта қолдануға негізделген. Ұйымдар бизнес-деректерге бизнес-процестерді сипаттау, болжау және жақсарту үшін аналитикалық талдауларды қолдана алады. Атап айтқанда, аналитиканың түрлеріне сипаттамалық аналитика, диагностикалық аналитика, болжамдық аналитика, нормативтік аналитика және танымдық аналитика жатады. Аналитика маркетинг, басқару, қаржы, онлайн жүйелер, ақпараттық қауіпсіздік және бағдарламалық қамтамасыз ету салаларында қолданылуы мүмкін. Аналитикаға кең ауқымды есептеулер қажет болғандықтан (үлкен деректерді қараңыз), аналитика үшін қолданылатын алгоритмдер мен бағдарламалық жасақтама компьютерлік ғылым, статистика және математикадағы ең соңғы әдістерді пайдаланады. International Data Corporation мәліметтері бойынша, 2021 жылы үлкен деректер мен бизнес-аналитика (BDA) шешімдеріне жұмсалатын әлемдік шығындар 215,7 миллиард долларға жетеді деп күтілуде. Gartner компаниясының мәліметінше, 2020 жылы жалпы аналитикалық платформалар бағдарламалық қамтамасыз ету нарығы 25,5 миллиард долларға өсті.
Analytics is the systematic computational analysis of data or statistics. It is used for the discovery, interpretation, and communication of meaningful patterns in data. It also entails applying data patterns toward effective decision making. It can be valuable in areas rich with recorded information; analytics relies on the simultaneous application of statistics, computer programming, and operations research to quantify performance. Organizations may apply analytics to business data to describe, predict, and improve business performance. Specifically, areas within analytics include descriptive analytics, diagnostic analytics, predictive analytics, prescriptive analytics, and cognitive analytics. Analytics may apply to a variety of fields such as marketing, management, finance, online systems, information security, and software services. Since analytics can require extensive computation (see big data), the algorithms and software used for analytics harness the most current methods in computer science, statistics, and mathematics. According to International Data Corporation, global spending on big data and business analytics (BDA) solutions is estimated to reach $215.7 billion in 2021. As per Gartner, the overall analytic platforms software market grew by $25.5 billion in 2020.
Анализ және талдау
Деректерді талдау бизнес-түсінік, деректерді түсіну, деректерді дайындау, модельдеу және бағалау, сосын іске қосу арқылы өткен деректерді зерттеу процесіне бағытталған. Бұл деректерді талдаудың бір бөлігі ғана, ол бірнеше деректерді талдау процестерін қамтиды, оқиғаның неге орын алғанын және бұрынғы деректерге сүйене отырып, болашақта не болуы мүмкін екенін анықтауға көмектеседі. Расталмаған дереккөз: дата=2022 жылғы қаңтар. Деректерді талдау үлкен ұйымдық шешімдерді қалыптастыру үшін пайдаланылады. Деректерді талдау – көп салалы ғылым. Ол компьютерлік білімдерді, математиканы, статистиканы, сипаттамалық әдістерді және деректерден құнды ақпарат алу үшін талдау жүргізілетін болжамдық модельдерді кеңінен қолданады. Аналитиканың техникалық аспектілерін сипаттау үшін көбінесе «қосымша аналитика» термині қолданылады, әсіресе жаңа салаларда – мысалы, нейрондық желілер, шешім ағаштары, логистикалық регрессия, сызықтықтан бірнеше регрессиялық талдауға дейін және болжамдық модельдеу үшін жіктеу сияқты машиналық оқыту әдістерін қолдануда. Маркетингтік талдау бренд пен кіріс нәтижелеріне қатысты стратегиялық шешімдерді қабылдау үшін қолданылатын сапалық және сандық, құрылымдалған және құрылымдалмаған деректерді қамтиды. Процесс болжамдық модельдеуді, маркетингтік тәжірибелерді, автоматтандыруды және нақты уақыт сату байланыстарын қамтиды. Деректер компанияларға болжамдар жасауға және орындау стратегиясын өзгертүге мүмкіндік береді, нәтижелерін арттыру үшін. Осы өзара әрекеттесулер веб-аналитика ақпараттық жүйелеріне сілтеме берушіні, іздеу сөздерін, IP-адресті анықтау және келушінің іс-әрекетін қадағалау үшін қажетті ақпаратты ұсынады. Осы ақпаратты пайдаланып, маркетолог маркетингтік кампанияларды, веб-сайттың мазмұнын және ақпараттық құрылымын жақсарта алады. Маркетингте жиі қолданылатын талдау әдістеріне маркетингтік қоспаны модельдеу, баға және акцияларды талдау, сату күштерін оңтайландыру және клиенттерді талдау, мысалы сегментациялау жатады. Веб-аналитика және веб-сайттарды және онлайн-кампанияларды оңтайландыру көбінесе дәстүрлі маркетингтік талдау әдістерімен біріктіріледі. Цифрлық медиаға назар аудару сөздікті сәл өзгертті, сондықтан маркетингтік қоспаны модельдеу цифрлық немесе маркетингтік қоспаны модельдеу контекстінде көбінесе атрибуцияны модельдеу деп аталады. Бұл құралдар мен әдістер стратегиялық маркетингтік шешімдерді (мысалы, маркетингке жұмсалатын жалпы сома, брендтер портфеліне және маркетингтік қоспаға бюджетті қалай бөлу) және ең тиімді уақытта ең жақсы әлеуетті клиентке ең тиімді хабарламаны жеткізу тұрғысынан тактикалық кампанияларды қолдауға көмектеседі.
Адамдарды талдау
Адамдарды талдау – адамдардың қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін мінез-құлық деректерін пайдаланады және компаниялардың басқару әдістерін өзгертеді. Адамдарды талдау, сондай-ақ жұмыс күшін талдау, HR талдау, таланттарды талдау, адамдар туралы түсініктер, таланттар туралы түсініктер, әріптестер туралы түсініктер, адами капиталды талдау және HRIS талдау деп те аталады. HR аналитикасы – компанияларға адам ресурстарын басқаруға көмектесетін талдау технологияларын қолдану. Сонымен қатар, HR аналитикасы карьералық талдау құралдарын пайдалана отырып, өзгеріп жатқан еңбек нарығындағы адамдарға қатысты трендтерді талдау және болжаудың стратегиялық құралына айналды. Мақсаты – қай қызметкерді жалдауға, қайсысын марапаттау немесе жоғарылатуға, қандай жауапкершіліктерді жүктеуге және осы сияқты адам ресурстары мәселелерін анықтау. Мысалы, People Analytics құралдарын пайдалану арқылы қызметкерлердің айналымын стратегиялық құбылыс ретінде тексеру, қиын кезеңдерде маңызды талдау болып табылуы мүмкін. Адамдарды талдау, HR аналитикасынан бөлек пән екені, ол әкімшілік процестерге қарағанда бизнес мәселелеріне көбірек назар аударады және Адамдарды талдау ұйымдардағы Адам ресурстары бөліміне жатпауы мүмкін деген пікірлер бар. Дегенмен, сарапшылар бұл мәселеде келіспейді, көптегендері Адам ресурстарының автоматтандыру нәтижесінде жұмыс ортасының өзгеруіне байланысты, анағұрлым қабілетті және стратегиялық бизнес функциясының маңызды бөлігі ретінде Адамдарды талдауды дамытуы керек деп санайды. Кейбір сарапшылар Адамдарды талдауды HR бөлімінен тысқары жылжытудың орнына, оны HR-ге қатыстыру керек дейді, бірақ бұл үшін деректерге негізделген және бизнеске жақын жаңа буын HR мамандары қажет.
Портфельді талдау
Бизнес-аналитиканың жиі қолданылатын салаларының бірі – портфельдік талдау. Мұнда банк немесе несие беру мекемесі әртүрлі құндылығы мен тәуекелі бар есепшоттар жинағына ие болады. Есепшоттар иесінің әлеуметтік жағдайына (бай, орта тап, кедей және т.б.), географиялық орналасуына, таза кірісіне және тағы да басқа факторларға қарай өзгеше болуы мүмкін. Несие беруші әрбір несие бойынша несиеден түсетін пайданы және несиені қайтармау тәуекелін теңестіруі керек. Сонда туындайтын сұрақ – портфельді тұтастай қалай бағалау керек? Ең аз тәуекелді несие өте бай адамдарға берілуі мүмкін, бірақ мұндай бай адамдардың саны өте шектеулі. Ал кедей адамдарға көптеп несие беруге болады, бірақ олардың арасында тәуекел жоғары. Сондықтан, пайданы барынша арттырып, тәуекелді азайту үшін дұрыс тепелділік табу қажет. Талдау шешімі, уақыт қатарларын талдаумен қатар, осы әртүрлі несие алушыларға қашан ақша беруге, немесе портфель сегментінің мүшелеріне сол сегменттегі шығындарды өтеу үшін қандай пайыздық мөлшерлеме қоюға қатысты шешімдерді қабылдау үшін көптеген басқа да мәселелерді біріктіре алады.
Тәуекелдерді талдау
Банктік саладағы болжамдық модельдер жеке клиенттердің тәуекел деңгейін анықтауда нақтылықты қамтамасыз ету үшін жасалады. Кредиттік рейтингтер жеке тұлғаның төлем қарызын болжау үшін құрылады және әрбір үміткердің кредиттік қабілетін бағалауда кеңінен қолданылады. Бұдан бөлек, тәуекелдерді талдау ғылыми салаларда және сақтандыру индустриясында жүзеге асырылады. Ол сондай-ақ, онлайн төлем жүйелері сияқты қаржы мекемелерінде транзакцияның нақтылығын немесе алаяқтық екенін анықтау үшін де жиі қолданылады. Олар үшін клиенттің транзакция тарихы пайдаланылады. Бұл әсіресе кредиттік карта арқылы төлем жасағанда жиі кездеседі, клиенттің транзакция көлемі күрт өскен кезде, транзакция оның өзі жасағандығын растау үшін қоңырау шалу мүмкіндігі қарастырылады. Бұл мұндай жағдайларға байланысты болатын залапты азайтуға көмектеседі.
Цифрлық талдау
Цифрлық талдау – цифрлық деректерді есеп беруге, зерттеуге, талдауға, ұсынымдар жасауға, оңтайландыруға, болжамдар жасауға және автоматтандыруға айналдыратын, анықтайтын, құрайтын, жинайтын, тексеріп растайтын немесе өзгертетін бизнес және техникалық іс-шаралардың жиынтығы. Бұл сонымен қатар іздеу жүйесін оңтайландыру (SEO) қамтиды, онда түйін сөздерді іздеу бақыланады және алынған деректер маркетинг мақсаттары үшін пайдаланылады. Тіпті баннерлік жарнамалар мен сілтемелерге жасалған түртулер де (клики) цифрлық талдауға жатады. Көбінесе брендтер мен маркетингтік компаниялар өздерінің цифрлық маркетинг жұмыстарында цифрлық талдауға жүгінеді, онда маркетингке жұмсалған инвестицияның өтелуі (MROI) маңызды негізгі көрсеткіш (KPI) болып табылады.
Қауіпсіздік талдаулары
Қауіпсіздік аналитикасы – ең үлкен қауіпсіздік тәуекелдерін құрайтын оқиғаларды түсіну және талдау үшін қауіпсіздік оқиғаларын жинауға бағытталған ақпараттық технологиялар (АТ) саласы. Бұл саладағы өнімдерге қауіпсіздік ақпараты және оқиғаларды басқару (SIEM) және пайдаланушылар мінез-құлқының аналитикасы кіреді.
Бағдарламалық талдау
Бағдарламалық жасақтаманы талдау – бағдарламалық өнімді пайдалану және жасау жолдары туралы мәліметтерді жинау процесі.
Қиындықтар
Коммерциялық талдау бағдарламалық жасақтамасы саласында, үлкен, күрделі деректер жиынтығын талдаудың қиындықтарын шешуге ерекше назар берілуде, әсіресе мұндай деректер үнемі өзгеріп отырғанда. Мұндай деректер жиынтығы көбінесе «үлкен деректер» деп аталады. Бұрын үлкен деректер тудырған мәселелер ғылыми қауымдастықта ғана кездесетін болса, бүгінде көптеген бизнес үшін, онлайн-режимде транзакциялық жүйелерді басқарып, нәтижесінде деректердің үлкен көлемін жылдам жинап алатындар үшін үлкен деректер мәселесіне айналды. Электрондық пошта, мәтін өңдеу құжаттарының мазмұны, PDF файлдары, геопространдық деректер сияқты құрылымдалмаған деректердің көздері бизнес, үкіметтер және университеттер үшін бизнес ақыл-ойының маңызды көзіне айналуда. Мысалы, Ұлыбританияда бір компанияның жұмыс берушілер мен сақтандыру компанияларын алдауға көмектесу үшін заңсыз түрде жалған дәрігерлік анықтамаларды сатқаны анықталды, бұл сақтандыру компанияларына құрылымдалмаған деректерді талдау бойынша қадағалауды күшейтуге мүмкіндік берді. Осы қиындықтар қазіргі заманғы талдамалық ақпараттық жүйелердегі инновациялардың негізгі себебі болып табылады, күрделі оқиғаларды өңдеу, толық мәтінді іздеу және талдау, тіпті презентациядағы жаңа идеялар сияқты салыстырмалы түрде жаңа машиналық талдау концепцияларын тудырады. Мұндай инновациялардың бірі – машиналық талдауда тор тәрізді архитектураны енгізу, бұл жұмыс жүктемесін көптеген компьютерлерге бөліп, олардың барлығына толық деректерге тең қол жеткізу арқылы жаппай параллель өңдеу жылдамдығын арттыруға мүмкіндік береді. Талдама білім беруде, әсіресе аудандық және мемлекеттік кеңселер деңгейінде кеңінен қолданылады. Дегенмен, оқушылардың үлгерімін бағалаудың күрделілігі педагогтарға оқушылардың үлгеріміндегі үлгілерді түсінуге және талдауды қолдануға, оқушылардың бітіру мүмкіндігін болжауға, оқушылардың сәттілікке жету мүмкіндігін арттыруға тырысқанда қиындықтар туғызады. Мысалы, деректерді белсенді пайдаланатын аудандарда жүргізілген зерттеуде мұғалімдердің 48%-ы деректерге байланысты сұрақтар қоюда қиындықтарға тап болды, 36%-ы берілген деректерді түсінбеді, ал 52%-ы деректерді дұрыс интерпретациялаған жоқ. Осыған қарсы күресу үшін кейбір педагогтарға арналған талдамалық құралдар (маркировкаларды, қосымша құжаттаманы және анықтамалық жүйені қосу, негізгі пакет/дисплей және мазмұн бойынша шешімдер қабылдау) арқылы педагогтардың көрсетіліп отырған талдамалық ақпаратты түсінуін және пайдалануын жақсарту үшін стандартты деректер форматын қолданады.
Қауіптері
Жалпы халық үшін қауіптерге жыныс, тері түсі, этникалық тегі немесе саяси пікірлер сияқты ерекшеліктеріне негізделген кемсітушілік, мысалы, бағалық кемсітушілік немесе статистикалық кемсітушілік сияқты арналар арқылы туындайтын жағдайлар кіреді.