Кіріспе
Ноам Чомскидің "Гегемония немесе өмір сүру: Американың жаһандық үстемдікке ұмтылысы" атты кітабы – американдық саяси белсенді және тіл білімі маманы Ноам Чомскидің АҚШ және оның сыртқы саясаты туралы жазған еңбегі. Алғаш рет 2003 жылдың қараша айында Metropolitan Books баспасынан АҚШ-та, кейіннен Penguin Books баспасынан Ұлыбританияда жарық көрді. 2024 жылдың қаңтарында Haymarket Books баспасы қайта басып шығарды. Чомскидің "Гегемония немесе өмір сүру" кітабындағы басты тезисі – АҚШ-ты басқаратын әлеуметтік-экономикалық элита Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері әскери, саяси және экономикалық құралдар арқылы жаһандық гегемонияны сақтау үшін "Империялық стратегияны" жүзеге асырып келеді. Оның сөзіне қарағанда, олар демократия мен адам құқықтарына мүлдем немқұрайтылық танытты, бұл АҚШ үкіметінің осы құндылықтарды қолдайтынымен қатысты айқын қайшылықты көрсетеді. Ол жаһандық гегемонияға үздіксіз ұмтылудың жаппай қырып-жоятын қарулардың көбеюіне байланысты адамзаттың өмір сүруіне тікелей қауіп төндіретінін айтады. 1945 жылдан 2003 жылға дейінгі тарихи мысалдарды келтіре отырып, Чомски АҚШ үкіметінің адам құқықтарын кеңінен бұзған режимдерге, соның ішінде этникалық тазалау мен геноцидке жауапты режимдерге – Сальвадор, Колумбия, Түркия, Израиль, Египет, Оңтүстік Африка және Индонезияға көрсеткен қолдауын талдайды. Ол сондай-ақ АҚШ-тың "террорист" деп саналатын, әсіресе Никарагуа мен Кубадағы, соқыр күштер мен ресурстарды бағындыру мақсатындағы тікелей әскери араласулар, мысалы Вьетнам соғысы, НАТО-ның Югославияны бомбалауы, Ауғанстан соғысы және Ирак соғысы сияқты диссиденттік топтарға көрсеткен қолдауын талқылайды. Оның пікірінше, АҚШ-тың сыртқы саясаты – республикалық немесе демократиялық әкімшіліктер басқарса да – табысты ресурстарға қол жеткізу және АҚШ-тың әлемдік үстемдігін сақтауды мақсат ететін бірдей бағытты ұстанады. АҚШ-тағы басты баспасөздің пікірлері әртүрлі болды, ал Ұлыбританиядағы пікірлер көбінесе теріс болды, бірақ Азиядағы пікірлер көбінесе оңды бағаланды. 2006 жылдың қыркүйек айында БҰҰ Бас Ассамблеясында сөз сөйлеген Венесуэла президенті Уго Чавес бұл еңбекті ашық мақтады. Осы ұсынымнан кейін кітаптың сатылымы күрт өсті, Amazon.com сайтындағы рейтингісі бірнеше күн ішінде жұмсақ мұқабалы басылымдарда 1-орынға, қатты мұқабалы басылымдарда 6-орынға көтерілді.
Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance is a book about the United States and its foreign policy written by American political activist and linguist Noam Chomsky. It was first published in the United States in November 2003 by Metropolitan Books and then in the United Kingdom by Penguin Books. It was republished by Haymarket Books in January 2024. Chomsky's main argument in Hegemony or Survival is that the socio economic elite who control the United States have pursued an "Imperial Grand Strategy" since the end of World War II to maintain global hegemony through military, political, and economic means. He argues that in doing so they have repeatedly shown a total disregard for democracy and human rights, in stark contrast to the US government's professed support for those values. He further argues that this continual pursuit of global hegemony threatens the existence of humanity itself because of the increasing proliferation of weapons of mass destruction. Drawing historical examples from 1945 through to 2003, Chomsky looks at the US government's support for regimes responsible for mass human rights abuses—including ethnic cleansing and genocide—namely El Salvador, Colombia, Turkey, Israel, Egypt, South Africa, and Indonesia. He also discusses US support for militant dissident groups widely considered "terrorists", particularly in Nicaragua and Cuba, as well as direct military interventions, such as the Vietnam War, NATO bombing of Yugoslavia, Afghan War and Iraq War, to further its power and grasp of resources. He argues that US foreign policy—whether controlled by Republican or Democratic administrations—pursues the same agenda of gaining access to lucrative resources and maintaining US world dominance. Mainstream press reviews in the US were mixed and were largely negative in the UK, although a review in Asia was more positive. In a speech before the UN General Assembly in September 2006, Venezuelan President Hugo Chávez openly praised the work. Sales of the book surged after the recommendation, its rank on Amazon. com rising to No. 1 in paperback and No. 6 in hardcover in only a few days.
Өмірбаян
Ноам Чомски (1928 жылы туған) Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Шығыс Еуропадан келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келген. Лингвистика саласында академиялық тұрғыдан айналысқан Чомски докторлық диссертациясын қорғап, Массачусетс технология институтында оқытушы болып жұмысқа орналасты. Тіл білімі саласында ол Чомски иерархиясы мен жалпыға ортақ грамматика теориясын жасаушы немесе оның негізін қалаушы ретінде танылды, оның еңбектері халықаралық деңгейде мойынға алынды. Саяси тұрғыдан Чомски бала кезінен бері радикалды солшыл көзқарастарды ұстанады, өзін анархо-синдикализм және либертариандық социализммен байланыстырады. АҚШ-тың сыртқы саясатын қатаң сынға алған ол 1967 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде Вьетнам соғысын сынаған «Интеллектуалдардың жауапкершілігі» атты мақаласын жариялағанда көпшілік назарына ілікті. Оның медиаға қатысты сындық еңбектеріне Эдвард С. Германмен бірлесіп жазған «Көңіл-қабілетті жасау: Жаппай ақпарат құралдарының саяси экономикасы» (1988) кітабы кіреді, бұл кітап медианы талдау үшін пропагандалық модель теориясын ұсынады. Чомски 100-ден астам кітаптың авторы және ол көрнекті мәдени тұлға ретінде танымал. 1992 жылғы өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша цитаталар индексіне сәйкес, Чомски 1980 жылдан 1992 жылға дейін кез келген басқа тірі ғалымнан көбірек сілтеме алды және жалпы алғанда ең көп сілтеме алған сегізінші автор болды. Бұл кітап Стив Фрейзер мен Том Энгельхардт редакциялаған «Америка империясы» сериясының бірінші кітабы ретінде жарық көрді. Бұл серия АҚШ-тың сыртқы саясатын сынаған антиимпериалистік еңбектерді жариялау үшін құрылды. Энгельхардт сұхбат берушіге бұл серияның олардың «араласуға қарсы күшін» көрсететінін және АҚШ-тағы саяси оңшылдардан «сөзді» қайтарып алуға жасалған әрекет екенін айтты. Олар Энгельхардт пен Сара Берштель бірлесіп басқаратын Metropolitan баспасымен жариялауға келісті. Кітаптың жарық көруіне орай, Чомски «Вашингтон пост» веб-сайтында көптеген қоғамдық сұрақтарға жауап берді.
Қысқаша мазмұны
Чомскийдің "Приоритеттер мен перспективалар" атты бірінші тарауы 2003 жылдың басында АҚШ-тың әлемдік үстемдігіне кіріспе жасайды. Ол АҚШ пен Ұлыбританияда қоғамдық пікірді қалыптастыруда үкімет пен бұқаралық ақпарат құралдары қолданатын пропаганданың рөлін қарастырады, бұл бай элитаның көпшіліктің есебінен өркендеуіне мүмкіндік береді деп дәлелдейді. АҚШ үкіметінің Никарагуадағы экономикалық мүдделерін қорғаудағы рөлін мысалға келтіре отырып, ол медианың шетелдік саясат бойынша қоғамдық пікірді қалай қалыптастыратынын көрсетеді – генерал Сомозаның әскери хунтасын, содан кейін Контра жасақтарын қолдау арқылы, екі жағдайда да АҚШ-тың басты ақпарат құралдары назардан тыс қалдырған ауқымды адам құқықтарын бұзушылықтарға әкелді. Екінші тарау "Империяның стратегиялық мақсаттары" деп аталады. Бұл тарауда АҚШ үкіметінің халықаралық құқыққа қайшы болса да, өзінің әлемдік үстемдігіне қауіп төндіретін мемлекеттерге қарсы "алдын алу соғысына" қатысуы керек деген сенімі талқыланады. Чомский АҚШ-тың алдын алу соғысының нысаналары әлсіз, бірақ маңызды және АҚШ халқына қауіп ретінде көрсетуге оңай болуы керек деп санайды. 2003 жылғы Иракқа басып кіруді мысалға келтіре отырып, ол АҚШ үкіметі мен медианың Саддам Хусейннің Ирак үкіметін АҚШ пен басқа да Таяу Шығыс елдеріне қауіп ретінде көрсеткенін талқылайды, Чомскийдің пікірінше, бұл шындыққа сай емес. Үшінші тарауда "Жаңа ағарту дәуірі" АҚШ-тың әлемдік істерге араласуының тағы бірнеше мысалы зерттеледі. АҚШ үкіметінің мұндай араласудың гуманитарлық мақсатта екенін айтуын сынға алып, Чомский бұл АҚШ капитализмін күшейтуге жасалған әрекет деп санайды, бұл араласуға тартылған халықтың әл-ауқатына ешқандай қызығушылық танытпайды. 1999 жылғы Косовоға НАТО-ның араласуын мысалға келтіре отырып, ол батыс күштерінің албандық косовтықтарды серб агрессиясынан қорғау үшін емес (олар айтқандай), сонымен қатар жылдар бойы батыс талаптарына қарсы тұрған серб президенті Слободан Милошевичтің беделін түсіру және әлсірету үшін араласқанын айтады. Ол батыстың адам құқықтарын бұзуды саяси мақсатта пайдаланатынын айтады, АҚШ Косовоға араласып жатқанда, бір мезгілде Түркия, Колумбия және Индонезия үкіметтерін қолдағанын, олардың барлығы кеңінен таралған адам құқықтарын бұзуға және этникалық тазалауға қатысқанын атап өтеді (1978 жылдан бері күрді-түрік қақтығысы, Колумбия жоспары, 1999 жылғы Шығыс Тимор дағдарысы). "Қауіпті кезеңдер" атты төртінші тарауда Чомский ең алдымен АҚШ-тың Латын Америкасындағы араласуына назар аударады, оны үкімет Монро доктринасымен қорғайды. Ол Кубада Фидель Кастроның социалистік үкіметін құлату үшін АҚШ-тың науқанын талқылайды, аралға экономикалық эмбарго қоюды және Кубаның нысаналарына шабуыл жасайтын әскери топтарға, соның ішінде Шошқалар шығанағына шабуыл жасаған және Кубаның 455-ші рейсін бомбалағандарға қаржылық қолдау көрсетуді атап өтеді. Сонымен қатар ол АҚШ үкіметінің Латын Америкасындағы оңшыл жарымәскери жасақтарды оқытудағы рөлін талқылайды, олар бүкіл аймақта адам құқықтарын бұзады. Бесінші тарауда, "Ирак байланысы" 2003 жылғы Ирак соғысының артында, Рейган әкімшілігінің 1980 жылдардағы қызметін талдаудан бастайды, олар өздерінің әскери күш-жігерін Орталық Америка мен Таяу Шығысқа бағыттады. Чомский Рейган әкімшілігінің АҚШ-тың нашар экономикалық жағдайынан жұртшылықтың назарын аудару үшін қорқыныш пен ұлтшылдық риториканы пайдаланғанын айтады, Ливия, Гренада және Никарагуаның солшыл үкіметтерін, сондай-ақ халықаралық есірткі саудасын күнәлі деп көрсетті. Ол АҚШ-тың Хусейннің ирак үкіметімен ұзақ уақыт бойы қарым-қатынасын қарастырып, олар Хусейнді Иран-Ирак соғысы, Аль-Анфал науқаны және Халабжадағы улы газ шабуылы кезінде белсенді түрде қолдап, тек 1990 жылы Кувейтке шабуыл жасағаннан кейін ғана бұрынғы одақтастарына қарсы шыққанын атап өтеді. Ол Буш II әкімшілігінің АҚШ қауіпсіздігіне төнген қауіп-қатерлерге шын көңілден мән бергені туралы пікірді сынға алып, олардың ғарыш кеңістігін әскерилендіруге, биологиялық соғысты жоюға және жаһандық ластануға қарсы күреске бағытталған халықаралық күш-жігерді әлсіретуге тырысуын, сондай-ақ Иракқа шабуыл жасау бүкіл әлемде америкалықтарға қарсы қарсылық тудыратын барлық ескертулерді елемегенін сынға алды. АҚШ-тың соғысқа қарсы шыққан Еуропа үкіметтеріне, атап айтқанда Франция мен Германияға қарсылық танытқан ұстанымын зерттей келе, ол АҚШ-тың Иракта демократиялық үкімет құруды қаламағанын, керісінше, АҚШ корпоративтік мүдделеріне бағынушы марионеттік режимді орнатуды көздегенін айтады. Алтыншы тарауда, "Үстемдіктің қиындықтары" Чомский АҚШ-тың Кеңес Одағының құлауынан кейін Шығыс Еуропамен және Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Шығыс Азиямен қарым-қатынасын зерттейді. Біріншісінде, Чомский АҚШ-тың әл-ауқат мемлекетінің есебінен жекешелендіруді және неолиберализмді жақтаған капиталистік реформаторлармен одақтас екенін айтады, бұл аймақта кедейліктің және демографиялық төмендеудің күшеюіне әкелді. Соңғысында ол АҚШ-тың 1951 жылғы Сан-Франциско бейбіт шарты арқылы капиталистік дамуды қолдау, бірақ сонымен бірге өзінің экономикалық үстемдігін сақтау үшін жасаған рөлін зерттеді. Жетінші тарауда, "Ашудың қазандығы" АҚШ-тың Израильдің әскериленуін және оның заңсыз ядролық қару жасауын қолдауымен ашылады, Чомский бұл Иран және Ирак сияқты елдерді де солай істеуге ынталандырып, Таяу Шығыстағы бейбітшілікке қауіп төндіреді деп санайды. Ол Таяу Шығыстың мұнай ресурстарын Британ империясы, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ пайдаланғанын, содан кейін АҚШ-тың израиль-палестиналық қақтығыстағы рөліне назар аударады, Палестина халқына қарсы адам құқықтарын бұзуды күшейтетін және бейбіт процесті қайталап саботаждайтын Израильді әскери және саяси тұрғыдан үздіксіз қолдайды. Сегізінші тарауда, "Терроризм және әділет: пайдалы шындықтар" Чомский "бірнеше қарапайым шындықтарды" қарастырады, олар халықаралық жағынан "әділетті соғыс" ретінде танылуы үшін қақтығысқа қатысты критерийлерге қатысты. Ол бұл шындықтар АҚШ пен оның одақтастарының әрекеттеріне келгенде үнемі назардан тыс қалатынын айтады. "Қорқыныш" және "терроризм" ұғымдарын зерттей келе, ол АҚШ осы терминді тек өзінің жауының әрекеттерін сипаттау үшін қолданатынын, оның өзінің әрекеттеріне, оларға қанша ұқсас болғанына қарамастан қолданбайтынын айтады. Мұндай екі стандартты мысалға келтіре отырып, ол 1985 жылы палестиналық милитанттар өлтірген мүгедек америкалық Леон Клингхоффердің өлтірілуіне байланысты жұртшылықтың наразылығын, 2002 жылы израильдік әскерилер өлтірген мүгедек палестиналық Кемал Зугайердің өлтірілуіне АҚШ-тың толық бейжайлығымен салыстырады. Ауған соғысына назар аудара отырып, АҚШ баспасөзінде "әділетті соғыс" деп кеңінен сипатталатын, ол мұндай сипаттаманы сынға алады, бұл қақтығыс әлем халқының көпшілігі, соның ішінде Ауған халқы тарапынан қарсы болғанын айтады. Соңғы тарауда, "Өтіп бара жатқан қорқыныш" Чомский жаппай қырып-жою қаруына назар аударады. Ол АҚШ ядролық, химиялық және биологиялық қаруларды жоюға көмектеспегенін, керісінше, ядролық оқ-дәрілерінің санын үнемі арттырып, басқа елдерді де солай істеуге ынталандырып, әлемді ядролық соғысқа ұшырату қаупін тудырғанын айтады. АҚШ-тың баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс жүйелерін құрудағы және сыртқы кеңістікті әскерилендірудегі рөлін талқылай келе, ол АҚШ үкіметінің жаппай қырып-жою қаруының санын азайтуға бағытталған халықаралық шарттарды үнемі бұзғанын, себебі американдық әлеуметтік-экономикалық элитасы "үстемдік тіршілікке қарағанда маңызды" деп санайды. Алайда, ол адамзат үшін әлі де үміт бар екенін айтады, егер...
АҚШ-тың императорлық стратегиясы
Хомскийдің "Гегемония немесе өмір сүру" кітабындағы негізгі аргументі – АҚШ үкіметі екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері әлемдегі ең ірі супердержава мәртебесін сақтап қалу үшін "Империялық Ұлы стратегияны" жүзеге асырып келеді. Принстон университетінің халықаралық қатынастар маманы Джон Айкенбериден "Империялық Ұлы стратегия" терминін қабылдап, ол Айкенберидің осы доктринаның мәнісі және "күш үстемдігін" "құқық үстемдігінен" басым деп санайтыны туралы пікірін келтіреді, соның салдарынан халықаралық заңды елемейді. Либерал саясаткер Дин Ачесонның сөздерін цитата келтіріп, Хомский бұл стратегияның мақсаты – "АҚШ-тың билігіне, орнына және беделіне" кез келген нұқсан келтіретін сын-қатердің алдын алу екенін айтады. АҚШ-та экономикалық шешімдерді ірі бизнеске бақылау құратын таңдамал әлеуметтік-экономикалық элита шоғырландыратынын атап өтеді, ол осы элитаның Империялық Ұлы стратегияда басты рөл атқаратынын, себебі олар АҚШ үкіметтеріне үнемі күшті ықпал етеді деп санайды. Осының нәтижесінде АҚШ-тың сыртқы саясаты әлемдік нарықтарға, энергия көздеріне және стратегиялық ресурстарға еркін қол жеткізуге және оны сақтап қалуға бағытталған. Хомский доктринаның нақты мақсаттарын былай бөліп көрсетеді: АҚШ басқаратын "орданың жалпы құрылымы" шеңберінде жаһандық биліктің басқа орталықтарын тежеу; әлемдік энергия көздерін бақылауда ұстау; қабылдамас тәуелсіз ұлтшылдық формаларын тоқтату; және ішкі жау территориясындағы "демократия дағдарысын" жеңу. Хомский бұл стратегияның бір бөлігі ретінде АҚШ тұрақты түрде "алдын алу соғысына" қатысады, ол халықаралық құқық бойынша заңсыз және соғыс қылмысы болып есептелуі мүмкін екенін атап көрсетеді. Алдын алу соғысы – бір елдің әлеуетті қауіпке айналу мүмкіндігіне жетпеуі үшін жүргізілетін қақтығыс. Хомскийдің сөзіне сүйенсек, Рональд Рейган, Джордж Буш және оның ұлы Джордж Буш басқарған кезеңдерде Гренада және Ирак сияқты "ойдан шығарылған немесе құрастырылған қауіптерге" шабуыл жасау белсенді түрде жүзеге асырылды. Ол бұл "алдын алу соғысын" "алдын ала соғыстан" ажыратады, өзін-өзі қорғау мақсатында халықаралық құқық бойынша ақталуы мүмкін деп санайды. АҚШ жүргізген алдын алу соғыстарының мысалдарын қарастыра келе, ол шабуылға ұшыраған елдердің барлығында үш ортақ белгі бар екенін айтады: 1) олар "де-факто қорғанышсыз", 2) олар "маңыздылығымен көзге түседі" және 3) оларды "үлкен жамандық және өмірге қауіп төндіретін нәрсе" ретінде көрсетуге мүмкіндік болды.
containing other centers of global power within the "overall framework of order" managed by the United States; maintaining control of the world's energy supplies; barring unacceptable forms of independent nationalism; and overcoming "crisis of democracy" within domestic enemy territory. Chomsky argues that as a part of this strategy, the U. S. has regularly engaged in "preventative war", which he highlights is illegal under international law and could be categorised as a war crime. Preventative war refers to conflict waged to prevent a nation ever reaching the stage where it could become a potential threat, and according to Chomsky, under the regimes of Ronald Reagan, George H. W. Bush and his son George W. Bush it has actively involved attacking "an imagined or invented threat" such as Grenada and Iraq. He differentiates this "preventative war" from "preemptive war", which he argues can be justifiable under international law in cases of self defence. Examining examples of preventative war waged by the United States, he notes that all of the nations that have been attacked have shared the same three characteristics: 1) they are "virtually defenseless", 2) they are "important enough to be worth the trouble" and 3) there has been a way to portray them as "the ultimate evil and an imminent threat to our survival."
Буш әкімшілігі және Иракқа шабуыл
Чомски 2001 жылы президент болып сайланған Джордж Буштың республикалық неоконсервативті әкімшілігі бұрынғы әкімшіліктерден бір маңызды жағынан ерекшеленетінін айтады: ол Императорлық Ұлы стратегияны ұстануға ашық болды, халықаралық айыптауларға қарамастан АҚШ-тың жаһандық гегемониясын қамтамасыз ету үшін күш қолдануға дайын екенін тікелей жариялады. Чомски бұл бұрынғы әкімшіліктерден өзгешелік деп санайды, себебі олар ешқашан мұндай доктринаны қабылдағанын жұртшылыққа ашық мәлімдемеген. Бұрынғы үкіметтер өз ниеттерін тек мамандар мен диссиденттік әдебиетті оқитын кісілер ғана білетін элиталық топтардың ішінде талқылаған. Осылайша, бұрын Императорлық Ұлы стратегия туралы тек әлеуметтік-экономикалық элита мен олардың солшыл сыншылары ғана білсе, енді барлық американдықтар оны білуі мүмкін. Ол мұны "маңызды айырмашылық" деп есептейді. Чомски пікірінше, АҚШ пен Ұлыбритания коалициясының Иракқа басып кіруі АҚШ үкіметінің Императорлық Ұлы стратегиясының кең контекстінде қарастырылуы керек. Ол Иракқа жасалған шабуыл АҚШ-тың алдын алу соғысы үшін нысана ретінде қарастырылатын үш критерийге сай келеді деп мәлімдейді. Батыс қарулы күштерінің күшіне қарағанда елдің "практикалық түрде қорғаныссыз" екенін атап өтеді, сонымен қатар елді бақылауға алу АҚШ-тың әлеуметтік-экономикалық элитасы үшін маңызды қадам боларына, елдің мол мұнай ресурстарына шексіз қол жеткізуге және басқа елдерді қорқытып, олардың мойынсұнуын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретінін айтады. Ол сондай-ақ үкімет пен БАҚ-тың пропагандасы Ирак президенті Саддам Хусейн мен "Әл-Қаида" арасында дұрыс емес байланыс жасауға тырысқанын, американдықтардың 11 қыркүйекке жасалған шабуылға қатысты қорқынышын пайдаланғанын мәлімдеді. Бұған қоса, олар Ирак үкіметі АҚШ-қа немесе оның одақтастарына қарсы қолдану үшін жаппай қырып-жоятын қару жасап жатыр деген жалған мәлімдеме жасады. Чомски 2003 жылғы Иракқа басып кірудің ерекше маңызды екенін атап өтеді, себебі ол халықаралық қатынастардағы "жаңа қағиданы" көрсетеді және болашақта АҚШ "Иран, Сирия, Анд аймағы және тағы да басқа бірнеше елдерге" қарсы алдын алу соғысын жүргізуге дайын болуы мүмкін.
Академиялық шолулар
Халықаралық істер журналында жазған Австралия Ұлттық университетінің профессоры Майкл Т. Бойль, Иммануэль Уоллерштейннің «Гегемония немесе өмір сүру» және «Американың құлдырауы: АҚШ хаотикалық әлемде» (2003) еңбегін бірге қарастырды. Ол екеуін де «кемшін болғанымен, ойлы аргументтер» деп бағалады, олардың Буш әкімшілігінің сыртқы саясатының АҚШ-тың әлемдік істерге араласуының ұзақ тарихымен үйлесетінін көрсетеді. Бойль кітаптың «көзді ашатын» тұсы мен тарихи деректерді талдауын жоғары бағалап, бірқатар сын айтты. Буш әкімшілігінің бұрынғы президенттермен сабақтастығын атап өткен Бойль, Чомскидің Буш әкімшілігі мен оның ізашарлары арасындағы айырмашылықтарды, әсіресе ұзақ жылдар бойына серіктес болған елдермен қарым-қатынасты үзуге дайындығын жеткілікті көрсетпегенін айтты. Бойльдің пікірінше, Чомски 2003 жылы АҚШ үкіметінің Иракқа соғыс жариялауына байланысты «нақты түсіндірме» бермеген, бұл қақтығыс 1980-жылдардағы Никарагуа мен Гренададағы әскери операциялардан әлдеқайда қымбат әрі қауіпті болды. Вуллонгонг университетінің журналистика оқытушысы Дэвид Блэколл Чомскидің кітабына «Азия-Тынық мұхиты медиа педагогі» журналында шолу жасады. Ол кітаптың оқырмандарды екі лагерьге бөлетінін атап өтті: империализмге қарсы көзқарастары нығаятындары мен Чомскидің идеяларын қауырсын теориясы деп қараушылар. Ол кітаптың «Террорға қарсы соғыс» АҚШ халқын үрейлендіріп, қару-жарақ нарығын дамытуға ықпал ететінін еске салатыны үшін маңызды екенін айтты. Алайда, ол Чомскидің мәтінінде «қайталама атрибуция мәселелері» бар екенін, мысалы, халықаралық баспасөзді бір жақты көзқараспен біртекті құрылым ретінде көрсетуін байқады. Соңында, ол кітаптың журналистика оқытушыларына үйрететін нәрсесі бар екенін ойлады: «[Егер] билік элитасының қандай да бір мәселені шешуге ниеті болса және халыққа ол ұнамаса, онда мәселе саяси күн тәртібінен және жаңалықтардан шығарылады – бұл үшін алаңдатудың әдісі қолданылады». Квинсленд университетінің профессоры Элиза Мэтьюс кітап туралы шолуын «Journal of Australian Studies» журналында жариялады. Ол кітапты Майкл Мур, Джон Дин және Боб Вудвард сияқты Буш әкімшілігін сынаған басқа кітаптарға ұқсас деп санайды, бірақ бұрынғы саясатты мойындауында жаңалық бар деп ойлады. Ол оның кейбір зерттеулерінің өз аргументтерін қолдауда «жеткіліксіз» екенін, газет хабарларына тым көп сүйенгенін және екіншілік дереккөздерді тексермегенін айтты. Басқа жағдайларда, Чомскидің өзінің еңбектерін сілтеме ретінде пайдаланғаны оны қанағаттандырмады. Ол мәтін кең аудиторияға арналғанына қарамастан, оны «оңай оқуға берілмейтінін» айтты және Чомскидің «саркастикалық әуезіне» наразылық білдірді.
Баспасөзге арналған пікірлер
АҚШ баспасөзіндегі пікірлер әртүрлі болды. "Нью-Йорк таймс" газетінде жазылған пікірде Гарвардта оқыған, Пулитцер сыйлығының иегері, АҚШ-тың БҰҰ-дағы бұрынғы елшісі Саманта Пауэр бұл кітапты АҚШ-тың сыртқы саясатына "ашулы және көбінесе шарлап кететін шабуыл" деп сипаттады. Чомски әлемді екі лагерьге бөліп отыр деп сеніп, ол "Гегемония немесе өмір сүру" кітабында АҚШ-ты "басты қысымшы, [ешқашан дұрыс іс істей алмайтын]", ал қысымға ұшырағандардың қылмыстарын елемейтін күйде бейнелейді. Ол АҚШ-тың жақсы ниетпен кез келген шетелдік араласу жасауы мүмкін деген тұжырымды мүлдем қабылдамайтынын айтып, кітабын оқудың оңай емес екенін, ал оның "сыңар және ащы үнінің" назарды алаңдататынын атап өтеді. Сонымен қатар, ол оның соңғы жазбаларды қолданудағы мәселелерін, әсіресе кейбір жазбалар оның бұрынғы жарияланымдарына сілтеме жасағандағы кемшіліктерін көрсетеді. Оның пікірлерімен келіспесе де, кітабын оқудың "ойды оятуға және сабақ беруге" лайық екенін, көптеген американдық емес адамдардың АҚШ-қа қалай қарағанын көрсетуде және АҚШ-тың сыртқы саясатындағы көптеген "құрылымдық кемшіліктерді" атап көрсетуде құнды екенін мойындайды. Сонымен қатар, Чомскидің "сын-ескертпелері әлемнің басқа бөліктеріндегі бағытты қалыптастырған және олардың пікірлерін шағылыстырғанын" мойындап, оның талдауының көптеген адамдар үшін 9/11-ден кейінгі шатасу мен көңіл көшіруді шешкенін айтады, бұл Буш әкімшілігінің "Неге олар бізді жек көреді?" деген сұраққа стандартты жауабынан туындаған. Кэрол Армбруст "Антиохиялық шолу" журналында Чомскидің кітабын сынға алды, оның жазу стилінің "көтеріңкі және ыңғайсыз" екенін, кітапты тек Чомскидің саяси көзқарасына келісетіндер ғана оқитынын мәлімдеді. Оның пікірлерін "қауырсын теориялары" деп атап, оның дәлелдерін "екі плюс екіні" қосып, "минус алты" алумен салыстырды. Керісінше, Publishers Weekly оны "оңай оқылатын" және "нақты әрі қоздырғыш" деп санады, бұл АҚШ-тың сыртқы саясаты жөніндегі пікірталасқа маңызды үлес қосады. Британдық баспасөздегі пікірлер көбінесе жағымсыз болды. Журналист Ник Коэн The Observer газетінде "Гегемония немесе өмір сүру" туралы сыни пікір білдірді, Чомскиді "көзбен шолу саясатының шебері" деп сипаттап, батыс солшылдарында Саддам Хусейннің "фашистік" режиміне қарсы тұрудан гөрі антиамериканизмге көбірек қызығушылық таныту бейіліне тоқталып өтті. Ол өзінің сынын негізінен кітаптың өзіне емес, Чомскиге және оның оқырмандарына арнап, оның "қиын прозасына" сілтеме жасады және оның аргументі "тығыз және себеп-салдар байланысы жоқ сөздермен толтырылған" деді. The Observer газетінде жарияланған қысқаша шолуда Оливер Робинсон бұл жұмысты АҚШ сыртқы саясатын зерттеген "бірден ашуды тудыратын, бірақ шарлап кететін" зерттеу деп сипаттады. Пиюш Матур бұл жұмысты Тайланд пен Гонконг арасындағы бірлескен Asia Times Online басылымы үшін қарады. Кітапты мақтап, Матур Чомскидің өзінің үкіметін сынға алуға дайын АҚШ азаматы болуының "ұлтшылдық немесе этноцентристік ниеттерден аулақ болатын" "тар көзқарастың шегінен шығудың" жолын көрсеткенін айтты. Чомскидің "қайқайыс әзіл-қалжыңдары мен сарказмын" атап өтіп, автордың "Америка императоры өзгелерге қарапайымдыққа шақырып жүргенімен, өзі әбден мақтанатынын сәтті көрсеткенін" айтады. Матур сонымен қатар АҚШ пен Ұлыбританияда жарық көрген кітаптың ең маңызды баспасөз шолуларына, атап айтқанда Пауэр мен Коэннің шолуларына назар аударды. Ол бұрынғысының шолуы "ешқандай инабатсыздықпен" жасалғанын және ол "Гегемония немесе өмір сүру" кітабын тек Буш әкімшілігінің сыны ретінде қарастырғанын, бұл туралы Матур айтпағанын атап өтті. Коэннің "улы" шолуына тоқталып, ол оның Чомскидің кітабына аз көңіл бөлгенін, оның орнына солшылдыққа қарсы "қиын түсінікті сөздерді" ұсынғанын атап өтті. Ақырында Матур Пауэр мен Коэннің қабылдаған "күркіреген қорғаныс және біршама тар көзқарас" Чомскинің ағылшын-американдық әлемнен алған қабылдауына "толық сәйкес келді" деп атап өтті.
Уго Чавестің қолдауы
2006 жылдың қыркүйек айында Венесуэла президенті Уго Чавес Біріккен Ұлттар Ұйымында сөйлеген сөзінде «Гегемония немесе өмір сүру» кітабының испан тіліндегі нұсқасын көрсетті. Чавес бұл еңбекті «20-ғасырда әлемде не болып жатқанын түсінуге көмектесетін тамаша кітап» деп бағалады. Ол қатысушылардың барлығын, соның ішінде АҚШ-тағыларды да, оқып шығуға шақырды, сондай-ақ: «Бір жағынан, бұл кітапты ең бірінші оқуға тиіс адамдар – АҚШ-тағы біздің туысқандарымыз, себебі оларға төнетін қауіп өз үйлерінде» деді. Империализмге қарсы және АҚШ-тың сыртқы саясатын, әсіресе Латын Америкасында сынға алған Чавес сөйлеген сөзінде АҚШ президенті Бушты «шайтан» деп атады. АҚШ-та кітапқа деген сұраныс күрт өсті. Бір апта ішінде сатылымдар он есеге артты, amazon.com-ның бестселлер тізімінде бірінші орынға, ал Borders Group және Barnes & Noble кітап дүкендерінің бестселлер тізімінде алтыншы орынға көтерілді. Хомскийдің саяси көзқарастарын сынаған Гарвард құқық мектебінің профессоры Алан Дершовиц «Нью-Йорк Таймс» газетіне «Гегемония немесе өмір сүру» кітабын сатып алғандардың көпшілігі оны оқымайды деп сенетінін айтты. «Мен Хомскийдің кітабын оқыған ешкімді білмеймін», – деді ол. Сонымен қатар, ол MIT профессорының «беттерді аударып оқығызбайтын, тоқтатып оқығызбайтын кітаптар жазатынын» айтты. «Ноам Чомскийдің кітаптарында бүктелген көптеген беттер бар, көбінесе 16-бетте». Чомский «Нью-Йорк Таймс» газетіне берген сұхбатында Венесуэла президентімен «кездесуге қуаныш танытар едім», оның үкіметінің жетістіктеріне қызығушылық танытып, Чавестің көптеген көзқарастарын «конструктивті» деп санайтынын мәлімдеді. Бұл кездесу 2009 жылдың тамызында Чомский Латын Америкасына сапармен келген кезде өтті. Кездесуді ашар баспасөз конференциясында Чавес «Гегемония немесе өмір сүру; біз өмір сүруді таңдаймыз» деп айтты, содан кейін Хомскийдің тезисін 20-ғасырдың басында неміс марксисі Роза Люксембург ұсынған «Социализм немесе варварлық» тұжырымымен салыстырды. Аудармашы арқылы сөйлеген Чомский: «Мен бейбітшілік туралы жазамын және бейбітшілікке кедергі келтіретін факторларды сынап бағалаймын, бұл оңай. Ал жақсы әлем құру қиын, Венесуэлаға соңғы сапарымның ең қызықты жағы – жақсы әлемнің қалай құрылып жатқанын көруімде» деді. Ол «Venezolana de Televisión» телеарнасына сұхбат беріп, АҚШ үкіметінің 2009 жылы Гондураста солшыл президент Мануэль Зелаяны құлатуға қатысқан төңкеріс туралы пікірін білдірді. Сондай-ақ, ол Чавестің үкіметі жүзеге асырып жатқан солшыл реформаларын қолдап, олардың «басқа бір әлеуметтік-экономикалық модель құруға бағытталған» әрекеттері, егер бұл жобалар сәтті аяқталса, әлемдік деңгейде әсерлі болатынын айтты. 2011 жылдың жазында Чомский 2009 жылдың желтоқсанынан бері қамауда отырған судья Мария Лурдес Афиунидің қамауға алынуына байланысты Чавестің үкіметін сынады. Ол «Оны тек денсаулығына байланысты ғана емес, сонымен қатар Боливар революциясының мақсаты ретінде қарастырылатын адамдық қадір-қасиетке сәйкес босату керек деп сенемін» деді. 2011 жылдың желтоқсанында Чомский осы ұстанымын қайталап, Чавеске хат жолдап, судьяны «Рождестволық кешірімге» қосуды сұрады. Афиуни 2013 жылдың 14 маусымында босатылды.