Кіріспе
Көміртек тотығының зиянды әсері
Көміртек тотығының зиянды әсері, әдетте, гемопротеиндердің протездік гема бөлігімен тығыз байланысуына байланысты деп есептеледі, бұл жасушалық процестерге кедергі келтіреді. Мысалы, көміртек тотығы гемоглобинмен байланысып карбоксигемоглобин құрайды, бұл газ алмасу мен жасушалық тыныс алуға әсер етеді. Газдың шамадан тыс мөлшерін жұтқанда гипоксиялық зақымдану, жүйке жүйесінің зақымдануы және тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Эстер Килликтің пионерлік еңбегі бойынша, кез келген адамның көміртек тотығына төзімділігі деңгейі бірнеше факторларға байланысты өзгереді, соның ішінде генетика (гемоглобин мутациялары), мінез-құлық (мысалы, белсенділік деңгейі, желдету жылдамдығы), бұрыннан бар ми немесе жүрек-қан тамырлары аурулары, жүрек шығыны, анемия, серпалы жасуша ауруы және басқа гематологиялық бұзылыстар, географиялық орналасу, барометрлік қысым және метаболизм жылдамдығы. Император Луций Верус тұтқындарды өлім жазасына кесу үшін түтін қолданған. Он бесінші ғасырда көмір шахталарында жұмыс істейтіндер кенеттен болатын өлімді зұлым рухтарға байланыстырған; көміртек тотығымен улану келесі ғасырларда табиғаттан тыс және паранормальды құбылыстармен, сиқыршылықпен және т.б. байланыстырылған.
Георг Эрнст Шталь 1697 жылы көміртек тотығы деп саналатын уытты буларға қатысты carbonarii halitus туралы айтқан. Фридрих Хоффман 1716 жылы көмірден улануға қатысты алғашқы заманауи ғылыми зерттеу жүргізді, өлтіруді жын-шайтан ырымдарына жатқызған ауыл тұрғындарының пікірін қабылдамады. Герман Боерхау 1730 жылдары жануарларға көміртек тотығының (көмір буларының) әсері туралы алғашқы ғылыми эксперименттер жүргізді. 1993 жылы Уэко қоршауында болған Дэвид тармағының қырғыны салдарынан түтін жұтып, 50-ден астам адамның қаза болғаны күдіктенуде.
Қаруландыру
Ежелгі тарихта Ханнибал Екінші Пуникалық соғыс кезінде римдік тұтқындарды көмір газымен өлтірген. Екінші дүниежүзілік соғыста нацистер Холокосттың бір бөлігі ретінде Хелмнода және басқа жерлерде газбен жүретін көліктерді пайдаланып, көміртек монооксидімен уландырып, шамамен 700 000 немесе одан да көп адамды өлтірді. Бұл әдіс сондай-ақ Треблинка, Собибор және Белзец сияқты бірнеше өлім лагерьлерінің газ камераларында қолданылды. Көміртек монооксидімен газдау T4 операциясында басталды. IG Farben газды қысыммен толтырылған баллондарда жеткізіп, әртүрлі психиатриялық ауруханаларда, мысалы, Хартхайм эвтаназия орталығында салынған газ камераларына құбырлар арқылы жіберді. Мысалы, танк қозғалтқыштарының түтіндері газды камераларға жеткізу үшін пайдаланылды.
Физиологиясы
Көміртек оксиді көптеген физиологиялық маңызды ферменттік және ферменттік емес реакциялар арқылы табиғи жолмен түзіледі. Физиологиялық сигнализациядан басқа, көміртек оксиді көбінесе 3% HbCO-дан төмен уытты емес деңгейде карбоксигемоглобин түрінде сақталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жасалма ауаның, әсіресе көміртек оксидінің (көмірқышқыл емес) терапиялық әлеуетін Томас Беддос, Джеймс Уотт, Тиберий Кавалло, Джеймс Линд, Хамфри Дэви және басқалар Пневматикалық институт сияқты көптеген зертханаларда зерттеді. АҚШ-та OSHA ұзақ мерзімді жұмыс орындаларындағы әсер ету деңгейін 8 сағаттық кезеңде орташа есеппен 50 ppm-ден төмен деңгейге шектейді; сонымен қатар, егер 100 ppm жоғарғы шегіне ("төбесіне") жеткен жағдайда, қызметкерлерді кез келген жабық кеңістіктен шығарып алу керек. + Ауадағы көміртек оксидінің концентрациясына қатысты әсерлері: Концентрация Симптомдар35 ppm (0,0035%), (0,035‰) 6-8 сағат бойы тұрақты әсерден кейін бас ауруы және бас айналу100 ppm (0,01%), (0,1‰) 2-3 сағат ішінде жеңіл бас ауруы200 ppm (0,02%), (0,2‰) 2-3 сағат ішінде жеңіл бас ауруы; ой-өріс жоғалту400 ppm (0,04%), (0,4‰) 1-2 сағат ішінде маңдайға бас ауруы800 ppm (0,08%), (0,8‰) 45 минут ішінде бас айналу, құсу және құрысу; 2 сағат ішінде есінен тану1600 ppm (0,16%), (1,6‰) 20 минут ішінде бас ауруы, жүрек соғудың жиілеуі, құсу және жүрек айну; 2 сағаттан кем уақытта өлім3200 ppm (0,32%), (3,2‰) 5-10 минут ішінде бас ауруы, бас айналу және құсу. 30 минут ішінде өлім.6400 ppm (0,64%), (6,4‰) 1-2 минут ішінде бас ауруы және бас айналу. 20 минуттан кем уақытта құрысулар, тыныс тоқтауы және өлім.12800 ppm (1,28%), (12,8‰) 2-3 демнен кейін есінен айырылу. 3 минуттан кем уақытта өлім.
Жедел улану
Көміртек тотығымен уланудың негізгі белгілері, ең көп мөлшерде оттегіге тәуелді органдар жүйесінде – орталық нерв жүйесінде және жүректе дамиды. Бұл симптомдар көбінесе тұмау сияқты вирустық инфекцияларға немесе тамақ улануы, гастроэнтерит сияқты басқа ауруларға ұқсатып жіберіледі. Бас ауруы – көміртек тотығымен уланудың ең көп кездесетін белгісі, көбінесе ол тұнжыраған, маңдай бөлігінде сезілетін және үзіліссіз болып сипатталады. Улану мөлшері артқан сайын жүрек аномалиялары пайда болады, оның ішінде жүрек соғудың жылдамдауы, қан қысымының төмендеуі және жүрек ырғағының бұзылуы; орталық нерв жүйесінің симптомдары: сананың шатасуы, галлюцинациялар, бас айналу, дененің тұрақсыздығы, ұстамалар, орталық нерв жүйесінің депрессиясы, ессіздік, тыныс алудың тоқтауы және өлім. Көміртек тотығына ұшырау жүрек зақымдануына байланысты өмір сүру ұзақтығын айтарлықтай қысқартуы мүмкін. Көміртек тотығымен уланудан кейін туындайтын маңызды мәселелердің бірі – кейінге шегінетін, ауыр неврологиялық белгілердің пайда болуы. Бұл белгілерге жоғары интеллектуалдық функциялармен қиындықтар, қысқа мерзімді есте сақтау қабілетінің жоғалтылуы, деменция, амнезия, психоз, тітіркену, ерекше дене қимылы, сөйлеу бұзылыстары, Паркинсон ауруына ұқсас синдромдар, қабықшалық соқырлық және көңіл күйдің төмендеуі жатады. Бұрын депрессиясы болмаған адамдарда да депрессия дамуы мүмкін. Бұл кешіктірілген неврологиялық салдарлар уланған адамдардың 50% - ында 2-40 күннен кейін пайда болуы мүмкін.
Созылмалы улану
Көмiртегi газының салыстырмалы түрде төмен деңгейiне ұзақ мерзiмдi әсер ету тұрақты бас ауруына, басы ауырлауға, депрессияға, сананың шатасуына, есте сақтау қабілетiн жоғалтуға, жүрек ауруына, есту қабілетiнiң бұзылуына және құсуға алып келуi мүмкiн. Төмен деңгейдегi ұзақ мерзiмдi әсердің тұрақты неврологиялық зақымдануға әкелуi мүмкiн бе, жоқ па - белгiсiз. Кейбiр адамдарда ұзақ мерзiмдi әсер жүрек-қан тамырлары жүйесiнiң симптомдарын нашарлатуы мүмкiн. Көмiртегi газына ұзақ уақыт бойы тозу, жүрек ишемиялық ауруы бар адамдар мен жүктi әйелдерге ең үлкен қауiп төндiредi. Эксперименттiк жануарларда көмiртегi газы, әдетте естуге шектеулі әсер ететiн шу әсерiнен туындаған есту қабілетiнiң нашарлауын күшейтедi. Адамдарда көмiртегi газымен уланудан кейiн есту қабілетiнiң нашарлауы туралы хабарлар бар. Сондықтан, мұндай өлімнен кейiнгi жағдайларда көмiртегi газының бояғыш әсерi, коммерциялық ет өңдеу өнеркәсiбiнде қызыл бояу ретiнде қолданылуымен ұқсас.
Эпидемиология
Көміртек тотығымен уланудың нақты саны белгісіз, себебі көптеген өлімге әкелмейтін жағдайлар анықталмай қалады. Улану әдетте қыс айларында жиі кездеседі. Бұл қыста газды қазандықтарды, газды немесе керосинді жылытқыштарды және ас үй пештерін жиі пайдаланумен байланысты, егер олар бұзылған және/немесе жеткілікті желдеткішсіз қолданылса, артық көміртек тотығын бөліп шығарады. Көміртек тотығын анықтау және улану электр қуаты үзілген кезде де артады, онда электрлік жылыту және тамақ пісіру құралдары істен шығып, тұрғындар уақытша отынмен жұмыс істейтін жылытқыштарға, пештерге және грильдерге көшеді (олардың кейбіреулері тек сыртқы пайдалануға арналған, бірақ олай болса да, қателікпен үй ішінде жағылады). Естілген мәліметтерге сәйкес, АҚШ-та жылына 40 000-нан астам адам көміртек тотығымен уланудан медициналық көмекке жүгінеді. АҚШ-та көміртек тотығымен уланудан болатын өлімдердің 95%-ы газды жылытқыштардың салдарынан туындайды. Көптеген дамыған елдерде өлімге әкелетін уыттанудың 50%-дан астамы көміртек тотығымен байланысты. CDC хабарлағандай, "әр жылы 500-ден астам америкалық көміртек тотығымен уланудан қаза табады, ал 2000-нан астам адам қасақана түрде уланып өз-өзіне қол жұмсайды". 1979-1988 жылдар аралығында АҚШ-та көміртек тотығымен уланудан 56 133 адам қайтыс болды, оның 25 889-ы өз-өзіне қол жұмсау нәтижесінде, ал 30 244-і кездейсоқ өлімге ұшырады. Оңтүстік Кореяда 2001-2003 жылдар аралығында 1950 адам көміртек тотығымен уланып, 254 адам қаза тапты. Иерусалимдегі зерттеуге сәйкес, 2001-2006 жылдар аралығында әр жылы 100 000 адамға шаққанда 3,53 адам уланды. Қытайдың Хубэй провинциясында 10 жыл ішінде уланудан 218 адам қайтыс болды, оның 16,5%-ы көміртек тотығынан болды.
Себептер
КонцентрацияКөздесі0.1 ppmТабиғи атмосфера деңгейі (MOPITT)0.5 - 5 ppmҮйлердегі орташа деңгей5 - 15 ppmДұрыс реттелген газ плиталарының жанында (үйлерде)5 000 ppmҮйдегі ағаш отының түтіні7 000 ppmКатализаторсыз, сұйылтылмаған машинаның ыстық түтіні
Көміртек оксиді – оттегі жетіспейтін жағдайда органикалық заттардың жануының нәтижесі, бұл оның толық тотығуын көмірқышқыл газына (CO2) айналдыруға кедерес жасайды. Көміртек оксидінің көздері: темекі түтіні, үй өрттері, бұзылған пештер, жылытқыштар, ағашпен қыздырылатын пештер, ішкі жану қозғалтқыштарының түтіндері, электр генераторлары, пропанмен жұмыс істейтін портативті пештер және жапырақ үрлегіштер, газон шабу машиналары, жоғары қысымды жуғыш машиналар, бетон кескіш аралар, шпаттельдер және дәнекерлеу аппараттары сияқты бензинмен жұмыс істейтін құралдар. Әдетте, бұл жабдықтар ғимараттарда немесе жартылай жабық кеңістіктерде қолданылғанда әсер етеді. Қармен бітелген шығарылатын түтікпен бос тұрған автомобильдердің ішінде отырған адамдардың улануына осы жағдай себеп болуы мүмкін. Шығарылатын коллектор мен қорғаныш арасындағы кез келген тесік түтін газдарының салонда пайда болуына әкелуі мүмкін. Қайықтардағы генераторлар мен қозғалтқыштар, әсіресе жүзетін үйлердегілер, көміртек оксидінен улануға себеп болуы мүмкін. Су астында тыныс алу аппаратын (SCUBA) пайдалану кезінде, бұзылған суға батыру компрессорларының салдарынан улану орын алуы мүмкін. Үңгірлерде, ыдырайтын органикалық заттардың болуынан жабық кеңістіктерде көміртек оксиді жиналуы мүмкін. Көмір шахталарында жарылыс кезінде толық емес жану орын алып, «ылғал» деп аталатын газ пайда болуы мүмкін. Газдың құрамында 3% дейін СО болуы мүмкін және бір демнен кейін өлімге әкелуі мүмкін. Уланудың тағы бір себебі – дихлорметан (метилен хлориді) деп те аталатын органикалық еріткіш әсері, ол кейбір бояуларды кетіру құралдарында кездеседі, себебі дихлорметанның метаболизмі көміртек оксидін тудырады. 2019 жылдың қараша айында АҚШ-та тұтынушыларға арналған бояуларды кетіру құралдарында дихлорметанға тыйым салынды.
Детektorлар
Алдын алу әлі де маңызды қоғамдық денсаулық мәселесі болып табылады, сондықтан тұрмыстық техниканы, жылытқыштарды, каминдерді және ішкі жану қозғалтқыштарын қауіпсіз пайдалану туралы халыққа білім беруді, сондай-ақ көміртек тотығын анықтағыштарды орнатуға көбірек мән беруді қажет етеді. АҚШ Тұтынушы өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы «көміртек тотығын анықтағыштар үй қауіпсіздігі үшін түтін анықтағыштармен бірдей маңызды» деп мәлімдеді және әрбір үйде кем дегенде бір көміртек тотығын анықтағышы болуын, ал ғимараттың әрбір қабатында біреуінің болуын ұсынады. Бұл анықтағыштар кеңінен қолжетімді, батареямен немесе желілік тоқпен жұмыс істейді, батареялық резервтік қуатымен немесе онсыз. Ғимараттарда көміртек тотығын анықтағыштар әдетте жылытқыштар мен басқа да жабдықтардың жанына орнатылады. Егер көміртек тотығының деңгейі жоғары болса, құрылғы дабыл береді, адамдарға эвакуациялануға және ғимаратты желдетуге мүмкіндік береді. Түтін анықтағыштардан айырмашылығы, көміртек тотығын анықтағыштарды төбеге жақын орналастырудың қажеті жоқ. Көміртек тотығын анықтағыштарды қолдану көптеген аймақтарда стандартталған. АҚШ-та Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығы жариялаған NFPA 720–2009 нұсқаулығына сәйкес, көміртек тотығын анықтағыштар/дабылдар тұрғын үйдің барлық қабаттарында, соның ішінде жертөледе және ұйықтайтын бөлмелердің сыртында орналастырылуы тиіс. Жаңа үйлерде желілік тоқпен жұмыс істейтін анықтағыштарда батареялық резервтік қуаты болуы керек және барлық қабаттағы тұрғындарды ерте ескерту үшін бір-бірімен байланыстырылуы керек.
Заңдық талаптар
NFPA стандарты міндетті түрде заңмен бекітілмейді. 2006 жылдың сәуірінен бастап АҚШ-тың Массачусетс штаты, ғимараттың жасына және оның меншік иесінде болғандығына немесе жалға берілгендігіне қарамастан, потенциалды көміртегі монооксиді (CO) көздері бар барлық тұрғын үйлерде детекторлардың болуын талап етеді. Бұл талапты қалалық инспекторлар бақылайды және 2005 жылы 7 жасар Николь Гарофалоның үйдің жылыту тежегіші қармен бітелгеннен қаза болуына байланысты енгізілді. Басқа да заңнамалық аумақтарда мұндай талаптар болмауы мүмкін немесе олар тек жаңа салынатын ғимараттар үшін немесе сату кезінде ғана талап етілуі мүмкін. Көліктерде түтін құбырлары бітелгеннен (мысалы, 1978 жылғы АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы қарлы дауылда және 2013 жылғы ақпандағы «норэстер») осындай оқиғалар болғанымен және құрылғылар саудада қолжетімді болғанына қарамастан, автомобильдерге арналған көміртегі монооксиді (CO) детекторларына заңдық талаптар жоқ.
Диагностика
Көміртек монооксидімен уланудың көптеген белгілері басқа да уланулар мен инфекциялардың (мысалы, тұмау) көптеген түрлерінде де кездесетіндіктен, диагноз қою көбінесе қиынға соғады. Тұрғын үй өртінде болу сияқты көміртек монооксидіне ұшырау мүмкіндігі болған жағдай, улануды болжауы мүмкін, бірақ диагноз қандағы көміртек монооксидінің деңгейін өлшеу арқылы расталады. Бұл қандағы карбоксигемоглобин мен гемоглобин мөлшерін салыстыру арқылы анықталады. Белгілі бір симптомдары бар уланған адамдарда бұл көрсеткіш көбінесе 10–30% аралығында болады, ал қайтыс болғандардың қанында 30–90% болуы мүмкін. Адамдар қандағы карбоксигемоглобин концентрациясы қалыпқа келгеннен кейін де көміртек монооксидімен уланудың маңызды белгілерін ұзақ уақыт бойы сезінуі мүмкін, сондықтан карбоксигемоглобин деңгейі қалыпты болған жағдайда (уланудың соңғы сатыларында болуы мүмкін) тексеруге келу улануды жоққа шығармайды.
Өлшеу
Көміртек оксиді адамның улану диагнозын растау үшін немесе өлімге әкелетін жағдайда сот-медициналық сараптамаға көмектесу үшін қанда спектрофотометриялық немесе хроматографиялық әдістермен анықталуы мүмкін. Карбоксигемоглобин деңгейін анықтау үшін КӨ оксиметрін қолдануға болады. Импульстік КӨ оксиметрлері карбоксигемоглобин деңгейін импульстік оксиметрге ұқсас, инвазивті емес саусаққа бекітілетін құрылғы арқылы бағалайды. Бұл құрылғылар саусақ арқылы әртүрлі толқын ұзындығындағы жарық сәулелерін өткізеді және капиллярлардағы гемоглобин түрлерінің жарық сіңіруін өлшейді. Қалыпты пульс оксиметрлері карбоксигемоглобин мен оксигемоглобин арасын ажырата алмайтындықтан, көміртек оксидімен улануды диагностикалауда тиімді емес. Тыныс арқылы КӨ мониторингі импульстік КӨ оксиметрияға балама болып табылады. Карбоксигемоглобин деңгейінің тыныс алғандағы КӨ концентрациясымен тығыз байланысы бар екені көрсетілген. Дегенмен, осы құрылғылардың көпшілігі пайдаланушыдан терең дем алып, тынысын тоқтатуды талап етеді, соның арқасында қандағы КӨ өкпеге шығып, өлшеу мүмкін болады. Жауап бермейтін адамдарда мұндай мүмкіндік болмағандықтан, бұл құрылғылар КӨ улануын анықтау үшін жедел медициналық көмек көрсету кезінде қолдануға қолайлы болмауы мүмкін.
Гипербарлық оттегі
Гипербариялық оттегі көміртек монооксидімен улануды емдеуде де қолданылады, себебі ол көміртек монооксидінің карбоксигемоглобиннен ажырауын қалыпты оттегіден гөрі жылдамдатуы мүмкін. Атмосфералық қысымның үш еселенген деңгейіндегі гипербариялық оттегі көміртек монооксидінің жартылай ыдырау мерзімін 23 минутқа дейін төмендетсе, қалыпты атмосфералық қысымдағы оттегі үшін бұл көрсеткіш 80 минутты құрайды. Екі емдеу әдісін салыстырған рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер жүргізілді; өткізілген алты зерттеудің төртеуі гипербариялық оттегі емдеу нәтижелерін жақсартатынын, ал екеуі гипербариялық оттегінің ешқандай пайдасын көрмегенін анықтады. Кейбір зерттеулер олардың жүргізілу әдісіндегі кемшіліктерге байланысты сынға ұшырады. Барлық әдебиеттерді қарастырғаннан кейін гипербариялық оттегінің рөлі нақты емес екені және қолда бар дәлелдер медициналық тұрғыдан маңызды пайданы нақтылай да, жоққа шығармай да қойды деген қорытындыға келді. Авторлар қалыпты оттегіні гипербариялық оттегімен салыстыру үшін ауқымды, жақсы жоспарланған, сыртқы бақылаудан өткен, көп орталықты зерттеу жүргізуді ұсынды. Жүрек аритмиялары стандартты кардиореанимация протоколдарымен емделеді. Ацидозды емдеуге тек оттегімен емдеу жеткілікті болуы мүмкін. Кешіккен неврологиялық зақымдар үшін көбінесе ұзақ мерзімді бақылау және қолдаушы емдеу қажет, әсіресе жүрек тоқтауы, кома, метаболикалық ацидоз белгілері бар немесе карбоксигемоглобин деңгейі жоғары адамдарда. Сонымен қатар, тез тыныс алуды ынталандыру үшін көмірқышқыл газын қамтамасыз ететін құрылғыны (ClearMate тауарлық атауымен сатылады) қолдануға болады.
Патофизиология
Көміртек моноксидінің дене жүйелеріне қалай әсер ететін нақты механизмдері күрделі және толыққанды түсіндірілмеген.
Гемоглобин
Көміртек оксидінің диффузия коэффициенті оттегіге қарағанда жоғары, ал адам ағзасында көміртек оксидін өндіретін негізгі фермент – гемооксигеназа, ол дерлік барлық жасушалар мен тромбоциттерде орналасқан. Дегенмен, Hb Kirklareli мутациясы сияқты белгілі бір мутациялар оттегіге қарағанда көміртек оксидіне 80 000 есе артық бейімділікке ие, нәтижесінде жүйелік карбоксигемоглобин 16% COHb тұрақты деңгейіне жетеді. Уытты концентрацияларда карбоксигемоглобин түріндегі көміртек оксиді тыныс алу және газ алмасу процесіне елеулі кедергі келтіреді, бір мезгілде жасушаларға оттегінің сіңуі мен жеткізілуін тежейді және көміртек диоксидінің шамамен 30% -ын шығарып тастайтын карбаминогемоглобиннің қалыптасуына бөгет жасайды. Сондықтан, көміртек оксидімен уланған пациент ауыр гипоксияны бастан кешіруі мүмкін. Бұл байланыс аэробтық метаболизмге және тиімді аденозин трифосфатының синтезіне кедергі келтіреді. Жасушалар анаэробтық метаболизмге көшіп, анроксия, сүт қышқылының ацидозы және жасушаның өліміне алып келеді. Көміртек оксиді мен цитохром оксидаза арасындағы байланыстың үзілу жылдамдығы баяу, бұл окисдену метаболизмінің салыстырмалы түрде ұзаққа созылған бұзылуына себеп болады. Бұл әсерлердің нәтижесінде липидтердің пероксидациясы пайда болады, ол орталық нерв жүйесіндегі ақ заттың кешіккен қайтымды демиелинизациясына әкеледі, бұл Гринкер миелинопатиясы деп аталады, ол мидың ішінде ісіну мен некрозға алып келуі мүмкін. Уланудан кейін байқалатын патологиялық өзгерістердің ерекше белгілері – ақ заттың, шарық денесінің, мишықтың, гиппокамптың және ми қабығының екі жақты некрозы.
Жүктілік
Жүкті әйелдерде көміртек тотығымен улану ұрыққа ауыр салдарлар тудыруы мүмкін. Улану анадан ұрыққа оттегі жеткізілуін азайту арқылы ұрық тіндеріндегі оттегінің жетіспеушілігіне (гипоксияға) әкеледі. Көміртек тотығы плацентадан өтіп, ұрықтың гемоглобинімен байланысады, бұл ұрық тіндерінде тікелей оттегінің жетіспеушілігін тудырады. Сонымен қатар, ұрықтың гемоглобині ересектердің гемоглобиніне қарағанда көміртек тотығына 10-15% жақындығы жоғары, сондықтан ұрықтағы улану ересектерге қарағанда ауыррақ болады. Жедел көміртек тотығымен улану кезінде ұрықтың аурушаңдық және өлім-жітім деңгейі жоғары, сондықтан ананың улануы жеңіл болса немесе ана жазылғаннан кейін де ұрықта ауыр улану немесе өлім болуы мүмкін.