Құдай қызметкерлерінің мойынға тағатын жолағы

Кіріспе

Мойындағы ұзын, тар матадан жасалған белдеу; діни киімнің бір бөлігі. Стола – әртүрлі христиан діндерінің литургиялық киімі, ол діни билікті бейнелейді. Протестант діндерінде дін қызметкерлері болмаса да, стола литургиялық киім ретінде қолданылады, бірақ ол дінге қатысты тағайындалған адам екенін көрсетеді. Ол әдетте жібектен жасалған, ұзындығы 7,5-9 фут, ені 3-4 сантиметр болатын, әртүрлі түсті матадан тұрады, екі шеті тік немесе кеңейіп, лопата немесе қоңырау пішіндес болуы мүмкін. Столаның ортасы мойынның арт жағына ілінеді, ал екі шеті алдыңғы жағында біріне-бірі параллель түрінде, бір-біріне бекітіліп немесе еркін ілінеді. Стола көбінесе әр түрлі әшекейлермен безендіріледі, әдетте екі крест немесе кейде басқа да маңызды діни суреттер болады. Ол көбінесе контрастты галонмен (өрнекті жиекпен) безендіріледі және шеттеріне Сандар кітабының 15:38-39 аяттарына сәйкес матадан жасалған бахрома тігіледі. Жағаның артқы жағына терді сіңіріп алатын ақ мата немесе кружево тігілуі мүмкін, оны столадан гөрі арзанға ауыстыруға болады.

Этимологиясы мен тарихы

"Стола" сөзі латын тіліндегі "stola" сөзінен шыққан, ал ол грек тіліндегі στολή (stolē) – "киім", бастапқыда "әшекей" немесе "жабдық" сөзінен туындаған. Алғашында стола – иықтарды жауып, денесінің алдына түсетін шалдың бір түрі болған; әйелдерде олар көбінесе өте үлкен болған. Шамамен жетінші ғасырда Рим шіркеуі қабылдағаннан кейін (одан бұрын да басқа жерлерде қолданылған), стола біртіндеп тарлып, көбірек әсемдікпен ерекшелене бастады, соның нәтижесінде мәртебе белгісіне айналды. Қазіргі кезде стола көбінесе кеңірек болады және алуан түрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Столаның "тегі" туралы көптеген теориялар бар. Кейбіреулер оның таллиттен (иудейлердің дұғалық жамылғысы) шыққан деседі, себебі ол қазіргі қолданысқа өте ұқсас (мысалы, дін қызметкері дұға басшылық еткенде киеді), бірақ бұл теория қазіргі таңда көп ескерілмейді. Көбірек тараған теорияға сәйкес, стола орарий деп аталатын литургиялық сүлгіден пайда болған, ол судариумға өте ұқсас (сұйыр). Шындығында, көптеген жерлерде стола орарий деп аталады. Сондықтан ол Иса Мәсіх шәкірттерінің аяқтарын жуғанда қолданған сүлгімен байланысты, және Мәсіхтің құлшылығының, қызмет етудің символы болып табылады. Дегенмен, столаның ең ықтимал шығу тегі – Рим империясындағы императорлық шенеуніктердің лауазымдық шарфымен байланысты. Діни қызметкерлер Рим әкімшілігінің құрамына кірген кезде (Константин I және христиандыққа қараңыз), оларға белгілі бір құрмет көрсетілді, соның ішінде императорлық (және шіркеулік) иерархиядағы дәрежелерді анықтау мүмкіндігі болды. Столаның әртүрлі түрлері (паллий немесе омофорионды қоса) осы қолданыстан өркендеді. Алғашқы мақсат – адамды нақты бір ұйымға жатқызу және оның топтағы дәрежесін көрсету болды, бұл функция стола бүгін де атқарып келеді. Осылайша, бастапқыда әрбір дін қызметкері немесе мирян киетін басқа литургиялық киімдерден өзгеше, стола – кәсібіне байланысты белгілі бір адамдар тобына ғана арналған киім болды. Римге дейінгі Италия дінінде де стола қолданылған. Умбрияның Игувин тақташаларында діни қызметкерлердің құрбандық шалу рәсімдерінде киетін киімі ретінде стола суреттелген. Ол құрбандық шалу кезінде иыққа тағылып, содан кейін құрбандық тортқа қойылған:

The word stole derives via the Latin stola, from the Greek στολή (stolē), "garment", originally "array" or "equipment". The stole was originally a kind of shawl that covered the shoulders and fell down in front of the body; on women they were often very large. After being adopted by the Church of Rome around the seventh century (the stole having also been adopted in other locales prior to this), the stole gradually became narrower and started to feature more ornate designs, developing into a mark of dignity. Nowadays, the stole is usually wider and can be made from a wide variety of material. There are many theories as to the "ancestry" of the stole. Some say it came from the tallit (Jewish prayer mantle), because it is very similar to the present usage (as in the minister puts it on when he or she leads in prayer) but this theory is no longer regarded much today. More popular is the theory that the stole originated from a kind of liturgical napkin called an orarium (cf. orarion) very similar to the sudarium. In fact, in many places the stole is called the orarium. Therefore, it is linked to the napkin used by Christ in washing the feet of his disciples, and is a fitting symbol of the yoke of Christ, the yoke of service. The most likely origin for the stole, however, is to be connected with the scarf of office among Imperial officials in the Roman Empire. As members of the clergy became members of the Roman administration (see Constantine I and Christianity) they were granted certain honors, one specifically being a designator of rank within the imperial (and ecclesiastical) hierarchy. The various configurations of the stole (including the pallium or the omophorion) grew out of this usage. The original intent, then was to designate a person as belonging to a particular organization and to denote their rank within their group, a function which the stole continues to perform today. Thus, unlike other liturgical garments which were originally worn by every cleric or layman, the stole was a garment which was specifically restricted to particular classes of people based on occupation. Stoles were already used in pre Roman Italic religion. In the Umbrian Iguvine Tablets, a stole was used by an officiating priest during offering rituals. It was worn on the shoulder during a sacrifice, and then placed on an offering cake:

Оны сойып жатқанда, оң иығыңа стола ки. Сойып болған соң, (столаны) мефа тортына қой. Оны ұсынып жатқанда, оң иығыңа стола ки. Астық шаруаларын және бал аралас суды құрбан ете гөр. (сол жерде, 164-бет)

Символикасы мен түсі

Стойла, цинктурамен және қазір көбінесе қолданылмайтын маниплмен бірге Исаның құмарлық кезіндегі байлаулар мен шектелгендігін символдайды; ол әдетте айқышпен әшекейленеді. Тағы бір түсініктеме бойынша, стойла – Құдай сөзін тарату міндетін білдіреді. Католик шіркеуінің латын литургиялық рәсімдерінде ділдің стойласы діни билікті көрсетеді, ал диакондық стойла (диогональды және бүйірінен біріктірілген) қызметті білдіреді. Шығыс православие шіркеуінде де символизм осылай, бірақ ол сондай-ақ тұрғылықты майлауды символдайды, ол тұрғылықты рәсімдермен бірге жүреді және стойла сияқты денеге төгіледі. Қасиетті әуежай мен Сағат Литургиясы кезінде киілетін стойла күндік литургиялық түске сәйкес келеді.

Рим католиктері

Латын католик дәстүрінде сола – қасиетті орден алғандарды белгілейтін киім. Ол дін қызметкеріне діяконды тағайындаған кезде беріледі, ол Екінші Ватикандық собордан кейін тонзура және кіші ордендер жойылғаннан кейін дін қызметкеріне айналады. Епископ немесе басқа дін қызметкері соланы мойнына байлап, ұштары алдынан төмен түседі, ал діякон оны сол иығына салып, оң жағына белбеу сияқты байланыстырады. Екінші Ватикандық собордан кейінгі литургия реформасына дейін епископ емес дін қызметкерлері соланы көкіректің үстінен кесіп (төмендегі суреттегідей) тағуға міндетті еді, бірақ тек Ассада немесе шашуба немесе плащ киген басқа да шараларда. Қазір оны көбінесе көкіректің үстінен кесіп емес, тік түсіріп киеді. Рим Миссалының жалпы нұсқаулығы, Рим-католик шіркеуінің Ассаға қатысты литургиялық заңы, дін қызметкерінің соланы кесіп тағуы міндетті екенін нақты көрсетеді. Онда: «Сола дін қызметкерінің мойнына ілінеді және кеудесінің алдынан төмен түседі» (GIRM §340) делінген. Егер нақты епархия немесе басқа да билік шығарған заң болмаса, бұл заңның мағынасын түсіндіру дін қызметкеріне қалдырылады. Салтанатты жағдайларда Папа өзінің жеке гербі бар, ерекше әшекейленген мемлекеттік соланы киеді. Ассаны тойлау үшін бас жұрғызушы және бірге жұрғызушылар соланы альбтың үстінен, бірақ шашубаның астынан киеді. Сол сияқты, діякон да соланы альбтың үстінен, бірақ далматиканың астынан киеді. Сола сондай-ақ киіздің немесе альбтың үстінен қасиетті тағлым беру және қабылдау үшін киіледі. Крест жолы сияқты паралитургиялық тойларда төрағалық ететін дін қызметкері немесе діякон әдетте соланы киіздің (немесе альбтың) үстінен және әрқашан плащтың астынан киеді. Католик тәжірибінде солаға арналған киімді кию дұғасы: Redde mihi, Domine, obsecro, stolam immortalitatis, quam perdidi in prævaricatione primi parentis: et, quamvis indignus accedo ad tuum sacrum mysterium, merear tamen gaudium sempiternum. Amen. ("Ием, маған алғашқы ата-анамыздың бұзушылығында жоғалған өшпес киімді қайтар, және мен Сенің қасиетті құпияларыңа лайықсыз жақындасам да, мәңгілік бақытқа лайық болуымды нәсіп ет.")

In the Latin Catholic tradition the stole is the vestment that marks recipients of Holy Orders. It is conferred at the ordination of a deacon, by which one becomes a member of the clergy after the suppression of the tonsure and minor orders after the Second Vatican Council. A bishop or other priest wears the stole around his neck with the ends hanging down in front, while the deacon places it over his left shoulder and ties it cross wise at his right side, similar to a sash. Before the reform of the liturgy after the Second Vatican Council, priests who were not bishops were required to cross the stole over the breast (as pictured below), but only at Mass or at other functions at which a chasuble or cope was worn. It is now often worn hanging straight down without being crossed across the breast. The General Instruction of the Roman Missal, which is the liturgical law for the Roman Catholic Church concerning the Mass, no longer makes explicit that a Priest must cross his stole. It states, "the stole is worn by the Priest around his neck and hanging down in front of his chest " (GIRM §340). Unless there is a law promulgated by a particular diocese or other ordinary, it is left to the priest to interpret what this means. On solemn occasions, the Pope wears, as part of his choir dress, a special stole of state highly decorated and bearing his personal coat of arms. For the celebration of the Mass, the principal celebrant as well as concelebrants wear the stole over the alb but under the chasuble. Likewise, the deacon wears the stole over the alb but under the dalmatic. The stole is also worn over the surplice or alb for the distribution and reception of Holy Communion. The priest or deacon who presides in paraliturgical celebrations, such as the Stations of the Cross, usually wears the stole over the surplice (or alb), and always under the cope. In Catholic practice, the vesting prayer for the stole is: Redde mihi, Domine, obsecro, stolam immortalitatis, quam perdidi in prævaricatione primi parentis: et, quamvis indignus accedo ad tuum sacrum mysterium, merear tamen gaudium sempiternum. Amen. ("Restore to me, O Lord, the robe of immortality, which was lost in the transgression of our first parents, and, inasmuch as I approach your Sacred Mysteries in an unworthy manner, nevertheless, may I be made deserving of eternal blessedness.")

Протестанттық

Протестант шіркеулерінде stole көбінесе дін қызметкерінің тағайындалуы мен Сөз және Құрбандық қызметінің мәртебесінің символы ретінде қарастырылады. Stole-дарды қауым көбінесе (кейде қолмен жасалған немесе әшекейленген) дін қызметкерін тағайындау кезінде немесе өмірдегі маңызды кезеңдерде махаббат сыйы ретінде тартады. Әдетте, протестант дін қызметкерлері stole-ды католик дін қызметкерлері сияқты мойынның арт жағынан, екі ұшы алға қарай түсіріліп (бірақ қабыспай) киеді. Бұл киімді англикан, лютеран және методист шіркеулерінің дін қызметкерлері жиі киеді. Пресвитериан, Біріккен Христиан шіркеуі, Христиан шіркеуі (Мәсіхтің шәкірттері) және Унитариандық Универсалист сияқты литургиялық емес протестанттық конфессияларда дін қызметкерлері дәстүрлі түрде шіркеу қызметтерінде мінбер киімін (уағыз айту шарфымен) немесе қарапайым костюм киеді, бірақ 1970 жылдардың ортасынан бері дін қызметкерлерінің stole киюі көбейді.

Англикандық

Англиядағы реформация кезінде stole, көптеген басқа да қасиетті киімдермен бірге, Англия шіркеуінен алынып тасталды. Оксфорд қозғалысы реформацияға дейінгі құлшылыққа қызығушылық таныта бастады, және ақырында англо-католик дін қызметкерлері арасында stole (басқа киімдермен бірге) қайта жаңғырылды. Бүгінде, Төмен шіркеудің дін қызметкерінің хор киімдерімен бірге stole киюі сирек емес, бірақ қатаңдары оның қолданылуына қарсылық білдіріп, оның орнына типет киеді. Бұл stole-дің қайта енгізілуі ХХ ғасырда да алаңдаушылық туғызды. 1950 жылдары Лондон епискобы Уильям Вэнд және Оксфорд епискобы Кеннет Кирк stole кимейтін кандидаттарды дін қызметіне бекітуден бас тартты. Көптеген кандидаттар өздерінің теологиялық және дәстүрлі сенімдеріне байланысты оны киюге қарсы болды. Ақырында, Кентербери архиепискобы Джеффри Фишер бұл мәселені шешіп, барлық епископтар кандидат stole кигісі келмегендігі үшін ғана дін қызметіне бекітуден бас тартпауы керек екенін бұйырды. Бүгінде бұл мәселе төмендеді. Диаконды дін қызметіне бекіту кезінде stole оған беріліп, иығына салынуы мүмкін. Діні қызметіне бекітілген жаңа дін қызметкері stole-ді мойнына іліп, алдынан түсіріп береді, тік немесе сирек жағдайда денесінің алдынан кесіп, белдікпен бекітеді.

Лютерандық

Америкадағы евангелистік лютеран шіркеуінде (ЕЛКА) Сөз және Тазару рәсімдерінің министрлері (пасторлар) және Сөз және қызмет министрлері (диакондар) екі тәртіпте де қасиеттілікке ие болғандықтан, шұлық киюге құқылы, бірақ көптеген диакондар оны кимейді. ЕЛКА пасторлары шұлықты әдетте тік төменге іледі, ал диакондар оны англикандық және римдік дәстүрлердегідей бір иықтан киеді. Лютеран шіркеуінің Миссури Синодында (LCMS) және тәуелсіз евангелистік лютеран шіркеуінде (Германия) тек пасторлар ғана шұлық киеді, себебі бұл лютеран дәстүрлерінде тек пасторлар ғана қасиеттілікке ие болады. (Епископтық басқарудың епископы және қауымдық басқарудың президенті лауазымдары жеке қасиеттілікке ие болу емес.) Алайда, кейбір лютеран шіркеулері, мысалы Финляндияның евангелистік лютеран шіркеуі мен Швеция шіркеуі, үш сатылы қасиеттілік қызметін (диакон, діни қызметкер және епископ лауазымдары жеке қасиеттілікке ие) жүзеге асырады. Мұндай шіркеулерде, діни қызметке көмектескенде диаконның шұлық киюі міндетті ереже болып табылады, ал діни қызметкерлер мен епископтар шұлықты қалай киюге болатыны туралы әртүрлі ережелер бар. Швеция шіркеуінің қасиетті қызметкерлері осы мақалада сипатталған англикандық диакондар мен діни қызметкерлердің тәжірибесін ұстанады, бірақ тік төмен ілінген шұлықты кию тәжірибесі епископтар үшін ғана сақталған (діни қызметкерлер оны кеудеге көлденең киеді, бірақ белбеу кимеген жағдайда).

Методист

Біріккен методистік шіркеуде, дін қызметкерлері (тоғысқандар) англикандық және римдік дәстүрлердегідей, иықтарына шәлді (киіз үйір) тағады. Дін қызметкері (ескіше ақсақал) англикандық немесе рим-католик дін қызметкері сияқты шәлді тағады, ал ақсақалдың рөлі, басқа протестанттық конфессиялармен қатар, осы лауазымға балама болып табылады. Ағылшын тіліндегі "priest" (қасиетті қызметкер) сөзі грек тіліндегі "presbyter" (ескіше ақсақал) сөзінен шыққан, ол "ақсақал" дегенді білдіреді.

Византиялық тәжірибе

Шығыс православие және грек-католик шіркеулеріндегі Византиялық дәстүр бойынша, дьякон киетін шұлық орарион, ал діни қызметкер немесе епископ киетін шұлық эпитрахелион деп аталады (епископ сонымен қатар омофорион киеді), олардың барлығы мағынасы мен қолданылуы жағынан батыс шұлықтарына ұқсас. Грек православиесінде дьякон екі еселенген орарион киеді, яғни сол қолдың үстінен, оң қолдың астынан өтеді. Кіші дін қызметкерлері (және грек және мелкиттік дәстүрлерінде алтарьда қызмет ететіндер де) орарионды белдеріне орап, артқы жағынан кесіп, содан кейін алдынан қайтадан кесіп, белдікпен бекітілген бөлігінің астына тығып немесе кесіспей тығып киеді (төмендегі субдьякон туралы түсіндірмеге қараңыз). Діни қызметкердің эпитрахелионы – мойынға ілінетін, екі ұшы алдыңғы жағында түймемен немесе тігіспен бекітілген ұзын матадан тұрады. Эпитрахелион оның киімінің шетіне жуық түседі және діни қызметкердің "майдануының" символы болып табылады (Септуагинта: Забур 132:2; KJV: Забур 133:2). Дәстүр бойынша – міндетті емес – эпитрахелионда жеті крест болады: алдыңғы жағында алтау (әр жағында үш) және жағаның артқы жағында біреу. Діни қызметкер дәстүр бойынша жағадағы крестке бата тілеп, кигені алдында оны сүйеді, ал шешіп алғаннан кейін қайтадан сүйеді. Құдайлық литургияға дайындалғанда, эпитрахелионды кигені алдында келесі дұғаны оқиды:

«Құдайға мадақ, Ол Өзінің рақымын діни қызметкерлеріне құяды, ол мүр майы сияқты басына, Һаронның сақалына, оның сақалына құяды: ол оның киіміне құяды». (Забур 132:2, LXX)

Ресей православие дәстүрінде діни қызметкер алғаш рет кигенде эпитрахелионға арнайы бата тілеп, қасиетті су шашуы мүмкін. Діни қызметкерге ең қарапайым қызметті, тіпті Күнделікті қызметті де эпитрахелионды (және кейбір дәстүрлерде эпиманиканы немесе "білезіктерді") кимегенше өткізуге рұқсат етілмейді. Адам күнәсін мойындағанда, діни қызметкер мойынұстаушының басына эпитрахелион шетін қояды. Күнәдан кешірім алғаннан кейін, мойынұстаушы діни қызметкердің қолын, содан кейін эпитрахелион шетіндегі кресттердің бірін сүйеді. Православие үйлену тойында діни қызметкер жас жұпты өмірдің рухани саяхатын бейнелейтін Ізгі хабардың айналасын үш рет айналуға шақырып, эпитрахелион шетін ұстауға шақырады. Протодьякон немесе архидьякон орарионды "екі еселенген" киеді, яғни сол иықтың үстінен, оң қолдың астынан және қайтадан сол иықтың үстінен өтеді. Екі ұшы төмен қарай түседі, біреуі алдыңғы, біреуі артқы жағына, стихарионның (далматикалық) шетіне дейін. Дьякон орарионды сол иығының үстінен жай ғана өтеді, екі ұшы тік төмен қарай түседі, біреуі алдыңғы, біреуі артқы жағына, стихарионның шетіне дейін. Бұл тек ең дәстүрлі православие шіркеулерінде ғана кездеседі. Көптеген шығыс дәстүрлерінде шұлық әрқашан "екі еселенген" киіледі, егер дьякон тек эксорассон (сыртқы көйлек) киген болса, онда ол бүктеліп, сол иықтың үстінен киіледі. Субдьякон орарионды екі иығына киеді, артқы және алдыңғы жағынан кесіп. Субдьякон қызметін атқаратындар (яғни, киінген және субдьякон ретінде қызмет ететіндер, бірақ тағайындалмағандар) орариондарын тек артқы жағынан кесіп киеді, бұл олардың қасиетті санға ие емес екенін көрсетеді.

Шығыс православие

Шығыс православие шіркеулерінде діни қызметкердің киген киімі жоғарыда сипатталған эпитрахельге өте ұқсас; алайда, мойынға оралған және бекітілген ұзын, тар матадан емес, көбінесе басы кигізілетін тесігі бар бір кең матадан тігіледі. Кейде, литургиялық ғұрыпқа байланысты, ол арқаға қарай да созылуы мүмкін.

Ұлыбритания монархы

Британ монархы, діни санға ие болмаса да, паттағы рәсім кезінде хризма майымен майланады және столамен жабылады. Бұл алтын жібектен тігілген стола ресми түрде Stole Royal немесе Armilla деп аталады және паттағы рәсім күніне дейін Вестминстер аббаттығының Иерусалим бөлмесінде түнде сақталатын бірнеше паттағы киімдердің бірі. Паттағы рәсім (әрдайым Евхаристия контекстінде өтеді) – Англия шіркеуінің ресми литургиясы; Кентербери архиепископы рәсімге жауапты және көбінесе оны жүргізеді.

Мандалық

Мандаизм дінінде ділбастар ритуалдар кезінде шәл қолданады.

Универсалдық унитаризм

Тарихи тұрғыдан алғанда, унитариандық және универсалистік дін қызметкерлері ғибадатты жүргізе отырып, көше киімдерін, ресми таңғы пальтоларын немесе академиялық көйлектерін киетін, ал столалар сирек кездесетін. Юнитариандық универсалистік дін қызметкерлерінің столаларды қабылдауындағы маңызды сәт 1960 жылдардың соңында Абраксас қауымының құрылуы болды, ол әлемнің құрмет, өкініш, алғыс айту және қызмет көрсету дәстүрлерін пайдаланып, либералды діни қауымдар үшін осы формаларды жаңаруға бағытталған, қысқа мерзімді күш-жігер еді. Абраксас негізін қалаушы Верн Барнет «біздің жетістігіміз негізінен әріптестерімізге столалар немесе басқа да діни киімдерді киюді үлгі еткенімізде болды» дейді және Юджин Пикетт, Унитариандық Универсалистік қауымдастығының президенті, 1970 жылдардың ортасында Бас Ассамблеяда Абраксас қауымы сыйлаған столаны кигенін атап өтеді. Сонымен қатар, шамамен сол кезде Унитариандық Универсалистік дін қызметіне қатысқан әйелдердің санының артуы столалардың танымалдылығының өсуіне ықпал еткен болуы мүмкін. Сондай-ақ, 20 ғасыр бойы католик және православие дінінен шыққан адамдардың санының артуы да олардың Унитариандық Универсалистерге айналуына себеп болған болуы мүмкін. Бүгінде көптеген унитариандық универсалистік дін қызметкерлері апталық ғибадат қызметтерінде стола/шарф/типет киеді, ол дін қызметкерінің дәрежесін көрсетеді. Қызметке қатысушылар да стола киюі мүмкін. Унитариандық Универсалистік столалары көбінесе Унитариандық Универсалистік отты шақыратын келішпен әшекейленеді және әртүрлі түстерде болады.