Кіріспе

Бір компьютерде бірнеше операциялық жүйені орнату амалы – бір компьютерге бірнеше операциялық жүйе орнатылып, қайсысын іске қосу керектігін таңдау мүмкіндігі. "Қос жүктеу" термині екі операциялық жүйенің ең көп тараған конфигурациясын білдіреді. Көп жүктеу үшін арнайы жүктеуші қажет болуы мүмкін.

Қолданылуы

Көп жүктеу бір компьютерде бірнеше операциялық жүйенің орналасуына мүмкіндік береді; мысалы, егер пайдаланушыда жиі қолданылатын негізгі операциялық жүйе және сирек қолданылатын қосымша операциялық жүйе болса. Көп жүктеу жаңа операциялық жүйені қажетті барлық бағдарламаларды орнатуға және ескі операциялық жүйені алып тастамас бұрын, қажет болған жағдайда, деректерді көшіруге мүмкіндік береді. Көп жүктеудің тағы бір себебі – жаңа операциялық жүйені толық ауыстырмай зерттеу немесе сынап көру. Әртүрлі бағдарламалық қамтамасыздар әртүрлі операциялық жүйелерді талап ететін жағдайларда көп жүктеу өте пайдалы. Көп жүктемелі конфигурация пайдаланушыға барлық бағдарламалық қамтамасын бір компьютерде пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл көбінесе NTLDR, LILO немесе GRUB сияқты жүктеушілерді пайдалану арқылы іске асырылады, олар бірнеше операциялық жүйені жүктете алады. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушілер де әзірлеу немесе сынау үшін бірнеше операциялық жүйе қажет болған кезде көп жүктеуді қолданады. Бұл жүйелерді бір машинада орнату аппараттық құралдардың бағасын төмендетуге көмектеседі. Көп жүктеу пайдаланушыға жеке және жұмысқа арналған жүйелер арасында ауысуға мүмкіндік береді, тіпті егер олардың әрқайсысы үшін бірдей операциялық жүйе қолданылса да, екі пайдаланушы ортасының қауіпсіздігі мен бөлінуін сақтауға мүмкіндік береді. Көп жүктеуге балама ретінде виртуализацияны қарастыруға болады, онда гипервизор қонақ операциялық жүйелерін іске қосатын бір немесе бірнеше виртуалды машиналарды хосттайды.

Бір томға операциялық жүйелердің саны (логикалық диск)

OS/2 екі жүйелі конфигурациясында C дискісінде DOS және OS/2 орналасуы мүмкін. Пайдаланушы қажетті көшіру, жылжыту және атауын өзгерту операцияларын жүзеге асыру үшін DOS немесе OS/2 командалық жолынан BOOT командасын береді, содан кейін C: дискісінде көрсетілген жүйеге қайта жүктеледі. Басқа жүйелер де бірдей логикалық дискідегі басқа жүйелер үшін ұқсас механизмдерді ұсынады.

Әр сақтау құрылғысына операциялық жүйелердің саны

Көп жүктемелі компьютерде әрбір операциялық жүйе өз жеке сақтау құрылғысында орналасуы мүмкін, немесе кейбір сақтау құрылғылары әртүрлі бөлімдерде бірнеше операциялық жүйені қамтуы мүмкін. MBR-де немесе MBR арқылы жүктелетін жүктеуші логикалық дискілердің мәзірін көрсетеді және таңдалған жүктеушіні сол дискінің PBR-нен жүктейді. Әр сақтау құрылғысында бір операциялық жүйе бар компьютердің мысалы – Windows-ты бір дискіде, ал Linux-ты басқа дискіде сақтайтын қос жүктемелі компьютер. Мұндай жағдайда, көп жүктемелі жүктеуші міндетті түрде қажет емес, себебі пайдаланушы қосылғаннан кейін дереу BIOS конфигурациясына өтіп, жүктеу тізімінде қажетті дискіні бірінші орынға қоя алады. Әр операциялық жүйе өз дискісінде болғанда, дискіні бөлудің қажеті жоқ. Бір сақтау құрылғысында бірнеше операциялық жүйе бар компьютердің мысалы – Windows пен Linux-ты бір дискіде сақтайтын, бірақ жүйедегі BIOS пайдаланушыға жеке дискілер мен бөлімдерді жүктеуге рұқсат бермейтін қос жүктемелі компьютер. Бұл жағдайда көп жүктемелі жүктеуші қажет. Сондай-ақ, әр операциялық жүйеге өз бөлімін беру үшін дискіні бөлу қажет. Бұл қажет, өйткені әр жүйенің өз файлдары мен жұмыс істеу нұсқаулары болады. Сонымен қатар, толығымен бөлек операциялық жүйе пайдаланылғанда, бөлімдерді басқа форматта пішімдеу қажет болуы мүмкін. Мысалы, егер пайдаланушы Windows пен Linux-ты орнатуды жоспарласа, онда Windows бөлімі, әдетте, NTFS форматында пішімделеді, себебі Windows ext4 форматында жұмыс істей алмайды, ал Linux бөлімі, әдетте, ext4 файлдық форматында пішімделеді, себебі Linux NTFS форматында жұмыс істей алмайды. Дегенмен, егер пайдаланушы Windows-тың екі нұсқасын (мысалы, Windows 7 және Windows Vista) немесе Linux-тың екі нұсқасын (мысалы, Linux Mint және Ubuntu Linux) қос жүктеуді жоспарласа, онда бір файлдық жүйені (мысалы, NTFS немесе ext4) барлық дискілер мен бөлімдерде қолдануға болады.

Бөлімдеу

Негізгі идея – жоспарланған әрбір орнатуға орын беру үшін дискіні бөлу, әдетте жүктеу, түбірлік, дерек сақтау және резервтік көшірмелер үшін жеке бөлімдерді қамту.

MBR жүктеуіші

MBR жүктеуіші, мысалы Air Boot, 0-ші тректегі стандартты жүктеу кодын таңдау мәзірін көрсетіп, таңдалған жүйені жүктеуге арналған кодпен алмастырады. Кейбіреулерін, мысалы Air Boot, сыртқы конфигурация мәзірін қажет етпей, автоматты түрде немесе жүктелу кезінде пайдаланушы өздігінен баптауға болады.

Linux жүктеуіштері

GRUB және LILO сияқты Linux жүктеуіштері MBR немесе PBR-де орналаса алады. Олар /boot каталогындағы конфигурациялық файлдарды таңдау мәзірін басқару үшін пайдаланады.

OS/2 жүктеу менеджері

OS/2 жүктеу менеджері негізгі бөлімге орнатылуы керек. OS/2 бөлу құралдары мәзірде төрт жүйеге дейін конфигурациялай алады, олардың әрқайсысы негізгі бөлімде немесе кеңейтілген логикалық бөлім ішіндегі логикалық томда орналасуы мүмкін. OS/2 жүктеу менеджері мәзіріне GRUB сияқты жүктеу құралын қосуға болады, сондай-ақ OS/2 жүктеу менеджерін басқа жүктеу құралының мәзіріне қосуға да болады. Air Boot, GRUB және LILO сияқты жаңа жүктеу құралдары көбірек мүмкіндіктер ұсынады.

Microsoft Windows және Linux

Бірнеше жүктеудің танымал конфигурациясы – әрқайсысы өз бөлімінде орналасқан Linux және Windows операциялық жүйелерін қос жүктеу. Windows көптеу жүктеу жүйелерін қолдамайды және қамтамасыз етпейді, тек бөлімге арналған орнатуға ғана рұқсат береді, ал жүктеуші таңдау мүмкіндігі ұсынылмайды. Дегенмен, қазіргі Linux орнатушыларының көпшілігі қос жүктеуді қолдайды (бірақ бөлімдер туралы білім болуы тиімді). Көбінесе орнатулар қатесіз өтеді, бірақ қайта іске қосылғанда жүктеуші екі операциялық жүйенің тек біреуін ғана таниды. Linux жүктеу басқарушысын/жүктеушісін (әдетте GRUB) негізгі жүктеуші ретінде орнатудың бірнеше артықшылығы бар. Дұрыс орнатылған Linux жүктеуіштері Windows операциялық жүйелерін табады, бірақ Windows жүктеу басқарушылары Linux орнатуларын тани алмайды (сондай-ақ Windows Linux файлдық жүйелерімен тікелей жұмыс істемейді). MBR жүктеу кодын System Rescue CD-де бар dd командасымен сақтық көшірмесін жасауға және қалпына келтіруге болады. Windows-ты бірінші негізгі бөлімге орнату жиі ұсынылады. Windows және Linux жүктеуіштері бөлімдерді сану арқылы анықтайды. (Ескерту: Windows және Linux екі жүйе де бөлімдерді бөлім кестесіндегі реті бойынша санайды, бұл дискідегі бөлімдердің ретінен өзгеше болуы мүмкін.) Қатты дискінің соңындағы бөлімді қосу немесе жою алдыңғы бөлімдерге әсер етпейді. Бірақ, егер қатты дискінің басында немесе ортасында бөлім қосылса немесе жойылса, келесі бөлімдердің нөмірленуі өзгеруі мүмкін. Егер жүйелік бөлімнің нөмірі өзгерсе, операциялық жүйенің дұрыс жүктелуі және жұмыс істеуі үшін жүктеушіні қайта конфигурациялау қажет. Windows негізгі бөлімге орнатылуы керек (ескі жүйелерде бұл бірінші бөлім болуы керек). Linux-ты қатты дискідегі кез келген орынға орнатуға болады және логикалық бөлімдерге де (кеңейтілген бөлім ішінде) орнатуға болады. Егер Linux кеңейтілген бөлімнің ішіндегі логикалық бөлімге орнатылса, онда негізгі бөлімдердегі өзгерістер оған әсер етпейді.

Бейтарап MBR

GRUB-ты MBR-де сақтаудың баламасы – Windows немесе басқа да жалпы PC жүктеу кодын MBR-де сақтап, GRUB немесе басқа жүктеушіні Windows бөлімінен өзге негізгі бөлімге орнату, осылайша MBR-ді бейтарап күйде ұстау. Нәтижесінде, жүктелу кезінде операциялық жүйені таңдау, бөлім кестесінде жүктеу немесе "белсенді" белгісі орнатылған негізгі бөлімдегі жүктеушіге байланысты болады. Бұл жүктеуші DOS, OS/2, eComStation, ArcaOS немесе BSD, сондай-ақ Linux немесе Windows жүктеушісі болуы мүмкін. Windows негізгі бөлімінде жүктеу белгісі орнатылған жағдайда, Windows Boot Manager-ді EasyBCD сияқты бағдарлама арқылы тізбектеп жүктеуге болады. Бұл белсенді бөлімнің жүктеу менеджері алдымен пайдаланушыдан қай операциялық жүйені жүктеу керектігін сұрайды, содан кейін қажет болса GRUB сияқты басқа жүктеушіні, тіпті логикалық бөлімге орнатылған жүктеушіні де жүктейді, ал GRUB Linux ядросын әдеттегідей, MBR-ге орнатылғандағыдай жүктейді. Белсенді бөлім операциялық жүйені таңдаудан басқа мақсаты жоқ, мысалы, IBM-нің OS/2 Warp және оның туындыларымен бірге келген жүктеу менеджері сияқты болуы мүмкін.

Apple-дің оқу лагері

Boot Camp Intel негізіндегі Apple Macintosh компьютерлерінің иелеріне Windows XP, Vista, 7, 8 және 10 операциялық жүйелерін өздерінің Mac компьютерлеріне орнатуға мүмкіндік береді. Бағдарлама бастапқыда бета нұсқасында Apple веб-сайтынан жүктеу арқылы қолжетімді болды (Mac OS X 10.4 (Tiger) нұсқасымен үйлесімді), ал кейіннен Mac OS X 10.5 (Leopard) нұсқасынан бастап Mac OS X жүйесімен бірге жиынтықта келді. Boot Camp HFS+ файлдық жүйелерді бұзбай дискіні бөлуге және өлшемдерін өзгертуге, жүктеу мәзірі опцияларын және қажетті құрылғы драйверлерін CD-ге жазу мүмкіндігін ұсынады. Windows XP кеңейтілген микропрограммалық интерфейсімен (Extensible Firmware Interface) (қадимгі BIOS-тың ізбасары) үйлесімсіз болғандықтан, алғашқы Intel Mac компьютерлерінің микропрограммасын BIOS эмуляциясын қолдау үшін жаңарту қажет. BIOS эмуляциясы үйлесімділікті қолдау модулі (Compatibility Support Module - CSM) арқылы жүзеге асырылады. Apple Windows емес бөлімдердің форматтарын немесе драйверлерін қолдамайды, сондықтан басқа операциялық жүйелерді Boot Camp арқылы тікелей орнату немесе конфигурациялау мүмкін емес. Дегенмен, Intel Macintosh-тың BIOS эмуляциясын пайдалана алатын кез келген операциялық жүйені, Windows XP емес нұсқаларын қоса алғанда, іске қосуға болады. Ubuntu Linux дистрибутиві осы мақсатта ерекше танымал, себебі ол ашық кодты драйверлермен қатар, меншік құрылғы драйверлерін пайдалану опциясын ұсынады.