Кіріспе

Кубалық американдық қашықтыққа жүгіруші, кейіннен жеңіл атлетика жаттықтырушысы.

2020 жылдың қаңтар айында АҚШ-тың SafeSport орталығы Салазарды оған қатысты жыныстық және эмоционалдық зәбір-зоққылар бойынша айыптауларды тергеу кезінде уақытша тыйым салынған тізімге қосты. SafeSport оны бір жарым жылдан кейін, 2021 жылдың шілдесінде, эмоционалдық және жыныстық қатынасқа қатысты төрт бұзушылық жасағаны анықталғаннан кейін, толығымен тыйым салды. 2021 жылдың желтоқсанында Салазар бұл тыйымға арбитраж арқылы шағымданды, бірақ соттан жеңіліске ұшырады, ол USOPC немесе USOPC мойындаған кез келген спорт федерациясы ұйымдастырған кез келген шараға қатысудан мүшеліктен шығарылды.

Жоғары мектеп

Кубада туған Салазар Массачусетс штатының Уэйленд қаласында өсті. Оның әкесі Хосе Фидель Кастроның жақын досы және революционер болған, бірақ кейін коммунистік режимге қарсы шығып, Кастроға қарсы қозғалыстың мүшесіне айналды. Кіші Салазар – 1975 жылы штаттағы кросс-кантри жарысында жеңімпаз атанған, дара жоғары мектептің ең үздік жүгірушісі еді. Ол танымал Бостонның үлкен трек клубында жаттықты (сол клубтың мүшелері Билл Роджерс, Рэнди Томас және Грег Мейер сияқтылар еді), онда оған "жаңадан келген" деген есім берілді.

Коллегиалды

Массачусетс штатынан Орегон университетіне оқуға түсті, онда ол көптеген «All-American» құрметті марапаттарын жеңіп алды, 1977 жылы NCAA кросс-кантри чемпионатының құрамында болды және 1978 жылы жеке NCAA кросс-кантри чемпионатында жеңімпаз атанды. Салазар 1978 жылы NCAA ұлттық кросс-кантри чемпионатында суық, қарлы ауа-райында жеңіске жетіп, «Track & Field News» журналының «Жыл спортшысы» атанған Генри Роноға сол жылғы сирек жеңілістерінің бірін сыйлады. Ол 1979 жылы Лехай университетінде өткен NCAA ұлттық кросс-кантри чемпионатында Ронаодан кейін екінші орынды иеленді. Бұл жарыста Ронао (28:19) және Салазар (28:28) NCAA чемпионаты тарихындағы 10 000 метрлік кросс-кантридегі үшінші және бесінші ең жылдам уақытты көрсетті. Кейіннен NCAA кросс-кантри жарыстарында үш он жылдықтан астам уақыт бойы ешбір спортшы осы көрсеткіштерге жете алмады. Осыдан кейін ол Олимпиадалық іріктеу кезеңінде 10 000 метрлік қашықтықта 28:10.42 уақытпен үшінші орынды алып, 1980 жылғы Олимпиада құрамасына ілікті (бірақ АҚШ-тың Мәскеудегі Олимпиаданы бойкоттауына байланысты құрама Олимпиадаға қатыспады) және осы құрбан болған спортшылар үшін арнайы жасалған 461 Конгресс алтын медалінің бірін алды. 1978 жылы Фалмут жол жүгірісінде 10-шы орынға түсіп қалғаннан кейін, ол финиш сызығында 107 градус Фаренгейт (41.7°C) температурада құлап, дәрігерлер оған соңғы қасиетті дұға оқыды. 1981 жылы Нью-Йоркте өткен Миллроуз ойындарында ол 13:21.2 уақытпен Американың жабық 5000 метрлік рекордты жаңартты, бірақ Сулейман Нямбуи 13:20.3 уақытпен жабық әлемдік рекордты жаңартқандықтан екінші орынды иеленді.

Колледжден кейінгі

1980 жылдан 1982 жылға дейін Салазар Нью-Йорк марафонында үш рет қатарынан жеңіске жетті. Оның алғашқы марафоны 1980 жылғы жарыс болды, ол оны 2:09:41 уақытында жеңіп алды, сол кездегі ең жылдам американдық дебюті және АҚШ спортшысының тіркелген екінші ең жылдам уақыты (Билл Роджерстің 1979 жылы Бостонда көрсеткен 2:09:27 нәтижесінен кейін). Жеңіске жеткеннен кейін ол Sports Illustrated журналының мұқабасында болды. 1981 жылы Салазар Нью-Йорк марафонында 2:08:13 уақытпен әлемдік рекордты жаңартты, 1969 жылы Бельгияның Антверпен қаласында австралиялық Дерек Клейтон орнатқан 2:08:33 уақытын 12 жылдан асып түсті. Алайда, қайта өлшеу кезінде трассаның 42,195 шақырымнан шамамен 148 метрге қысқа екені анықталды. Бұл шамамен 27 секундке тең. 1982 жылы ол Дик Бердслимен есте қаларлық бәсекеден кейін өзінің бірінші және жалғыз Бостон марафонында жеңіске жетті. Салазар Бостон мен Нью-Йорктегі жеңістері үшін Track & Field News журналында марафонда әлемдегі бірінші орынды, Оранж Боул 10К-да 28:04 уақытымен 10 км-дегі американдық жол рекорды үшін Солтүстік Американың жол рейтингінде бірінші орынды және өте бәсекеге толы Фалмут 7,1 мильдік (11 км) жол жарысында 31:53 уақытын көрсетіп (ондағы екінші жеңісі және жол рекорды), әлемдегі сегізінші орынды (және 13:11.93 нәтижесімен американдық бірінші орынды) 5000 метрде және 10 000 метрде әлемдегі екінші орынды иеленді. Ол Юджинде (27:30.0), Ослода (27:25.61) және Парижде (27:29.06) үш рет екінші орынды алды. Салазар кросс-кантри жарыстарында да табысқа жетіп, колледж және колледжден кейінгі ұлттық чемпионаттарда бірнеше All American атағын жеңіп алды. 1979 жылы Салазар АҚШ-тың кросс-кантри чемпионатында жеңіске жетті. Ол IAAF Cross Country World Championships жарысында да жақсы өнер көрсетіп, 1982 жылы екінші, ал 1983 жылы төртінші орынды алды. 1982 жылғы күміс медалі американдық ер адамның Әлемдік кросс-кантриде тұғырға көтерілген соңғы ретін көрсетеді. 1983 жылғы әлем чемпионатында төртінші орын алғаннан (алдыңғы үш орыннан бір секунд қана артта) Салазар 1983 жылы Америка 10 км және Continental Homes 10 км жарыстарында тиісінше 28:02 және 28:01 уақыттарымен Американың 10 км жол рекордын екі рет жаңартты. Ол 1983 жылы Track & Field News журналының Солтүстік Америка жол рейтингінде бірінші орынды иеленді. Сондай-ақ, ол 1983 жылы 10 000 метрлік жарыста ұлттық чемпион атанды, маусым айында Индиана штатында өткен АҚШ чемпионатында соңғы тік жолда Крейг Виргинді еңсеріп, осындай атақты екінші рет жеңіп алды (біріншісі 1981 жылы). Алайда, ол бронхитпен ауырып, марафонда жеңіліске ұшырады, сәуірде Роттердам марафонында (2:10:08) бесінші орынды, ал желтоқсанда Фукуокада (2:09:21) бесінші орынды алды. (Соңғы уақыт 17 жыл бойы Америка рекорды болар еді, егер билік органдарына құжаттарды тапсыруда қиындықтар тумағанда). 1984 жылы Салазар Маунт-САК Релесінде 10 000 метр қашықтықта 27:45.5 уақытымен екінші орын алғаннан кейін, ол АҚШ Олимпиадалық марафон құрамасының мүшесі болу үшін ерлер Олимпиадалық марафон іріктеу жарысында (2:11:44) екінші орынды иеленді, сонымен қатар Пит Пфитцингер және Джон Таттл да құрамаға кірді. Ол 1984 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында жеңіске жетеді немесе медаль жеңіп алады деп күтілген, бірақ Лос-Анджелестің ыстық күнінде 2:14:19 уақытымен көңілі толмады. Салазардың жарысқа қабілеттілігінің төмендеуіне Джон Бранттың осы аттас кітабында егжей-тегжейлі сипатталған "Күндегі жекпе-жектен" болған денеге түскен стресс себеп деп есептеледі. Салазар "көптегені жақсы" деген ойға келгенін айтты, ол аптасына 120 миль сәттілікке жеткізсе, 180 миль (290 км) немесе тіпті 200 миль (322 км) одан да жақсы нәтижелер береді деп ойлады. Мұндай ұзақ қашықтыққа созылатын жаттығулар оның иммундық жүйесін әлсіретіп, жиі ауырып, жарақат алып, жаттығуларын жалғастыра алмады. 1988 жылғы Олимпиада марафоны құрамасына ілесе алмағаннан кейін Салазар Орегон штатының Юджин қаласында табысты мейрамхана ашты. Ол жүгіру кезінде 4-5 шақырымға дейін ғана жүгіре алса да, жаттығуларға деген құштарлығын сақтап қалды. Брант "Ол жүгіре алмады, бірақ жүгіруді тоқтата алмады" деп жазды. Салазар Стэнфорд ұйқы клиникасына және кардиологқа барып, операция жасады, содан кейін Кенияда жаттықты. 1994 жылы ол былай деді: "Соңғы 10 жылдың басым бөлігінде мен жүгіруді жек көрдім. Мен оны қатты жек көрдім. Мен бір аяғымнан айырылып қалуды тілейтінмін. Бұл қорқынышты естіледі, бірақ егер мен аяғымды жоғалтсам, онда мен өзімді азаптауды тоқтатар едім". Дәрігер Салазардың жүгіру проблемаларын және жаттығулар тудырған астмасын 1982 жылғы марафонмен байланыстырды және оның депрессиясын және физикалық белгілерін жақсарту үшін сәтті түрде Prozac тағайындады. Салазар иеленген мейрамханасын жапқаннан кейін, ол 34 жасында қайта жаттығуды бастады және 1994 жылы әйгілі Comrades Marathon-да жеңіске жетті. Ол жарысқа қатысуын тоқтатты, өйткені ол өзінің спортшы ретінде дәлелдеуге қосымша ештеңе жоқ деп сенді және жаттықтырушы болды. Салазар дәрі-дәрмектер оның кәсіби жүгіруде қайта табысқа жетуіне ықпал еткенін айтты, бірақ оның оның өнімділігіне тигізген нақты әсері күмәнді болып қалуда.

Жарыстан кейінгі мансап

Жарыстардан кейін Салазар жаттықтырушылыққа көшті. 1996 жылы оның тәрбиеленушілерінің қатарында орта қашықтыққа жүгіруші Мэри Деккер болды, ол 37 жасында Атланта Олимпиадасында 5000 метрге қатысуға іліккен. Бірақ Олимпиадалық іріктеу кезеңінде маусымда алынған зәр сынамасының нәтижесінде тестостерон мен эпитестостеронның (Т/Е) арақатынасы рұқсат етілген нормадан – алтыға біреуден жоғары екені анықталды. Декер мен оның адвокаттары Т/Е арақатынасының сынағы 30 жасқа жуық, контрацепциялық таблетка қабылдап жүрген әйелдер үшін сенімсіз екенін айтса да, ол Олимпиададағы жарыстан шығарылды. 1997 жылдың маусымында IAAF Декерді жарысқа қатысудан шеттету туралы шешім қабылдады. Кейіннен USATF комиссиясы оны қайта қабылдады, IAAF оның жарысқа қатысуына рұқсат берді, бірақ мәселені төрелікке жіберді. 1999 жылдың сәуірінде төрелік алқасы оған қарсы шешім шығарды, содан кейін IAAF кері күшімен қолданылатын тыйым салу арқылы 1997 жылғы жабық ғимаратта өткен әлем чемпионатында 1500 метрде жеңіп алған күміс медалін алып қойды. Салазар Nike компаниясының «Nike Oregon Project» жобасының бапкері болды. Бұл жобаның мақсаты – Олимпиада деңгейіндегі спортшыларды дайындау еді. Салазардың жетекшілігімен жаттыққандардың қатарында Алан Уэбб, Мо Фара, Галлен Рупп, Адам Гучер, Кара Гучер, Дэн Браун, Эми Йодер Бегли, Сифан Хассан және Датан Ритценхейн болды. Орегонмен және Орегон спортымен байланысының арқасында 1997 жылы Орегон спортының даңқ залына енгізілді. 2012 жылдың тамызында Лондонда өткен жазғы Олимпиада ойындарында Салазардың тәрбиесіндегі екі спортшы – Мо Фара және Гейлен Рупп 10,000 метрлік қашықтықта тиісінше 1-ші және 2-ші орындарды иеленді. Фара 5000 метрде де алтын медаль жеңіп алып, ұзақ қашықтыққа жүгіруде екі мәрте Олимпиада чемпионы атанған алғашқы британдық спортшы болды. Салазар 2006 жылы 48 жасында ING Нью-Йорк марафонына қатысты, онда өзінің алғашқы марафонына қатысқан велошабандыр Лэнс Армстронгқа қадам басушы ретінде көмектесті. Салазар Армстронгты жарыстың алғашқы 10 милі (16 км) бойы жетектеді, ал Джоан Бенуа Сэмюэлсон келесі 10 милі (16 км) аралығында, ал Хишам Эль Герруж соңғы 6,2 милі (10 км) аралығында оған көмектесті. Олардың көмегімен Армстронг жарысты 2:59:36 уақытта аяқтап, үш сағаттан кем уақытта маратонды аяқтау мақсатына жетті. 2007 жылдың 30 маусымында, сенбі күні Салазарға жүрек ұстамасы келді және ол жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді. 1 шілдеде отбасысы оның «есін жоғалтқанын» және жағдайының ауыр екенін хабарлады. 2 шілдеде дәрігерлер оның жағдайын «ауыр» дегеннен «қанағаттанарлық» деп өзгертті. 2008 жылдың 26 маусымында, АҚШ Олимпиадалық іріктеу кезеңінің алдында Салазар сусыздану және жоғары қан қысымынан ауруханаға түсті. Ол мұны Олимпиадаға үміткер бес спортшыны жаттықтырудың стресімен байланыстырды. Кейін дәрігерлер оның дәрі-дәрмегін түзетті, бірақ жүрегіне қосымша зақым келмегенін мәлімдеді. Ол жаттығуларға оралып, спортшыларын іріктеу кезеңіне дайындады. 2012 жылы Салазар Джон Брантпен бірлесіп «14 минут: Жүгіруші аңыздың өмірі, өлімі және қайта тірілуі» атты автобиографиялық кітабын жариялады. Кітапта Салазардың Кубадағы отбасылық тамырларынан бастап, Массачусетстегі жасөспірім кезінен, жүгіру мансабынан және қазіргі жаттықтырушылық қызметіне дейінгі өмірі мен тәжірибесі баяндалады, сонымен қатар 2007 жылы 14 минутқа тоқтаған жүрегі туралы да айтылады.

Допингке қатысты тергеулер

2015 жылдың маусым айында Салазардың есімі BBC Panorama және ProPublica бірлесіп жүргізген допингке қатысты тергеуде айтылды. Бұл түрлі спортшылардың және Салазармен байланысы бар адамдардың Nike Oregon Project-те тестостерон мен преднизонды микродозалау туралы куәліктерін қамтиды. Салазар бағдарламаға сұхбат беруден бас тартты, бірақ кез келген құқықбұзушылықты жоққа шығарып, "Сіздің деректеріңіз жалған болжамдар мен жартылай шындықтарға негізделген, жеке мүдделерін ілгерілету үшін жасалған әрекеттер" деген мәлімдеме жасады. Бұрынғы Nike Oregon Project спортшысы Кара Гучердің мәлімдеуі бойынша, 2010 жылы жүктілік кезінде алған салмағын төмендету үшін дәрігері тағайындамаған қалқанша безінің дәрісін қабылдауға Салазар оны қысымға тартқан. Бұл айыптауларға Салазар жария түрде жауап берді. 2019 жылдың 1 қазанында АҚШ Допингке қарсы агенттігі (USADA) допингке қатысты құқықбұзушылықтар үшін Салазарды және Nike Oregon Project-тегі әріптесі доктор Джеффри Стюарт Браунды жарыстан шеттетуге үкім шығарды. Тергеу материалдары екі күннен кейін жария етілді, олар спортшылардан өздерінің медициналық жазбаларын жасыру, сотқа шақыруларды елемеу және басқа да түрде кешіктірулер жасауды көрсетті. Салазар допингке қатысты шеттету туралы шешімге Халықаралық Спорт Төрелік Сотына (CAS) шағымданды, ол 2021 жылдың 16 қыркүйегінде 4 жылдық шеттетуді күшінде қалдырды. CAS мәлімдемесінде, ол "тестостеронды иеленуі, Браунның тыйым салынған әдісті қолдануына көмектесуі және допингтік бақылау процесін бұзуы" қылмыстың қордаланғаны айтылды. CAS USADA-ның 4 жылдан астам шеттетуді ұзарту туралы өтінішін қабылдамады, себебі "допингке қарсы ережелерді бұзулардың (ADRV) ешқайсысы тікелей спорттық жарыстарға әсер етпеді және элиталық деңгейдегі спортшыларға тигізген әсері туралы CAS-қа ешқандай дәлел ұсынылмады".

Тестілеу және спорттық жарыстар

1980 жылғы АҚШ Олимпиадалық іріктеу жарысы, Юджин, Орегон – 3-орын, 10,000 м – 28:10.42. 1983 жылғы АҚШ Ашық жеңіл атлетика чемпионаты, Индианаполис, Индиана – 1-орын, 10,000 м – 28:11.64. 1979 жылғы NCAA кросс-кантри чемпионаты, Бетлехем, Пенсильвания – 2-орын, 28:37.4.