Кіріспе
Мәтіндік дисплейге шығару немесе басқаруға негізделген интерфейстің түрі. Компьютерлік техникада мәтіндік пайдаланушы интерфейсі (TUI) (сондай-ақ терминалдық пайдаланушы интерфейсі деп те аталады, бұл тек мәтінге ғана емес, компьютерлік терминалдардың ерекшеліктеріне тәуелділікті көрсетеді) – бұл адам мен компьютердің өзара әрекеттесуінің ерте түрі, биттік карталы дисплейлер мен қазіргі заманғы графикалық пайдаланушы интерфейстерінің (GUI) пайда болуына дейін кең таралған пайдаланушы интерфейсінің (UI) түрін сипаттайтын ретроним. Қазіргі заманғы GUI-лер сияқты, олар бүкіл экрандық кеңістікті пайдалана алады және тышқан сияқты басқа да құрылғылардан сигнал қабылдай алады. Олар түстерді де қолданады және көбінесе ┌ және ╣ сияқты символдарды пайдаланып дисплейді құрылымдайды. Қазіргі қолданылу контексі әдетте терминал эмуляторы болып табылады.
In computing, text based user interfaces (TUI) (alternately terminal user interfaces, to reflect a dependence upon the properties of computer terminals and not just text), is a retronym describing a type of user interface (UI) common as an early form of human–computer interaction, before the advent of bitmapped displays and modern conventional graphical user interfaces (GUIs). Like modern GUIs, they can use the entire screen area and may accept mouse and other inputs. They may also use color and often structure the display using box drawing characters such as ┌ and ╣. The modern context of use is usually a terminal emulator.
ANSI-қа сәйкесті терминалдарда
American National Standards Institute (ANSI) стандарты ANSI X3.64 терминалдарды TUI (тексттік пайдаланушы интерфейсі) құру үшін қолданылатын стандартты құтылу тізбектерін анықтайды (ANSI құтылу кодын қараңыз). Бұл құтылу тізбектері жоғарыда аталған үш жағдайдың барлығында қолдауға ие болуы мүмкін, соның арқасында кез келген курсор қозғалысын және түс өзгертуді жүзеге асыруға болады. Дегенмен, барлық терминалдар осы стандартты қабылдамайды және оған сәйкес келмейтін, бірақ функционалдық тұрғыдан теңдес тізбектер көптеп кездеседі.
DOS және Microsoft Windows-та
IBM персональды компьютерлерінде және олармен үйлесімділерінде Basic Input Output System (BIOS) және DOS жүйелік шақырулары экранға мәтін шығару мүмкіндігін ұсынады, ал ANSI.SYS драйвері стандартты ANSI басқару тізбектерін өңдей алады. Дегенмен, бағдарламашылар деректерді тікелей экран буферіне жазудың анағұрлым жылдам және бағдарламалау оңай екенін, сондай-ақ қателердің аз болатынын тез білді; толық мәліметтер үшін VGA үйлесімді мәтін режиміне қараңыз. Бағдарламалау әдістерінің өзгеруі DOS TUI бағдарламаларының көптеуіне әкелді. Windows консоль ортасы EGA/VGA мәтін режимінің белгілі бір мүмкіндіктерін, әсіресе мәтін буферіне кездейсоқ кіруді эмуляциялауымен танымал, тіпті қосымша терезеде жұмыс істесе де. Екінші жағынан, Windows-та (туынды және DOS қолданбалары) жұмыс істейтін бағдарламалар Linux және DOS бағдарламаларына қарағанда дисплей мен пернетақтаны басқару мүмкіндігінен кемірек ие болады, себебі жоғарыда аталған Windows консоль қабатының әсерінен. Көбінесе бұл бағдарламалар негізгі экран үшін ақ немесе сары әріптері бар көк түсті фонды пайдаланды, бірақ олар пайдаланушының түстерін өзгерту мүмкіндігін де ұсынды. Олар IBM-нің 437 кодық бетіндегі жиек сызу әріптерін жиі қолданды. Кейін интерфейс графикалық пайдаланушы интерфейстерінің (GUI) ықпалына түсті, соның нәтижесінде төмен түсетін мәзірлер, бір-бірін жабатын терезелер, диалогтік терезелер және мнемоникалық есімдер немесе пернетақтаның қысқа командалары арқылы басқарылатын GUI элементтері пайда болды. Біраз уақыттан кейін тышқан енгізуі қосылды – мәтіндік ажыратымда қарапайым түсті тіктөртбұрыш ретінде немесе графикалық ажыратымда Enhanced Graphics Adapter (EGA) және Video Graphics Array (VGA) дисплей адаптерлерінің бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы мәтіндік әріптердің пішінін өзгерту мүмкіндігінің арқасында қосымша функциялармен. Осы сияқты белгілі бағдарламаларға Microsoft Word, DOS Shell, WordPerfect, Norton Commander, Turbo Vision негізіндегі Borland Turbo Pascal және Turbo C (соңғысы conio кітапханасын қамтыды), Lotus 1 2 3 және тағы да басқалары жатады. Кейбір интерфейстер тіпті 1990 жылдардың басындағы Microsoft Windows 3.1x кезеңінде де сақталды. Мысалы, 16 биттік Windows жүйесінде нақты GUI бағдарламаларын жазу үшін қолданылатын Microsoft C 6.0 компиляторы әлі де өзінің TUI-сіне ие. Microsoft Windows-тың бастапқы нұсқасынан бері DOS бағдарламалық жасақтамасын көрсетуге арналған консоль бар. Кейінгі нұсқалар командалық жол интерфейсі мен TUI бағдарламалары үшін Windows консолін туынды интерфейс ретінде қосты. Консоль әдетте терезе режимінде ашылады, бірақ Alt және Enter пернелерін бірге басу арқылы толық, нақты мәтін режиміндегі экранға және керісінше ауысуға болады. Windows Vista және одан кейінгі нұсқаларда толық экран режимі қолжетімді емес, бірақ кейбір шешімдермен қолдануға болады. Windows Terminal – Microsoft компаниясы Windows 10 және одан кейінгі нұсқалары үшін Windows Console-дің орнына әзірлеген көп қойындылы терминал эмуляторы. 2019 жылы Microsoft Windows-қа қосылған Linux үшін Windows субжүйесі Windows-та, Windows консолінде, Windows Terminal-да және басқа Windows терминалдарында Linux мәтіндік қолданбаларын іске қосуды қолдайды.
Unix-қа ұқсас жүйелерде
Unix-ке ұқсас операциялық жүйелерде TUI-лер көбінесе терминалды басқару кітапханасы curses немесе ncurses (көбінесе үйлесімді кітапхана) немесе баламалы S Lang кітапханасын пайдалана отырып құрастырылады. Беркли Unix-пен бірге пайда болған curses кітапханасы TUI-лерді жазу үшін портативті және тұрақты API құрды. Бірдей интерфейстерді пайдалана отырып, әртүрлі мәтіндік терминал түрлерімен байланысу мүмкіндігі "көрнекі" Unix бағдарламаларын кеңінен қолдануға әкелді, олар қарапайым жол интерфейсін пайдаланудың орнына бүкіл терминал экранын алып отырды. Мұны vi сияқты мәтіндік редакторларда, pine немесе mutt сияқты электрондық пошта клиенттерінде, SMIT, SAM, FreeBSD-дің Sysinstall және lynx сияқты веб-браузерлерде көруге болады. Кейбір қосымшалар, мысалы w3m, және pine және vi-дің ескі нұсқалары мүмкіндіктері шектеулі termcap кітапханасын пайдаланады, олар қосымшаның ішінде curses-пен байланысты көптеген функцияларды орындайды. Виджеттерге негізделген TUI қосымшаларын dialog бағдарламасын (ncurses негізінде) немесе Whiptail бағдарламасын (S Lang негізінде) пайдалана отырып оңай жасауға болады. Сонымен қатар, Linux-тың танымалдылығының артуы көптеген DOS пайдаланушыларын Unix-ке ұқсас платформаға әкелді, бұл көптеген TUI-лерде DOS-тың ықпалын күшейтті. Мысалы, minicom бағдарламасы танымал DOS бағдарламасы Telix-тен үлгіленген. Кейбір басқа TUI бағдарламалары, мысалы Twin жұмыс үстелі, портталды. Көптеген Unix-ке ұқсас операциялық жүйелер (Linux, FreeBSD және т.б.) Ctrl-Alt-F пернелер комбинациясы арқылы қол жетімді виртуалды консольдарды қолдайды. Мысалы, Linux-та 64 консольға дейін (функционалдық пернелер арқылы 12) кіруге болады, олардың әрқайсысы толық экранды мәтін режимінде көрсетіледі. GNU Screen бағдарламасы бір TUI ішінде бірнеше сеансты басқаруды қамтамасыз етеді, сондықтан оны мәтін режиміндегі және командалық жол интерфейстеріндегі терезе менеджері ретінде қарастыруға болады. Tmux та солай істей алады. macOS-тың BBEdit мәтіндік редакторында толық экранды қабық терезесі ретінде жұмыс істейтін қабық жұмыс парағы функциясы бар. Emacs мәтіндік редакторы ұқсас функционалдылықты қамтамасыз ету үшін буферлерінің бірінде қабықты іске қоса алады. Emacs-те бірнеше қабықша бар, бірақ TUI бағдарламаларын іске қосу үшін ansi term ғана қолайлы. Басқа кең таралған қабық режимдері, shell және eshell тек командалық жолдарды эмуляциялайды және TUI бағдарламалары "Терминал толыққанды жұмыс істемейді" деп шағымданады немесе бұрмаланған интерфейсті көрсетеді. Тегін Vim және Neovim мәтіндік редакторларында терминал терезелері бар (xterm-ді имитациялайды). Бұл мүмкіндік жұмыстарды орындауға, параллель құрастыруға немесе сынақтарға арналған, бірақ сонымен қатар жеңіл терминал мультиплексі ретінде (терезелерді бөлу және қойынды беттермен) пайдалануға болады.
OpenVMS- тің атауы
VAX/VMS (кейін OpenVMS деп аталды) қарғыстарға ұқсас, Screen Management facility (SMG) деп аталатын мүмкіндікке ие болды. Оны командалық жол арқылы немесе SMG$ кітапханасын пайдаланатын бағдарламалардан шақыруға болады.
Оберон
TUI-дің тағы бір түрі – 1988 жылы алғаш рет шығарылған және әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан Oberon операциялық жүйесінің негізгі интерфейсі. Көптеген басқа мәтіндік пайдаланушы интерфейстерінен айырмашылығы, Oberon мәтін режиміндегі консоль немесе терминалды пайдаланбайды, бірақ үлкен бит карталы дисплейді қажет етеді, онда мәтін тышқан басуының негізгі нысаны болып табылады. Модуль. Процедура параметрлері ~ форматындағы командаларды гиперсілтемелер сияқты ортаңғы түрту арқылы іске қосуға болады. Экранның кез келген жерінде көрсетілген мәтінді өңдеуге болады, ал егер ол қажетті команда синтаксисімен форматталса, ортаңғы түрту арқылы орындауға болады. Тиісінше форматталған командаларды қамтитын кез келген мәтіндік файлды пайдаланушы конфигурациялай алатын мәзір ретінде қызмет ететін «құралдық мәтін» ретінде пайдалануға болады. Тіпті бұрынғы команданың нәтижесін өңдеп, жаңа команда ретінде қолдануға болады. Бұл тәсіл дәстүрлі диалогтік консольдік мәзірлерден немесе командалық жол интерфейстерінен түбегейлі өзгеше. Ол графикалық элементтерді пайдаланбайды, тек қарапайым мәтінді қолданады, бірақ плиткалы терезе басқарушысы бар GUI сияқты функционалдық мүмкіндіктерді ұсынады, сондықтан ол мәтіндік пайдаланушы интерфейсі немесе TUI деп аталады. Қысқаша ақпарат алу үшін Oberon жүйесі туралы алғашқы жарияланған есептің төртінші бетіндегі екінші тармағын қараңыз. Oberon-ның пайдаланушы интерфейсі Bell Labs операциялық жүйесінің Plan 9 үшін жасалған Acme мәтіндік редакторы мен электрондық пошта клиентінің дизайнына әсер етті.
Енгізілген жүйелерде
Қазіргі заманғы кіріктірілген жүйелер дербес компьютерлер сияқты мониторда Түйіндік интерфейсті (TUI) көрсетуге қабілетті. Бұл мүмкіндік әдетте арнайы интегралдық схемалар, модульдер немесе FPGA арқылы іске асырылады. Видео схемалары немесе модульдер әдетте UART арқылы VT100 стандатына сәйкес келетін командалар жиынтығымен басқарылады, ал FPGA дизайндары бейне жадына тікелей қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Басқа қолданыстар
Commodore 64 8 биттік компьютерлерінің толық экранды редакторы өз уақытындағы нарық сегментінде жетілген болып саналды. Пайдаланушылар курсорды бүкіл экрандық кеңістік бойынша жылжытып, BASIC бағдарламасының жолдарын және тікелей режимдегі командаларды енгізе және өңдей алатын. Барлық Commodore 8 биттік компьютерлері PETSCII таңбалар жиынтығын қолданды, оған мәтіндік интерфейс жасауға қолайлы символдардың глифтері кірді. Apple компаниясының Macintosh Programmer's Workshop бағдарламалау ортасы Commando деп аталатын мәтіндік интерфейс қабығын қамтыды. Ол BBEdit-тің shell жұмыс парағының идеясы болды. Кейінгі Apple II модельдерінде мәтіндік интерфейс жасауға арналған графикалық глифтер жиынтығы – MouseText болды. 1982 жылғы Corvus Concept компьютері толық бетті айналдыратын дисплейде функциялық пернелерге негізделген мәтіндік интерфейсті пайдаланды.