Кіріспе

Үстіңгі белсенді және антисептикалық зат

Бензалконий хлориді (BZK, BKC, BAK, BAC), сондай-ақ алкилдиметилбензиламмоний хлориді (ADBAC) және Zephiran саудалық атауымен танымал, катиондық үстіңгі белсенді заттың бір түрі. Ол төртіншілік аммоний қосылысы ретінде жіктелетін органикалық тұз. ADBAC-тардың үш негізгі қолданыс саласы бар: биоцид, катиондық үстіңгі белсенді зат және фазалық ауысу катализаторы ретінде. ADBAC-тар – алкил тізбегінің әртүрлі жұп санды ұзындығына ие алкилбензилдиметиламмоний хлоридтерінің қоспасы.

Ерігіштігі және физикалық қасиеттері

Бензалконий хлориді тазалығына қарай түссізден ашық сарыға дейін (қоспалы болса) өзгереді. Бензалконий хлориді этанол мен ацетонда оңай ериді. Суда ерігіштігі, араластырғанда толыққанды. Сулы ерітінділер бейтарап немесе сәл сілтілі болуы тиіс. Ерітінділерді шайқағанда көпіршік пайда болады. Концентрацияланған ерітінділердің дәмі ащы, ал иісі жеңіл бадам иісіне ұқсас. Стандартты концентраттар 50% және 80% w/w ерітінділер түрінде шығарылады және BC50, BC80, BAC50, BAC80 сияқты саудалық атаулармен сатылады. 50% ерітінді тек сулы, ал жоғары концентрациялы ерітінділерге тұтқырлықтың артуын немесе төмен температурада гель түзілуін болдырмау үшін реологиялық модификаторлар (спирттер, полиэтиленгликольдер және т.б.) қосу қажет.

Катиондық беткі белсенді зат

Бензалконий хлоридінің беттік белсенділік қасиеттері бар, ол жас қабатының липидтік фазасын ерітеді және дәрілік заттардың сіңуін күшейтеді, осылайша оны тиімді қосымша затқа айналдырады, бірақ көздің бетін зақымдау қаупі бар. Кір жуғыш және өңдеу құралдары. Текстиль жұмсартқыштары.

Фазалық ауысу агенті

Бензалконий хлориді – фазалық трансфер катализінің маңызды құралы, бұл органикалық қосылыстарды, оның ішінде дәрілерді синтездеудегі маңызды технология.

Медицина

Бензалконий хлориді – көзге тамшыда жиі қолданылатын сақтағыш; әдеттегі концентрациясы 0,004% -тан 0,01% -ға дейін. Жоғары концентрациялы ерітінділер жедел әсер етеді және мүйіз қабығының эндотелийіне қайтымсыз зақым келтіруі мүмкін. Контактілі линзалар киген кезде бензалконий хлориді ерітінділерін қолданудан аулақ болу туралы әдебиеттерде айтылған. Теріге жаққандағы антимикробтық қасиеттеріне байланысты, акне вульгарға арналған кейбір жергілікті препараттардың тиімділігін немесе сақталу мерзімін ұзарту үшін бензалконий хлориді қосылады. Бензалконий хлориді сондай-ақ спермицидтік қасиеттерімен де белгілі. Ресей мен Қытайда бензалконий хлориді контрацепция құралы ретінде қолданылады. Таблеткалар қынапқа енгізіледі немесе гель жағылады, нәтижесінде жергілікті спермицидтік контрацепция жасалады. Бұл әдіс толыққанды сенімді емес және тітіркенуге себеп болуы мүмкін.

Бал арасы шаруашылығы

Ол ара шаруашылығында жұмырлау ауруларын емдеу үшін қолданылады.

Жағымсыз әсерлер

Бензалконий хлориді тарихи түрде офтальмологиялық препараттерде кеңінен қолданылатын консервант болғанымен, оның көзге зиянды әсері мен тітіркендіргіш қасиеттері, сондай-ақ тұтынушылардың сұранысы фармацевтикалық компанияларды консервантсіз препараттарды көбейтуге немесе бензалконий хлоридін одан аз зиянды консерванттармен алмастыруға итермеледі. Көптеген бұқаралық нарықтағы ингаляторлар мен мұрын спрейлерінің құрамында бензалконий хлориді бар, оның цилиарлық қозғалысқа, мукоцилиарлық клиренске, мұрынның шырышты қабығының гистологиясына, адам нейтрофилдерінің жұмысына және лейкоциттердің жергілікті қабынуға реакциясына кері әсер ететініне қарамастан, көптеген дәлелдер бар. Кейбір зерттеулер мұрын спрейлерінде 0,1% және одан төмен концентрацияда бензалконий хлоридін қолдану мен дәрілік ринит арасында байланыс жоқ екенін көрсетсе де, басқалары бензалконий хлориді бар мұрын спрейлерін қолданудан аулақ болуды ұсынады. АҚШ-та бензалконий хлориді жоқ мұрын стероидтік препараттарына будезонид, триамцинолон ацетониді, дексаметазон, сондай-ақ Беконаза және Ванценаза аэрозольді ингаляторлары жатады. Бензалконий хлоридімен кәсіби байланыс астманың дамуымен байланысты. 2011 жылы мектеп оқушылары арасындағы вирустық инфекцияның алдын алу үшін әртүрлі белсенді ингредиенттерге негізделген қол дезинфекциялау құралдарының тиімділігін бағалауға арналған ірі клиникалық сынақ, қауіпсіздік алаңдауларына байланысты бензалконий хлоридіне негізделген дезинфекциялау құралдарын алып тастау үшін қайта жоспарланды. Бензалконий хлориді 1940 жылдардан бері фармацевтикалық консервант және антимикробтық зат ретінде кеңінен қолданылып келеді. Алғашқы зерттеулер бензалконий хлоридінің коррозиялық және тітіркендіргіш қасиеттерін растаса да, бензалконий хлоридінің жағымсыз әсерлері мен оған байланысты аурулар туралы зерттеулер соңғы 30 жылда ғана пайда болды.

Биологиялық белсенділік

Микробқа қарсы белсенділігі тізбек ұзындығына байланысты. Мысалы, ашытқы мен саңырауқұлаққа көбінесе C12 әсер етеді, грам-оң бактерияларға C14, ал грам-теріс бактерияларға C16. Ең жоғары биоцидтік белсенділік C12 додецил және C14 миристил алкил туындыларымен байланысты. Бактерицидтік/микробицидтік әрекет механизмі молекулааралық өзара әрекеттесулердің бұзылуына байланысты деп саналады. Бұл жасушалық мембрана липидтік екі қабаттарының ыдырауына әкелуі мүмкін, бұл жасушалық өткізгіштікті бақылауды нашарлатады және жасуша мазмұнының ағып кетуіне себеп болады. Бактериялық жасушаның ішіндегі басқа биомолекулалық кешендер де ыдырауы мүмкін. Тыныс алу және метаболизмнің жасушалық қызметтерін қатаң бақылайтын ферменттер деактивацияға өте сезімтал. Катиондық беттік белсенді заттар мұндай ерекше биохимиялық жүйелердегі молекулааралық өзара әрекеттесулер мен үшіншілік құрылымдарды оңай бұза алады. Бензалконий хлоридінің ерітінділері – жылдам әрекет ететін биоцидтік заттар, олардың әсер ету ұзақтығы орташа. Олар бактерияларға, кейбір вирустарға, саңырауқұлақтар мен протозоаларға қарсы белсенді. Бактериялық споралар төзімді деп есептеледі. Ерітінділер концентрациясына қарай бактериостатикалық немесе бактерицидтік болуы мүмкін. Грам-оң бактериялар, әдетте, грам-теріс бактерияларға қарағанда сезімтал. Оның белсенділігі беттік белсенді заттың концентрациясына, сондай-ақ емдеу кезіндегі бактериялық концентрацияға (инокулумға) байланысты. pH белсенділікке көп әсер етпейді, бірақ жоғары температурада және ұзақ әсер ету кезінде айтарлықтай артады. 1998 жылғы FDA протоколы бойынша жүргізілген зерттеуде, белсенді ингредиенті ретінде бензалконий хлориді бар спиртсіз дезинфекциялау құралы FDA стандарттарына сай келді, ал танымал спиртті дезинфекциялау құралы Purell сәйкес келмеді. Кватернарлы аммоний қосылыстарына негізделген антимикробтық препараттарды әзірлейтін, өндіретін және сататын АҚШ-тың жетекші компаниясы жүргізген және баяндаған зерттеуде олардың бензалконий хлоридіне негізделген дезинфекциялау құралы қайталап қолданғаннан кейін спиртті қол дезинфекциялау құралынан жақсы нәтиже көрсеткені анықталды. Бензалконийді әртүрлі төртінші аммоний туындыларымен араластыру арқылы жасалған жаңа формулалар биоцидтік спектрді кеңейту және бензалконийге негізделген дезинфекциялық өнімдердің тиімділігін арттыру үшін қолданылуы мүмкін. Формуляция техникалары, мысалы, Virucide 100 сияқты кватернарлы аммоний негізіндегі дезинфекциялау құралдарының вируцидтік белсенділігін арттыруда, гепатит және ВИЧ сияқты денсаулық сақтау саласындағы инфекциялық қауіптерге қарсы тиімді. Тиісті қосымша заттарды қолдану спектрді, өнімділікті және жуу қасиеттерін айтарлықтай арттыра алады және қолдану кезінде деактивацияны болдырмауға көмектеседі. Формуляция органикалық және органикалық емес ластанулардың болуы кезінде бензалконий ерітінділерінің деактивациясын азайтуға да көмектеседі. Алайда, соңғы зерттеулер қоршаған ортадағы микроорганизмдердің бактериялық мембраналарды өзгерту, сорғы активтілігін арттыру және белгілі бір пориндердің экспрессиясын төмендету сияқты стратегияларды қолдану арқылы бензалконий хлоридіне төзімділігін арттыруға қабілетті екенін көрсетті.