Жылдам құрастырылатын темір шатырлар

Кіріспе

Алдын ала дайындалған болат үйшік

Ниссен үйшігі – бастапқыда әскери мақсатта, әсіресе казарма ретінде пайдаланылған, толқынды темірден жасалған цилиндр пішіндес қабықтың 210° бөлігінен құралған, алдын ала дайындалған болат конструкция. Оны Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде канадалық-американдық британдық инженер және өнертапқыш, майор Питер Норман Ниссен жасаған. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де кеңінен қолданылды және АҚШ-та ұқсас Quonset үйшігі ретінде бейімделді.

Сипаттама

Ниссен үйі жарты цилиндрге бүгілген металл жамылғыдан жасалады және горизонталь ось бойынша жерге орнатылады. Кесіндісі жарты шеңберден сәл үлкен, сондықтан үйдің төменгі бөлігі ішке қарай сәл иілген болады. Сыртқы қабырғасы 10 фут 6 дюйм × 2 фут 2 дюйм (3,2 × 0,7 м) өлшемді иілген толқынды болат жамылғылардан құралған, қабырғаларында екі толқынды жабын және ұштарында 6 дюйм (15 см) жабын бар. Үш жамылғы үйдің доғасын жабады. Олар еденнің ұштарындағы 3 × 2 дюйм (7,5 × 5 см) өлшемді бес ағаш тіреу және 3 × 2 дюймдік ағаш тікенек тақталарына бекітіледі. Тіреулер сегіз Т пішіндес қабырғаға (1¾ × 1¾ × ⅛ дюйм; 4,5 × 4,5 × 0,5 см) 6 фут 0,5 дюйм (1,8 м) аралықпен орнатылған. Әр қабырға үш бөліктен тұрады, олар біріктіру пластиналарымен бекітілген, және әр ұшы төсемедегі тіреулерге бұрандаланған. Әр қабырғада екі тартылғыш сым бар, әр жағында біреуден, және тартылғыш рачет (немесе кейбір жағдайларда қарапайым қоршау сымы). Сымдар құрылыс кезінде тартылады. Тартылғыш сымдар Ниссеннің бастапқы патенінде көрсетілмеген. Тіреулерге "ілмек" бұрандасы арқылы бекітіледі, ол қабырғадағы алдын ала тесілген тесіктен өтеді және тіреуге бекітіледі. Ілмек бұрандасы – Ниссен дизайнының ерекшелігі. Ішкі қаптама көлденең толқынды темірден немесе қабырғаларға бекітілген картон сияқты материалдан жасалуы мүмкін. Қажет болған жағдайда, қаптама мен сыртқы қабат арасындағы кеңістік жылу оқшаулау және инженерлік жүйелер үшін пайдаланылуы мүмкін. Қабырғалар мен едендер 4 × 4 дюйм (10 × 10 см) өлшемді тіреулерден тұратын және 15 × 9 дюйм (38 × 23 см) өлшемді табақшалардан тұратын негізге сүйенеді. Олардың үстінде 4 × 3 дюйм (10 × 8 см) өлшемді таспалар және 2 фут 10 дюйм (86 см) аралықпен орналасқан 4 × 2 дюйм (10 × 5 см) өлшемді балкалар орналасқан. Еден тілшелі және ойысты тақталардан жасалған. Қабырғалардың әр екі шетінде сыртқа қарай қадаланған жақшалы ағаштан жасалған қаңқа орнатылған. Терезелер мен есіктерді орнату үшін қабырғаларға жоғары жағында толқынды темірді ұстайтын қаңқа қосылып, төменгі бөлігі есік немесе терезеге арналған сәйкес қаңқамен ауыстырылады, бұл шатыр тәрізді құрылымды құрайды. Ниссен үйлері үш ішкі аралықта (диаметрде) келеді: 16 фут (4,9 м), 24 фут (7,3 м) немесе 30 фут (9,2 м). Ұзындық бөлімдері 6 фут (1,8 м) еселенген, бұл цилиндрдің ұзындығын 6 футтың кез келген еселігінде жасауға мүмкіндік береді. Ниссен үйлерін салу үшін қолданылатын толқынды болаттан жасалған жарты шеңберлерді тиімді сақтауға болады, өйткені иілген жамылғыларды бірін-біріне салыстырып сақтауға болады. Алайда, Ниссен үйлерінің стандартты үлгісі жоқ, өйткені дизайн тұрақты болған жоқ және сұранысқа қарай өзгеріп отырды. Ниссеннің дизайны оның әріптестері, лейтенант-полковниктер Шелли, Сеуэлл және Макдональд, сондай-ақ генерал Клайв Жерард Лидделлтің жан-жақты қарауынан өтті, бұл Ниссенге дизайнды жетілдіруге көмектесті. Үшінші прототип аяқталғаннан кейін, дизайн бекітіліп, 1916 жылдың тамызында Ниссен үйі өндіріске енгізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыста кем дегенде 100 000 данасы өндірілді. Ниссен 1916 жылы Ұлыбританияда өзінің өнертабысына патент алды, ал кейіннен АҚШ, Канада, Оңтүстік Африка және Австралияда патенттер алынды. Ниссен британ үкіметінен соғыс кезінде жасалған үйлер үшін емес, тек соғыс аяқталғаннан кейін сатылғандары үшін ғана авторлық төлем алды. Ниссен шамамен 13 000 фунт стерлинг алды және "Еңбегі үшін орденмен" (DSO) марапатталды. Үйдің дизайнына екі фактор әсер етті. Біріншіден, құрылыс материалдарын үнемдеу қажет болды, әсіресе соғыс уақытындағы материал жетіспеушілігін ескере отырып. Екіншіден, ғимаратты жылжытуға оңай болу керек еді. Бұл, әсіресе соғыс уақытындағы кемелердегі орын жетіспеушілігін ескере отырып, маңызды болды. Бұл құрылыстың оңай орнатылуы және демонтаждалуы үшін алдын ала жасалған қарапайым формаға әкелді. Ниссен үйін стандартты армиялық вагонға салыстырып, алты адам төрт сағат ішінде құрастыра алатын еді. Құрастыру бойынша әлемдік рекорд – 1 сағат 27 минут. Ниссен үйлерінің өндірісі соғыс аралық кезеңде азайды, бірақ 1939 жылы қайта жанданды. Nissen Buildings Ltd. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939–45 жж.) соғыс уақытындағы өндіріске патенттік құқықтан бас тартты. Ұқсас пішіндес үйлер де жасалды, атап айтқанда Ұлыбританиядағы үлкен Ромни үйі және АҚШ-тағы Квонсет үйі. Барлық үлгілер мыңдаған данада өндірілді. Ниссен үйлері кең ауқымдағы мақсаттар үшін пайдаланылды; баспанадан басқа, олар шіркеулер мен бомба қоймалары ретінде де қолданылды. Үйдегі өмір туралы есептер көбінесе жағымсыз болды. Ұлыбританиядағы үйлер көбінесе суық және желді деп есептелді, ал Таяу Шығыс, Азия және Тынық мұхитындағы үйлер ыстық және ылғалды деп саналды.

A Nissen hut is made from a sheet of metal bent into half a cylinder and planted in the ground with its axis horizontal. The cross section is slightly more than a semi circle so that the bottom of the hut curves inwards slightly. The exterior is formed from curved corrugated steel sheets 10 feet 6 inches by 2 feet 2 inches (3.2 × 0.7 m), laid with a two corrugation lap at the side and a 6 inch (15 cm) overlap at the ends. Three sheets cover the arc of the hut. They are attached to five 3 × 2 inch (7.5 × 5 cm) wooden purlins and 3 × 2 inch wooden spiking plates at the ends of the floor joists. The purlins are attached to eight T shaped ribs (1¾ × 1¾ × ⅛ inch; 4.5 × 4.5 × 0.5 cm) set at 6 feet 0.5 inch (1.8 m) centres. Each rib consists of three sections bolted together using splice plates, and each end is bolted to the floor at the bearers. With each rib are two straining wires, one on each side, and a straining ratchet (or in some cases a simple fencing wire strainer). The wires are strained during construction. The straining wires do not appear in the original Nissen patent. The purlins are attached to the ribs using a "hook" bolt, which hooks through a pre drilled hole in the rib and is secured into the purlin. The hook bolt is a unique feature of the Nissen design. Interior lining could be horizontal corrugated iron or material like hardboard attached to the ribs. Sometimes corrugated asbestos cement sheeting was used. If required, the space between the lining and the exterior may be used for insulation and services. The walls and floors rest on foundations consisting of 4 × 4 inch (10 × 10 cm) stumps with 15 × 9 inch (38 × 23 cm) sole plates. On these are 4 × 3 inch (10 × 8 cm) bearers and 4 × 2 inch (10 × 5 cm) joists at 2 feet 10 inch (86 cm) centres. The floor is made from tongue and groove floorboards. At each end the walls are made from a wooden frame with weatherboards nailed to the outside. Windows and doors may be added to the sides by creating a dormer form by adding a frame to take the upper piece of corrugated iron and replacing the lower piece with a suitable frame for a door or window. Nissen huts come in three internal spans (diameters)—16 ft (4.9 m), 24 ft (7.3 m) or 30 ft (9.2 m). The longitudinal bays come in multiples of 6 ft (1.8 m), allowing the length of the cylinder to be any multiple of 6 ft. The corrugated steel half circles used to build Nissen huts can be stored efficiently because the curved sheets can be cupped one inside another. However, there is no standard model of Nissen hut, because the design was never static and changed according to demand. Nissen's design was subject to intensive review by his fellow officers, Lieutenant Colonels Shelly, Sewell and McDonald, and General Clive Gerard Liddell, which helped Nissen develop the design. After the third prototype was completed, the design was formalized and the Nissen hut was put into production in August 1916. At least 100,000 were produced in the First World War. Nissen patented his invention in the UK in 1916 and patents were taken out later in the United States, Canada, South Africa and Australia. Nissen received royalties from the British government, not for huts made during the war, but only for their sale after the conflict. Nissen received some £13,000 and was awarded the Distinguished Service Order (DSO). Two factors influenced the design of the hut. First, the building had to be economical in its use of materials, especially considering wartime shortages of building material. Second, the building had to be portable. This was particularly important in view of the wartime shortages of shipping space. This led to a simple form that was prefabricated for ease of erection and removal. The Nissen hut could be packed in a standard Army wagon and erected by six men in four hours. The world record for erection is 1 hour 27 minutes. Production of Nissen huts waned between the wars, but was revived in 1939. Nissen Buildings Ltd. waived its patent rights for wartime production during the Second World War (1939–45). Similar shaped hut types were developed as well, notably the larger Romney hut in the UK and the Quonset hut in the United States. All types were mass produced in the thousands. The Nissen hut was used for a wide range of functions; apart from accommodation, they functioned as churches and bomb stores among other uses. Accounts of life in the hut generally were not positive. Huts in the United Kingdom were frequently seen as cold and draughty, while those in the Middle East, Asia and the Pacific were seen as stuffy and humid.

Отбасылық тұрғын үй ретінде пайдалану

Алдын ала жасалған үй соғыс кезінде тұрғын үйге деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін ойластырылғанмен, құрылыс лагерьлері сияқты ұқсас жағдайларда да алдын ала жасалған ғимараттар тиімді болып табылады. Ниссен шатырлары үлкен екі қабатты алдын ала жасалған үйге бейімделіп, Nissen Petren Ltd. компаниясымен сатылды. Стандартты Ниссен шатыры көбінесе тұрғын үйге қайта жаратылды. Соғыстың соңында АҚШ-тың Куонсет шатырларында да осыған ұқсас тәсіл қолданылды, «Үйдегі сұлулық» және «Танымал механика» журналдарында ғимараттарды тұрмыстық пайдалануға бейімдеу туралы мақалалар жарияланды. Шотландиядағы Лох-Эведегі Аултбеада Корольдік теңіз күштері салған үлкен Ниссен шатырлы кинотеатр Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ауылға сыйға берілді және қазіргі күні қоғамдық зал ретінде пайдаланылуда. Ниссен үйлері Исландияның Хвалфьёрдур аймағында сақталған. Олар соғыс кезінде теңізшілерді орналастыру үшін салынған. Дегенмен, жартылай цилиндрлі шатырды тұрғын емес мақсаттарға бейімдеу кең таралған жоқ. Ниссен де, Куонсет те төмен құнына қарамастан, кең таралған тұрғын үйге айналмады. Бір себебі – шатырлармен байланысы: шатыр үй емес, үйдің мәртебесін білдіретін мәнге ие. Екінші мәселе – тікбұрышты жиһаз қисық қабырғалы үйге ыңғайлы келмейді, сондықтан шатырдағы пайдалы кеңістік күтілгеннен кем болуы мүмкін. Ұлыбританияда Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген шатырлар ауыл шаруашылығы немесе өнеркәсіптік мақсаттар үшін қайта жаңартылды, бірақ көптеген мысалдары бұзылды. Жылдар бойы 17 шатыр қиратылды, ал қалғандары жөнделді, жақсартылды және кеңейтілді, иелері үшін әлі де тартымды. Алайда, 2009 жылы қалған шатырларды мұра ретінде тізімге енгізуге жасалған әрекет кейбір иелердің қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Батыс Австралияның соғыстан кейінгі көшіп келгендерінің тарихы Батыс Австралияның Наррогин қаласындағы бұрынғы Main Roads көшіп келгендер лагерінің қалған бөліктерін мемлекеттік мұра тізіміне енгізумен белгіленді. Лагерьде соғыстан қашқан және Батыс Австралияға қоныс аударған, содан кейін жол құрылысына жұмысқа орналасқан еуропалық көшіп келгендер тұрды. Австралия үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымымен бірлесіп, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мыңдаған еуропалықтарды қабылдап, қоныс аударып, жұмыспен қамтамасыз етті. Көшіп келгендер 1970 жылдардың басына дейін Мельбурнның оңтүстік-шығысындағы Холмсглендегі Ниссен шатырларында тұрды, содан кейін олар жергілікті саябақтар құру үшін бұзылды. Бір ерекше мысалы әлі күнге дейін Ашвудтағы High Street Road бойында сақталған, онда шатырда бөтелке дүкені орналасқан. Main Roads 1940 жылдардың аяғында Наррогин қаласында құрылған және 1950 жылдардың ортасына дейін пайдаланылған үш көшіп келгендер лагерінің бірі болды. Лагерьдегі жағдай қарапайым болды, көшіп келгендер шатырларда және Ниссен шатырларында тұрды. Қазіргі уақытта сақталған үш Ниссен шатыры ғана бар. Соғыстан кейінгі көшіп келгендер мемлекеттік және жергілікті үкіметтік ғимараттар, жолдар мен теміржолдар салу арқылы мемлекеттің дамуында маңызды рөл атқарды. Бүгінде бұл орын Main Roads Western Australia компаниясының Wheatbelt South аймақтық бас кеңсесі ретінде пайдаланылуда.

Although the prefabricated hut was conceived to meet wartime demand for accommodation, similar situations, such as construction camps, are places where prefabricated buildings are useful. The Nissen hut was adapted into a larger prefabricated two storey house and marketed by Nissen Petren Ltd. Four of the original prototypes survive in Queen Camel in Somerset. The standard Nissen hut was often recycled into housing. A similar approach was taken with the U. S. Quonset hut at the end of the war, with articles on how to adapt the buildings for domestic use appearing in Home Beautiful and Popular Mechanics. In Aultbea on Loch Ewe, in Scotland, a large Nissen hut cinema built by the Royal Navy was donated to the village after the Second World War, and remains in use as a community hall. Nissen hut houses survive in Hvalfjörður, Iceland. They were built to house naval personnel during the war. However, the adaptation of the semi cylindrical hut to non institutional uses was not popular. Neither the Nissen nor the Quonset developed into popular housing, despite their low cost. One reason was the association with huts: a hut was not a house, with all the status a house implies. The second point was that rectangular furniture does not fit into a curved wall house very well, and, thus, the actual usable space in a hut might be much less than supposed. In the UK, after the Second World War many were converted for agricultural or industrial purposes, and numerous examples have since been demolished. Seventeen of the huts have been demolished over the years, but the remainder have been refurbished, improved and extended and remain popular with their owners. However attempts to have the remaining huts heritage listed in 2009 failed in the face of opposition from some owners. The story of Western Australia's post War migrants has been marked with the state heritage listing of the remaining parts of the former Main Roads Migrant Camp in Narrogin, Western Australia. The camp housed European migrants who had been displaced by the war and resettled in Western Australia, then employed in road construction. The Australian Government worked with the United Nations to accept, resettle and provide employment for many thousands of Europeans after the Second World War. Immigrants were housed in Nissen huts at Holmesglen, in south east Melbourne until the early 1970s when they were demolished to make way for native parklands. A unique example still exists along nearby High Street Road in Ashwood where the hut is occupied by a bottle shop. Main Roads was one of three migrant camps set up in Narrogin in the late 1940s and used until the mid 1950s. The camp's conditions were basic, with migrants living in tents and Nissen huts. The three Nissen huts are the only ones to survive. Post war migrants played a vital role in the development of the state through the construction of state and local government buildings, roads and railways. Today, the place is used by Main Roads Western Australia as its Wheatbelt South Region Headquarters.