Кіріспе

Терең теңіздегі ғылыми суасты кемесі "Триесте" – швейцариялық жобаланған, итальяндықтар салған терең суға батып зерттеу жүргізетін батискаф. 1960 жылы ол Жердің теңіз түбіндегі ең терең нүктесі – Мариана шұңқырының "Челленджер депп" бөлігіне жеткен алғашқы экипажды кеме болды. Бұл миссия Гуам аралының жанындағы Тынық мұхитында АҚШ Әскери-теңіз күштері жүргізген "Project Nekton" жобасының соңғы мақсаты еді. Кемені швейцариялық мұхит зерттеушісі Жак Пикард және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Дон Уолш басқарды. Олар шамамен тереңдікке жетті. Батискафты швейцариялық ғалым Огюст Пикард, ұшқыш Жак Пикардтың әкесі жасаған. Ол Италияда салынды және алғаш рет 1953 жылы теңізге жіберілді. Кеме алғаш рет Франция Әскери-теңіз күштеріне тиесілі болды, кейін 1958 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері сатып алды. 1966 жылы пайдаланудан алынып тасталды. 1980 жылдан бері ол Вашингтондағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Ұлттық мұражайында қойылған.

Дизайн

Триестті швейцариялық ғалым Огюст Пиккард FNRS 2 батискабымен алған тәжірибесіне сүйене отырып жобалаған. Батискаф термині батисферадан айырмашылығы, кемеге байланбастан суға түсу және маневр жасау мүмкіндігін білдіреді. «Батис» сөзі ежелгі грек тілінде «терең» мағынасын білдіреді, ал «скаф» – жеңіл, шұңғыл қайық. Италияда салынған және 1953 жылғы 26 тамызда Жерорта теңізіндегі Капри аралының жанында суға түсірілген Триест, бірнеше жыл бойы француз теңіз күштерінің қолданысында болды. 1958 жылы АҚШ теңіз күштері оны 250 000 АҚШ долларына сатып алды, сол кездегі шамамен 0,25 доллар бүгінде миллиондаған долларға тең. Триест – кеме қабығынан ілінген ауыр экипаж сферасы. Оның құрамында суға бату үшін бензинмен толтырылған бактар, темір ұңғымамен толтырылған балласттық бункерлер және суға бату үшін сумен толтырылатын резервуарлар бар. 1958 жылдың желтоқсанында бұл қысым сферасы Германияның Эссен қаласындағы «Крупп» болат зауытында үш бөліктен құралған жаңасына алмастырылды: экваторлық сақина және екі қақпақ. Бұл бөліктер мұқият өңделді және «Ateliers de Constructions Mécaniques de Vevey» компаниясымен біріктірілді. Жаңа сфера да болаттан жасалған, бірақ диаметрі кішірек және қабырғалары қалың болды. Экипаж сыртқы бақылауды акрил шыныдан жасалған, конус тәрізді бірден-бір люк арқылы жүзеге асырды – бұл қысымға төтеп бере алатын жалғыз мөлдір материал. Сыртқы жарықтандыру кварцтық шамдармен жасалды, олар қысымға өзгертпей төтеп бере алды. Суға қалу үшін бензинге толтырылған бактар қолданылды, ол суда жүзеді және икемделмейді. Бензиннің көлеміндегі шамалы өзгерістерге байланысты қысымның немесе температураның өзгеруіне бактардың түбіндегі клапандар арқылы судың еркін ағынымен бейімделіп, қысымды теңестіріп, конструкцияны жеңілдетті. Балласт экипаж сферасының алдында және артында орналасқан екі конустық бункерде сақталды, әрқайсысы темір ұңғымамен толтырылған. Бұл балласты түсіру кемеге суға батуға мүмкіндік берді, ал оны босату кемеге көтерілуге мүмкіндік берді. Темір ұңғыма электромагниттермен бекітілді және электромагниттерді өшіру арқылы немесе электрлік ақау болған жағдайда босатылды. Балласты кезең-кезеңімен босату жүзу қабілетін реттеуге мүмкіндік берді. Су асты кемелерінде әдетте қолданылатын, қысыммен басқарылатын өзгермелі жүзу қабілетіне ие резервуарлар өте жоғары қысымда тиімді емес. Кеме қабырғасының екі шетіндегі су резервуарлары суға қалу, көтеру және су бетінде сүйреу үшін босатылды және суға бату үшін толығымен толтырылды. АҚШ теңіз күштері сатып алғаннан кейін Триест Сан-Диегодағы Әскери-теңіз электроника зертханасымен кеңінен жаңартылды, келесі бірнеше жыл бойы Тынық мұхитында сынақтан өтті және 1960 жылғы 23 қаңтарда Чалленджер Жұлыбының ең терең нүктесіне суға түсті.

Мариандық траншеяның суға түсуі

Триест 1959 жылғы 5 қазанда Сан-Диегодан Гуамға жүк тасымалдайтын Санта-Мария кемесімен шығып, Мариана шұңқырындағы өте терең суға түсулер сериясы – Nekton жобасына қатысты. 1960 жылғы 23 қаңтарда Жак Пиккар мен Дон Уолшты алып, Челленджер тереңдігіне (Мариана шұңқырының ең терең оңтүстік бөлігі) жетті. Бұл – адамдармен немесе адамдарсыз кемелердің алғаш рет Жер мұхитының ең терең нүктесіне жеткені. Кемедегі жүйелер тереңдікті көрсетті, бірақ кейіннен ол ; деп түзетілді; соңғы кездегі дәл өлшемдер Challenger Deep тереңдігі мен тереңдігі аралығында екенін көрсетті. Мұхит түбіне түсуге 4 сағат 47 минут кетті, ал түсу жылдамдығы болды. метрден асып өткеннен кейін, сыртқы плексиглас терезесінің бірі жарылып, бүкіл кемені шайқады. Екі адам теңіз түбінде жиырма минут өткізді. Ол кезде кабинадағы температура 7 °C (45 °F) болды. Ең терең нүктеде Пиккар мен Уолш күтпеген жерден қолдау көрсететін USS Wandank (ATA 204) кемесімен сонар/гидрофондық дауыстық байланыс жүйесі арқылы байланыс орнатуға қол жеткізді. Кеменің дауыстық хабарламасы ауадағы дыбыс жылдамдығынан бес есе жылдамдықпен – шамамен секундтық жылдамдықпен – көмекші кемеге жетті, ал жауаптарды күтуге тағы жеті секунд кетті. Түбінде Пиккар мен Уолш бірнеше тіл мен палтусты (екі түрлі жалпақ балық) көргендерін хабарлады. Бұл байқаудың дұрыстығы кейіннен күмәндандырылды және қазіргі билік оны жарамды деп танымайды. Балықтардың теориялық ең терең шегі шамамен , одан асып кетсе, олар гиперосмотикалық болады. Теңіз қияндары сияқты омыртқасыз жануарлар, олардың кейбіреулерін жалпақ балықпен шатастыруға болады, тереңдікте және одан да көп тереңдікте кездеседі. Уолш кейіннен олардың бастапқы байқауы қате болуы мүмкін екенін, себебі олардың биология туралы білімі шектеулі болғанын айтты.

Басқа терең суға түсу және зейнеткерлікке шығу

1958 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері сатып алғанға дейін «Триест» Жерорта теңізінде бірнеше рет терең суға батты. «Триест» іздеу жұмысына қатысқандығы үшін Әскери-теңіз күштерінің бірлестік мақтау белгісімен марапатталды. Миссиядан кейін «Триест» Сан-Диегоға қайтарылып, 1966 жылы қолданыстан шығарылды. 1964 және 1966 жылдар аралығында «Триест» оның ізбасары «Триест II»-ні жасауға пайдаланылды, ал бастапқы Терни қысым сферасы жаңа кемеге қайта орнатылды. 1980 жылдың басында ол Вашингтон Әскери-теңіз кемежайына тасымалданды, онда бүгінге дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Ұлттық мұражайында Крупп қысым сферасымен бірге қойылған.