Кіріспе
Жердің теңіз түбінің ең терең нүктесі
Челленджер шұңқылы – Тынық мұхитының батысында, Мариан шұңқылының оңтүстік жағында, Микронезия Федеративтік Штаттарының теңіз аумағында орналасқан Жердің теңіз түбінің ең терең нүктесі. GEBCO теңіз асты нысандарының атауларының тізімінде бұл шұңқылының тереңдігі - 10 929 метр деп көрсетілген, бірақ оның нақты геодезиялық орны әлі де даулы және терең суға батып, қашықтан басқарылатын су асты аппаратурасы, теңіз түбіне қондырылатын құрылғылар және сонар батиметриясы арқылы өлшенген тереңдігі 10 935 метрге жетеді. Тереңдік бағалаулары мен олардың геодезиялық орналасулары арасындағы айырмашылықтарды мұндай терең жерлерді зерттеудің қиындығымен ғылыми тұрғыдан түсіндіруге болады. Бұл шұңқылы 1872–1876 жылдарғы экспедициясында оны алғаш анықтаған британдық Корольдік теңіз күштерінің зерттеу кемелері және 1950–1952 жылдарғы экспедициясында рекордтық тереңдігін орнатқан HMS Challenger II кемесінің құрметіне аталған. Кез келген аппараттың алғашқы тебілуі 1960 жылдың қаңтарында «Триест» батискабымен жасалды. 2012 жылдың наурыз айында кинорежиссер Джеймс Камерон «Deepsea Challenger» суасты аппаратымен жеке өзі тебілді. 2022 жылдың шілдесіне дейін 27 адам Челленджер шұңқылына тебілген.
although its exact geodetic location remains inconclusive and its depth has been measured at by deep diving submersibles, remotely operated underwater vehicles, benthic landers, and sonar bathymetry. The differences in depth estimates and their geodetic positions are scientifically explainable by the difficulty of researching such deep locations. The depression is named after the British Royal Navy survey ships , whose expedition of 1872–1876 first located it, and HMS Challenger II, whose expedition of 1950 1952 established its record setting depth. The first descent by any vehicle was by the bathyscaphe Trieste in January 1960. In March 2012, a solo descent was made by film director James Cameron in the deep submergence vehicle Deepsea Challenger. As of July 2022, 27 people have descended to Challenger Deep.
Топография
Челленджер тереңдігі – ай тәрізді үлкен мұхит ойысының түбіндегі салыстырмалы түрде кішкентай, ұзынша келген шұңқыр, ол өзі мұхит түбіндегі ерекше тереңдік болып табылады. Шалленджер тереңдігі үш бассейннен тұрады, әрқайсысы ұзын, кең және терең, батыстан шығысқа қарай эшелонмен орналасқан, бассейндер арасындағы төбелермен бөлінген. Үш бассейннің жалпы ұзындығы, егер изобаттан өлшенсе, батыстан шығысқа қарай шамамен созылады. Батыс және шығыс бассейндегі тереңдік (сонарлық батиметрия бойынша) -тен асып түседі, ал орталық бассейн сәл кем терең. 2020 жылдың маусым айында DSSV Pressure Drop кемесімен жүргізілген теңіз астындағы саяхаттар және батыс, орталық және шығыс бассейндегі егжей-тегжейлі сонарлық карталар олардың беткейлері мен тау жыныстары үйінділерімен пелагикалық шөгінділердің үстінде толқын тәрізді қозғалатындығын көрсетті. Бұл, Шалленджер тереңдігінің ұзынша теңіз түбінің бөлігінен тұратын, бөлек суббассейндер немесе шөгінділермен толған ойыстардан құралған сипаттамасына сәйкес келеді. Географиялық орналасуды анықтаудың дәлдігі және (көп сәулелі) эхолокатор жүйелерінің сәуле кеңдігі гидрографтардың жергілікті деректерден ала алатын көлденең және тік батиметриялық сенсор ажыратымдылығын шектейді. Бұл терең суда дыбыс шығару кезінде ерекше маңызды, себебі акустикалық импульстің салдарынан пайда болған із, теңіз түбіне жеткенде үлкен болады. Сонымен қатар, сонардың жұмыс істеуіне дыбыс жылдамдығының өзгеруі әсер етеді, әсіресе тік жазықтықта. Жылдамдық судың көлемдік модуліне, массасына және тығыздығына байланысты анықталады. Көлемдік модульге температура, қысым және еріген қоспалар (әдетте тұздылық) әсер етеді.
1875 HMS Challenger кемесі
1875 жылы Бисмарк архипелагындағы Адмиралтейство аралдарынан Жапониядағы Йокогамаға қарай сапар кезінде HMS Challenger үш мачталы желкенді корветі испандық Мариан аралдарына (қазіргі Гуам) жағалауға шығуға тырысты, бірақ «жайсыз желдер» оның экипажына «Каролиндерге немесе Ладрондарға барудан» бұғат жасады. Олардың өзгеше жолы кейін «Челленджер тереңдігі» деп аталатын теңіз асты каньонынан өтті. Тереңдіктер Баillie салмақты белгіленген арқанмен өлшенді, ал географиялық координаталар аспандық навигация арқылы анықталды (шамамен екі теңіз милінің дәлдігімен). Олардың алынған бір үлгісі Жердегі барлық мұхиттардың ең терең нүктесінен 15 мильдей қашықтықта болды. 1875 жылғы 23 наурызда, №225 үлгілік стансада HMS Challenger теңіз түбіндегі ең тереңдікті тіркеді (жерді үш жылдан астам уақыт бойы шығысқа қарай айналып өту кезінде өлшенген ең терең дыбыс) – және оны сол жерде екінші рет өлшеу арқылы растады. Challenger II кемесінің бас ғалымы Томас Гаскелл еске алды: «Темір салмақтың теңіз түбіне түсуіне кешкі сағат оннан кейін басталып, кешкі сағат алтыға дейін, яғни бір жарым сағат уақыт кетті. Салмақ түскен кезде қараңғылыққа жуықтаған, бірақ өлшеу нәтижесі зор қуанышпен қарсы алынды». Жаңа Зеландияда Challenger II командасы Royal New Zealand Dockyard-тың көмегін алды, «олар эхолотты ең терең тереңдіктерді жазуға қабілетті етуге қол жеткізді». 1951 жылдың қазанында. Жаңадан жетілдірілген эхолотын пайдаланып, олар траншея осіне перпендикуляр бағыттарда зерттеу жүргізіп, кейін «Челленджер тереңдігінің батыс алабы» деп белгіленген «көптеген тереңдіктері бар» аумақты анықтады. Ең терең өлшенген тереңдік – болды. Гаскелл түсіндіргендей, өлшеу он тоғызыншы ғасырдағы Challenger кемесінің ең терең нүктені тапқан жерінен 50 мильден аспайтын жерде болды, «сондай-ақ, Challenger деген аттас кеме осы ұлы океанографиялық экспедицияның жұмысына толыққанды нүкте қоюы тиімді болар». Фишер 2-суреттегі «Траншеялар» (1963) атты суретінде үш «Витязь» сондамалық орнын тіркеді, біреуі 142°11.5' E координатасынан бірнеше метр қашықтықта, ал үшіншісі – , барлығы бірдей тереңдікпен. Бұл тереңдіктер статистикалық аномалиялар деп есептелді және 11 000 м-ден жоғары тереңдік ешқашан дәлелденген жоқ. Тайраның мәлімдемесіне сәйкес, егер «Витязь» тереңдігі 1992 жылғы желтоқсандағы жапондық «Хакухо Мару» зерттеу кемесі қолданған әдістемемен түзетілсе, ол – болар еді, ал көп сәулелі эхолот жүйелерінен алынған қазіргі тереңдіктерге қарағанда, NOAA мойындаған батыс алаптағы ең жоғары деңгейден асып түсер еді.
1959 жылы RV Stranger
Шалленджер тұңғиығының (батыс алабы) тереңдігі мен орналасуын алғаш рет нақты тексеруді Скриппс океанографиялық институтының докторы Р. Л. Фишер 325 тонналық Stranger зерттеу кемесімен анықтады. Жарылыс дыбыстарын пайдаланып, олар 1959 жылдың шілдесінде тіркеді. Stranger кемесі навигация үшін аспандық және LORAN C жүйелерін қолданды. LORAN C навигациясы географиялық дәлдігін немесе одан да жақсырақ қамтамасыз етті. Басқа дереккөзге сәйкес, Stranger кемесі бомбалық зондтауды қолданып, солтүстік-оңтүстік зигзаг тәрізді саяхатында оңтүстіске қарай шығыс алабынан шығысқа қарай, ал солтүстікке қарай шығыс алабынан батысқа қарай өтіп, Шалленджер тұңғиығының шығыс алабын таба алмады. 142°30'E бойлықта өлшенген ең тереңдік шығыс алабының ең терең нүктесінен шамамен 10 км батысқа орналасқан. Бұл маңызды ақпараттық олқылық болды, себебі кейін шығыс алабы басқа екі алаптан терең екені хабарланды. Stranger кемесі орталық алаптан екі рет өтіп, 142°22'E маңындағы ең тереңдікті өлшеді. Батыс алабының батыс шетінде (шамамен 142°18'E) тереңдік тіркелді. Батыс алабында Stranger кемесі төрт трансект жасады, 1960 жылы Trieste суға түскен жерге жақын тереңдіктерді тіркеді, және 1950 жылы Challenger II кемесі тіркеген тереңдіктерге жақын болды. Батыс алабының ең батыс шетінде (шамамен 142°11'E) Stranger кемесі тіркеді, бұл 1957–1958 жылдары Vityaz кемесі тіркеген жерден 6 км оңтүстікке орналасқан. Фишер былай деді: "Vitiaz [sic] және Stranger–Challenger II кемелері өлшеген тереңдіктердің айырмашылығын [дыбыс] жылдамдығын түзету функциясына байланыстыруға болады". 1959 жылы Stranger кемесінің Шалленджер тұңғиығы мен Филиппин шұңқырын зерттеуі АҚШ Әскери-теңіз күштеріне 1960 жылы Trieste кемесінің рекордық тереңдікке түсуі үшін қолайлы жер туралы ақпарат берді.
1962 РВ Спенсер Ф. Бэйрд
Proa экспедициясының 2-ші аяғы Фишерді 1962 жылдың 12-13 сәуірінде Скрипстің зерттеу кемесі «Спенсер Ф. Бейрд» (бұрынғы АҚШ армиясының LT 581 темір корпусты үлкен сүйрегіші) бортында Challenger Deep-ке қайтарды және бұрын хабарланған ең тереңдіктерді растау үшін Precision Depth Recorder (PDR) құрылғысын пайдаланды. Олар ең тереңдігін (орналасқан жері белгісіз) тіркеді. Сонымен қатар, Challenger Deep-тің "H 4" орналасқан жерінде экспедиция үш тар сыммен тереңдік өлшеді: 12 сәуірде бірінші өлшем орталық алапта 5,078 сазға (сым бұрышы ескерілген) дейін жетті (1965 жылға дейін АҚШ зерттеу кемелері тереңдікті сазбен өлшеген). 12 сәуірде жасалған екінші өлшем орталық алапта 5000 саздан астам тереңдікті көрсетті. 13 сәуірдегі соңғы өлшем (батыс алабында) 5,297 сазды (сым бұрышы ескерілген) тіркеді. Олар орналасқан жерде екі күннен кейін дауылға тап болды. Фишер тағы да Challenger Deep-тің шығыс алабын мүлдем өткіріп алды, ал кейіннен осы алапта ең терең тереңдіктер орналасқаны дәлелденді.
1975-1980 РВ Томас Вашингтон
Скриппс институтының океанография институты 1975 жылдан 1986 жылға дейін Мариана шұңқырына 1490 тонналық, әскери-теңіз күштеріне тиесілі, азаматтық экипажбен жұмыс істейтін зерттеу кемесі «Томас Вашингтон» (AGOR 10) бірнеше экспедицияларға жіберді. Олардың біріншісі – Эвридика экспедициясының 8-ші кезеңі, ол Фишерді 1975 жылдың 28–31 наурызында Чалленджер шұңқырының батыс алабына жеткізді. «Томас Вашингтон» (SATNAV), Autolog Gyro және EM Log жүйелері арқылы геодезиялық позицияны анықтады. Батиметрия 12 кГц дәлдік тереңдік тіркегішімен (PDR) бір 60° сәулемен жүргізілді. Олар бір, «мүмкін екі» аксиалды алапты картаға түсірді. 27–31 наурыз аралығында бес дренаж алынды, барлығы батыс алаптың ең терең жерлеріне немесе солтүстігіне қарай. Фишердің айтуынша, бұл зерттеу «Чалленджер шұңқырының» (батыс алабы) «тереңдігі туралы соңғы талаптарды қолдауға ештеңе бермеді, бірақ оларды жоққа шығаруға жеткілікті дәлелдер тапты». Фишер үшінші рет Чалленджер шұңқырының шығыс алабына жетпесе де, ол батыс алабынан шығысқа қарай 150 теңіз шақырымы қашықтықтағы тереңдеген ойысқа тап болды. 1997 жылы HMRG Deep/Sirena Deep ашылғанға дейін 22 жыл бұрын осы ойысқа тап болған. HMRG Deep/Sirena Deep ең терең сулары Фишердің 1975 жылғы 25 наурыздағы дренажынан шамамен 2,65 км қашықтықта орналасқан. Scripps Institution of Oceanography INDOPAC экспедициясының 3-ші кезеңінде бас ғалым, доктор Джозеф Л. Рид және океанограф Арнольд В. Мантила 1976 жылдың 27 мамырында су температурасы мен тұздылығын өлшеу үшін арнайы мақсаттағы теңіз түбіне орналастырылатын құрылғыны (немесе «байтталған камераны») еркін қозғалатын көлікке түсірді. INDOPAC экспедициясының 9-шы кезеңінде бас ғалым А. Аристидс Яяностың басшылығымен «Томас Вашингтон» 1977 жылдың 13–21 қаңтары аралығында Чалленджер шұңқырын кеңінен және егжей-тегжейлі зерттеді, негізінен биологиялық мақсаттармен. «Эхо-сондаулар негізінен 3,5 кГц бір сәулелі жүйемен жүргізілді, сонымен қатар кейбір уақыттарда 12 кГц эхосондары да жұмыс істеді» (12 кГц жүйесі 16 қаңтарда сынақ үшін іске қосылды). 13 қаңтарда батыс алапқа теңіз түбіне орналастырылатын құрылғы жіберілді, ол 50 сағаттан кейін зақымдалған күйде қайтарылды. Жылдам жөнделіп, 15-ші күні қайтадан тереңдікке түсірілді. Ол 17-ші күні Чалленджер шұңқырының батыс алабынан амфиподтардың (шаяндардың) керемет суретімен қайтарылды. Теңіз түбіне орналастырылатын құрылғы үшінші және соңғы рет 17 қаңтарда орталық алапқа, тереңдікке түсірілді. Ол табылмады және алаптың түбінде қалуы мүмкін. 13–19 қаңтар аралығында батыс алапқа, тереңдігі 8 тұзақ және қысымды сақтайтын тұзақтар орналастырылды. Тұзақтардың екеуі де зерттеу үшін жақсы үлгілердегі амфиподтарды әкелді. Кеме шығыс алап аймағын қысқа уақыт араласа да, экспедиция оны үш Чалленджер шұңқырының ең тереңі деп танымады. «Томас Вашингтон» 1978 жылдың 17–19 қазанында бас ғалым Джеймс В. Хокинс басқарған Мариана экспедициясының 5-ші кезеңінде Чалленджер шұңқырына қысқа уақытқа оралды. Кеме шығыс алаптың оңтүстігіне және батысына қарай бағытталды, тереңдіктерді тіркеді. Тағы да сәтсіздік. Мариана экспедициясының 8-ші кезеңінде бас ғалым Яяностың басшылығымен «Томас Вашингтон» 1978 жылдың 12–21 желтоқсанында Чалленджер шұңқырының батыс және орталық алаптарын интенсивті биологиялық зерттеумен айналысты. 14 тұзақ және қысымды сақтайтын тұзақтар тереңдікке түсірілді; ең терең жері - 10 900 м. Барлық жазбалар батыс алапта болды. Тереңдігі ең шығысқа қарай 142°26.4' E (орталық алапта), шығыс алабынан батысқа қарай 17 км-дей жерде. Тағы да, экстремалды тереңдіктердегі белгілі аймақтардағы (батыс және орталық алаптар) күш-жігерге назар аударылды, сондықтан шығыс алап бұл экспедицияға қайтадан жетпеді. 1980 жылдың 20–30 қараша аралығында «Томас Вашингтон» Rama экспедициясының 7-ші кезеңінің бөлігі ретінде, тағы да бас ғалым доктор А. А. Яянос. Яянос «Томас Вашингтонды» Чалленджер шұңқырының барлық бір сәулелі батиметриялық зерттеулерінің ең кең және кең ауқымына бағыттады, ондаған батыс алаптың транзиттерімен және Чалленджер шұңқырының артқы дулығасына (солтүстікке қарай) дейін, Тынық мұхиты табанына (оңтүстікке қарай) және шығысқа қарай траншеялық ос бойымен маңызды экскурсиялармен. Олар батыс алаптан 8 дренаж жасады. Дренаждар және тұзақтар түбін биологиялық зерттеу үшін жасалды. Чалленджер шұңқырынан тірі жануарды алғашқы рет табысты қайтару кезінде 1980 жылдың 21 қарашасында батыс алапта Яянос қысымдағы тұзақпен шамамен 10 900 метр тереңдікте тірі амфиподты қайтарып алды. Тағы да, шығыс алабына қысқаша қарағаннан басқа, барлық батиметриялық және биологиялық зерттеулер батыс алабында болды.
1976-1977 РВ Кана Кеоки
Гавайи геофизика институтының (HIG) 76010303 экспедициясының 3-ші аяғында 48 метрлік Kana Keoki зерттеу кемесі негізінен бас ғалым Дональд М. Хусонгтың басшылығымен Челленджер тереңдігі аймағының сейсмикалық зерттеулері үшін Гуамнан шықты. Кемеде ауа пушкалары (жердің мантиясының терең қабаттарын сейсмикалық толқындармен зерттеу үшін), магнитометр, гравиметр, 3,5 кГц және 12 кГц сонар түрлендіргіштері және дәл тереңдік өлшегіштер орнатылған. Олар тереңдікті шығыстан батысқа қарай жүзіп өтіп, бір сәулелі батиметрия, магниттік және гравитациялық өлшеулер жинады, сондай-ақ 1976 жылдың 13-15 наурызы аралығында траншея осымен қатар, артқы және алдыңғы қақпақтарда ауа пушкаларын қолданды. Одан кейін олар оңтүстікке қарай Онтонг Ява жазығына бет бұрды. Челленджер тереңдігінің барлық үш терең ойысы зерттелді, бірақ Kana Keoki осы зерттеуден алынған сейсмикалық мәліметтер бойынша ең үлкен тереңдікті тіркеді. Бұл мәліметтер Тынық мұхиты табанының Филиппин теңізі табанының астына шұғыл сипатымен түсуін түсінуге көмектесті. 1977 жылы Kana Keoki Challenger Deep аймағына алдыңғы және артқы қақпақтарды кеңірек қамту үшін қайта оралды.
1984 СВ Такуё
Жапонияның теңіз қауіпсіздігі агенттігінің гидрографиялық департаменті 1984 жылдың 17-19 ақпанында жаңадан іске қосылған 2600 тонналық "Такуо" (HL 02) зерттеу кемесін "Челленджер" тереңдігіне жіберді. "Такуо" – жаңа тар сәулелі SeaBeam көп сәулелі сонарлы эхозондымен жабдықталған алғашқы жапон кемесі және "Челленджер" тереңдігін зерттеуге арналған көп сәулелі мүмкіндікке ие алғашқы зерттеу кемесі. Жүйе өте жаңа болғандықтан, JHOD SeaBeam цифрлық деректеріне негізделген батиметриялық карталарды салу үшін өз бағдарламаларын әзірлеуге мәжбүр болды. Үш күннің ішінде олар 500 мильдік сондау желісін қадағалап, "Челленджер" тереңдігінің шамамен 140 км-дей аумағын көп сәулелі сонармен қамтыды. Бас ғалым Хидео Нисиданың басшылығымен олар тереңдікті өлшеуді түзету үшін су бағанының жоғарғы жағындағы CTD температурасы мен тұздылығы туралы деректерді қолданды, ал кейіннен Скриппс океанографиялық институты (Фишерді қоса алғанда) және басқа да GEBCO сарапшыларымен бірге тереңдікті түзету әдістемесін растады. Олар NAVSAT, LORAN C және OMEGA жүйелерінің үйлесімін геодезиялық орналасу үшін қолданып, дәлдігі жақсырақ болды. Ең терең нүкте рекорды тіркелді; алғаш рет үш қатарлы ойыстың шығыс бөлігі ең терең деп анықталды. 1993 жылы GEBCO бұл есепті әлем мұхиттарының ең терең тереңдігі деп таныды. Көп сәулелі сонардың жетілдірілуі сияқты технологиялық жетістіктер болашақта "Челленджер" тереңдігінің құпиясын ашудың қозғаушы күші болады.
1986 РВ Томас Вашингтон
Scripps зерттеу кемесі "Томас Вашингтон" 1986 жылы Папатуа экспедициясының 8-кезеңінде Челленджер тереңдігіне қайта оралды, ең терең шұңқырларға жетуге қабілетті алғашқы коммерциялық көп сәулелі эхолокаторлардың бірін орнатып, атап айтқанда 16 сәулелі Seabeam "Classic" эхолокаторын. Бұл бас ғалым Яяносқа қол жетімді ең заманауи тереңдік өлшеу құралдарымен Челленджер тереңдігінен өту мүмкіндігін берді. 1986 жылдың 21 сәуірінде түннің жартысына дейін көп сәулелі эхолокатор Челленджер тереңдігінің түбінің шамамен 5–7 миль ені бар картасын жасады. Тіркелген ең жоғары тереңдік (тереңдік орны белгісіз). Яянос былай деп атап өтті: "Бұл сапардан қалған ең басты әсер – Seabeam деректерінің терең теңіз биологиясын зерттеуде революция жасауы мүмкін деген ой."
1988 RV Моана толқыны
1988 жылғы 22 тамызда АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тиесілі 1000 тонналық зерттеу кемесі «Моана Вейв» (AGOR 22), Гавайи географиялық институтының (HIG), Гавайи университеті және Оңтүстік Каролина университетінің бас ғалымы Роберт С. Туннеллдің басшылығымен, Челленджер тереңдігінің орталық бөлігінен солтүстік-батысқа қарай бағытталды. Олар 3,5 кГц тары (30 градус) сәулелі эхолокатор және дәл тереңдік тіркегіші арқылы бір сәулелі батиметриялық трасса жүргізді. Сонымен қатар, олар 44 гравитациялық және 21 ядролық сынаманы теңіз түбінен алды. Ең терең эхосондаж көрсеткіштері 11°22′N 142°25′E координаталарындағы орталық бөлікте тіркелді. Бұл үш алаптың тереңдігінің белгілі бір шектен асатынына алғашқы көрсеткіш болды.
1992 РВ Хакухо Мару
1992 жылы 1 желтоқсанда KH 92 5 круизіндегі 3 теңіз құсы SBE 9 өте терең CTD (өткізгіштік, температура, тереңдік) профильдері Challenger Deep-тің көлденең бағытында тасталды. Орталық CTD шығыс бассейнінде , SeaBeam тереңдік тіркегіші және CTD бойынша орналасқан. Қалған екі CTD солтүстікке 19,9 км және оңтүстікке 16,1 км қашықтықта тасталды. Hakuhō Maru кемесі тереңдікті анықтау үшін тар сәулелі SeaBeam 500 көп сәулелі эхолотымен жабдықталған, сондай-ақ NAVSAT/NNSS, GPS, Допплер логы, EM логы және трек дисплейі бар Auto Nav жүйесіне ие, геодезиялық позициялау дәлдігіне жуық. CTD операцияларын жүргізу кезінде Challenger Deep-те SeaBeam бір сәулелі тереңдік тіркегіші ретінде қолданылды. -де түзетілген тереңдік , ал -де тереңдік болды; екеуі де шығыс бассейнінде. Бұл бассейндер тегіс шөгінді жинағыштар емес, керісінше, кемінде немесе одан да көп айырмашылықпен толқынды болуы мүмкін екенін көрсетеді. Тайра былай деді: "Біз Витяз тіркегеннен гөрі тереңдік табылды деп есептейміз. Шаллингер тереңдігі өлшемінің сәуле енінен кіші көлденең масштабпен тереңдік болуы мүмкін. Әрбір SeaBeam 2,7 градус сәуле енімен сонар импульсы тереңдікте шамамен диаметрі бар дөңгелек аумақты қамтиды, сондықтан жеті миль биіктікте орналасқан сонар платформасынан осы өлшемнен кіші болатын түбіндегі батып кетуді анықтау қиын".
1996 РВ Йокосука
1995 жылдың басым бөлігінде және 1996 жылы Жапонияның теңіз Жер ғылымдары мен технологиялары агенттігі (JAMSTEC) 11000 метрлік қашықтан басқарылатын аппарат (ROV) «Кайко» мен 6500 метрлік ROV «Шинкайды» сынау және дамыту үшін 4439 тонналық зерттеу кемесі «Йокосуканы» пайдаланды. «Кайко» 1996 жылдың ақпанында, «Йокосука» круизі Y96 06 барысында ғана алғашқы толық тереңдікке түсуге дайын болды. Осы круизде JAMSTEC Challenger Deep аймағын (11°10'N-ден 11°30'N-ге дейін, 141°50'E-ден 143°00'E-ге дейін) анықтады, кейіннен ол үш жекелеген ойыс/бекендіктерден тұратыны анықталды, олардың әрқайсысының тереңдігі 200 метрден асты. Алдағы екі онжылдық бойына JAMSTEC экспедициялары осы аймақтағы зерттеулерін шоғырландырды. «Йокосука» 151 сәулелі SeaBeam 2112 12 кГц көп сәулелі эхолокаторын қолданды, бұл тереңдікте 12–15 км ені бар іздеу жолақтарын жасауға мүмкіндік берді. «Йокосука» SeaBeam-нің тереңдік дәлдігі су тереңдігінің шамамен 0,1% құрады (яғни, тереңдік үшін ±). Кеменің екі GPS жүйесі екі таңбалы метрлік (немесе одан да жақсы) дәлдікпен геодезиялық позицияны анықтады.
1998, 1999 және 2002 жылдар RV Kairei
KR98 01 круизі JAMSTEC-тің екі жылдық 4,517 тонналық терең теңіз зерттеу кемесі RV Kairei-ді Challenger Deep-тің жылдам, бірақ толық зерттеуі үшін 11–13 қаңтар 1998 жылы бас ғалым Кантаро Фудзиока басшылығымен оңтүстікке жіберді. Олар негізінен 070–250° траншеялық ось бойымен 5 80 км батиметриялық зерттеу жолдарын жасады, олар бір-бірінен 15 км қашықтықта орналасқан, SeaBeam 2112 004 (қазір су астындағы профильді 75 м дейін енуге мүмкіндік берді) арқылы өтіп, бүкіл Challenger Deep-ті қамтитын гравитациялық және магниттік деректерді алды: батыс, орталық және шығыс бассейндер. Kairei 1998 жылдың мамыр айында, KR98 05 круизімен, бас ғалым Джун Хашимото басшылығымен, геофизикалық және биологиялық мақсаттармен қайтып келді. 14–26 мамыр аралығында жүргізілген батиметриялық зерттеулер осы уақытқа дейін Challenger Deep-тің ең толық және сейсмикалық зерттеулері болды. Әр кешке Kaikō биологиялық үлгілерді алу үшін шамамен төрт сағат бойы теңіз түбінде, ал тік транзит уақыты шамамен жеті сағатты құрады. Kaikō кемеде қызмет көрсету үшін болған кезде, Kairei батиметриялық зерттеулер мен байқаулар жүргізді. Kairei зерттеу аймағын шамамен 130 км солтүстік-оңтүстік және 110 км шығыс-батыс бағытында тормен өлшеді. Kaikō алты суға түсу жасады (#71–75), барлығы бірдей сол жерге (11°20.8' N, 142°12.35' E), батыс алабындағы төменгі контур сызығының жанында. 1998 жылы алынған деректерге негізделген аймақтық батиметриялық карта шығыс, орталық және батыс депрессиялардың ең терең жерлерін тиісінше , , және көрсетіп, шығыс депрессияны үштің ең тереңі етіп көрсетеді. Тереңдік "NS және EW бағытындағы белдеулерді жасау кезінде алынды және расталды". 1999 жылғы Kairei круизіндегі көлденең зерттеу шығыс, орталық және батыс депрессиялардағы ең терең жерлердің тиісінше , , және екенін көрсетті, бұл бұрынғы зерттеу нәтижелерін растайды. 1998 және 1999 жылдардағы зерттеулер кезінде Kairei GPS спутнигіне негізделген радионавигациялық жүйемен жабдықталды. АҚШ үкіметі 2000 жылы GPS-тің таңдамалы қолжетімділігін алып тастады, сондықтан 2002 жылғы зерттеу кезінде Kairei GPS-тің нашарламаған позициялық қызметтеріне қол жеткізіп, геодезиялық орналасуда бір сандық метрлік дәлдікке қол жеткізді. Олар үш бассейнді де қамтыды, содан кейін батиметрияның Шығыс-Батыс бағытындағы сызықтарын қадағалады, Challenger Deep-тен солтүстікке қарай қадамдармен жылжып, SeaBeam 2000 12 кГц көп сәулелі эхозондерінен және MR1 сүйрейтін жүйесінен жапсарлас белдеулермен қамтылған артқы дулығаға қарай шамамен солтүстікке дейін өтті. Олар сонымен қатар магниттік және гравитациялық мәліметтерді жинады, бірақ сейсмикалық деректер жоқ. Олардың негізгі зерттеу құралы MR1 сүйрейтілетін сонар болды, ол 11/12 кГц батиметриялық жақтағы сонар, Гавайи картасын зерттеу тобы (HMRG) әзірлеген және басқаратын, Гавайи университетінің Мұхит және Жер ғылымдары мен технологиясы мектебінің (SOEST) және Гавайи геофизика және планеталық институтының (HIGP) зерттеу және операциялық тобы. MR1 толық мұхит тереңдігіне қабілетті, батиметриялық және жақтық сканерлік деректерді ұсынады. Кук экспедициясының 7-ші кезеңі 2001 жылдың 4 наурызынан 12 сәуіріне дейін Орегон мемлекеттік университетінің бас ғалымы Шерман Блумер басшылығымен Мариан траншеясының артқы дулығасын MR1 зерттеуін жалғастырды.
The cross track survey of the 1999 Kairei cruise shows that the greatest depths in the eastern, central, and western depressions are , , and , respectively, which supports the results of the previous survey. During its 1998, 1999 surveys, Kairei was equipped with a GPS satellite based radionavigation system. The United States government lifted the GPS selective availability in 2000, so during its 2002 survey, Kairei had access to non degraded GPS positional services and achieved single digit meter accuracy in geodetic positioning. They covered all three basins, then tracked lines of bathymetry East West, stepping northward from the Challenger Deep in sidesteps, covering more than north into the backarc with overlapping swaths from their SeaBeam 2000 12 kHz multi beam echosounder and MR1 towed system. They also gathered magnetic and gravity information, but no seismic data. Their primary survey instrument was the MR1 towed sonar, a shallow towed 11/12 kHz bathymetric sidescan sonar developed and operated by the Hawaii Mapping Research Group (HMRG), a research and operational group within University of Hawaii's School of Ocean and Earth Science and Technology (SOEST) and the Hawaii Institute of Geophysics and Planetology (HIGP). The MR1 is full ocean depth capable, providing both bathymetry and sidescan data. Leg 7 of the Cook Expedition continued the MR 1 survey of the Mariana Trench backarc from 4 March to 12 April 2001 under chief scientist Sherman Bloomer of Oregon State University.
2009 RV Кило Моана
2009 жылдың мамыр-маусымында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің меншігінде болған 3064 тонналық қос корпусты зерттеу кемесі «Кило Моана» (T AGOR 26) зерттеу жүргізу үшін Челленджер тереңдігіне жіберілді. «Кило Моана» азаматтық экипажбен жұмыс істейді және SOEST ұйымы басқарады. Ол екі көп сәулелі эхолокатормен (SBP 1200 жиынтығы бар 191 сәулелі 12 кГц Kongsberg Simrad EM120), гравиметр және магнитометрмен жабдықталған. EM 120 теңіз бетінде 1 градусқа дейін сонарлық сәуле шығаруды қолданады. Әрбір 1 градус бұрышты сонарлық импульс тереңде шамамен диаметрі бар дөңгелек аймақты қамтиды. Челленджер тереңдігін картографиялау кезінде сонарлық жабдық белгісіз координатадағы максималды тереңдікті көрсетті. Навигациялық жабдыққа Applanix POS MV320 V4 кіреді, оның дәлдігі 0,5–2 метрге жетеді. «Кило Моана» зерттеу кемесі гибридті қашықтан басқарылатын суасты аппараты (HROV) «Нерей» үшін де қолдау кемесі ретінде пайдаланылды, ол 2009 жылдың мамыр-маусымында Челленджер тереңдігінің түбіне үш рет сүңгіп, қолдау кемесі анықтаған максималды тереңдікті растамады.
2009 RV Йокосука
YK09 08 круизі 2009 жылдың маусым-шілде айларында JAMSTEC-тің 4,429 тонналық зерттеу кемесі Йокосуканы Мариана сағасына және Челленджер тереңдігіне жеткізді. Олардың миссиясы екі бөлімнен тұратын бағдарлама болды: 12°57'N, 143°37'E координаталарына жақын орналасқан оңтүстік Мариана сағасының артқы бұлағындағы үш гидротермальдық жерді зерттеу, Challenger Deep орталық бассейнінің солтүстік-шығысына қарай 130 морлық миль жерде, автономды су асты аппараты Урасиманы пайдалану. AUV Urashima-ның #90–94 сүңгігендегі тереңдігі 3500 метрге дейін жетті және батиметрия үшін Reson SEABAT7125AUV көп сәулелі эхолокаторымен, сондай-ақ гидротермальдық жерлерден, ақ түтіндерден және ыстық нүктелерден шығатын іздік элементтерді анықтау және картаға түсіру үшін бірнеше су сынау құралдарымен жабдықталды. Токио университетінің Мұхитты зерттеу институтының ғалымы Киоко ОКИНО круиздің осы бөлігіндегі жетекші зерттеуші болды. Круиздің екінші мақсаты – Challenger Deep түбіндегі шөгінділер мен биологиялық материалдардың үлгілерін алу үшін "Ашура" деп аталатын жаңа "10K еркін құлау камерасы" жүйесін орнату болды. Челленджер тереңдігіндегі жетекші зерттеуші – JAMSTEC-тен Тайши Цубучи. Ашура қондырғысы екі рет түсті: біріншісі 2009 жылдың 6 шілдесінде, екіншісі 2009 жылдың 10 шілдесінде. 270 кг салмақтағы Ашура бірнеше ілмектермен, HTDV бейнекамерасымен және шөгінді, су және биологиялық үлгілерді (көбінесе әбдендер, шөгінді мен су үлгілерінен бактериялар мен саңырауқұлақтар) алуға арналған құрылғылармен жабдықталған.
2010 USNS Sumner
2010 жылдың 7 қазанында АҚШ-тың Жағалау және мұхит карталары / Бірлескен гидрографиялық орталығы (CCOM/JHC) 4,762 тонналық "Самнер" кемесімен Challenger Deep аймағының толыққанды сонарлық картасын жасады. Нәтижелер 2011 жылдың желтоқсанында Америка геофизикалық одағының жылдық күзгі мәжілісінде жарияланды. Kongsberg Maritime EM 122 көп сәулелі эхолокациялық жүйесі және ендік және бойлықты жоғары дәлдікпен анықтайтын позициялық жабдықтарды пайдалана отырып, CCOM/JHC тобы Challenger Deep-тің ең терең бөлігінің айналасындағы мыңдаған жеке өлшемдер негізінде ең тереңдігі анықтады, ол метрді құрайды, ал вертикальдық қателік ± метрді шамамен 95,4% сенімділік деңгейінде (екі стандартты ауытқу) құрайды. Challenger Deep-тің шығыс алабында, шамамен бойлықта және ендікте орналасқан екінші тереңдік метр тереңдікке ие.
2010 RV Йокосука
JAMSTEC Йокосуканы круиз YK10 16 арқылы 21-28 қараша 2010 жылы Хелленджер тереңдігіне қайтарды. Бұл бірлескен жапон-даниялық экспедицияның бас ғалымы Биогеоғылымдар институтының Хироси Китазато болды. Круиз "Хелленджер тереңдігіндегі биогеоғылымдар: реликті организмдер және олардың биогеохимиялық циклдармен байланысы" деп аталды. Жапондық командалар 11 000 метрлік камера жүйесін бес рет қолданды (үшеуі 6000 метрге дейін – екеуі Хелленджер тереңдігінің орталық алабына), нәтижесінде 15 шөгінді түйіршік, бейнежазбалар және 140 амфиподтың үлгілері алынды. Даниялық Ultra Deep Lander System жүйесі Ронни Глад және әріптестері тарапынан төрт құймада қолданылды, оның екеуі Хелленджер тереңдігінің орталық алабына, ал екеуі орталық алаптан батысқа қарай 34 теңіздік шақырым қашықтықта 6000 метрге дейін жіберілді. Ең терең тереңдік 2010 жылғы 28 қарашада тіркелді – камералық құйма CS5 – (орталық алап).
2013 RV Йокосука
JAMSTEC Cruises YK13 09 және YK13 12 кемелерімен Йокосука қаласы бас ғалым Хидетака Номакиді Жаңа Зеландия суларына (YK13 09) сапарға қабылдады, ал кері круиз YK13 12 деп белгіленді. Жобаның атауы QUELLE2013 болды, ал круиз тақырыбы: "Абиссальдық биоәртүрлілік және биогеохимиялық циклдарды түсінуге бағытталған in situ эксперименттік және үлгі алу зерттеуі". Олар кері сапарда Challenger Deep-те бір күн өткізіп, тереңде мекендейтін ірі амфиподтардың (Hirondellea gigas) ДНК/РНК-сын алуға тырысты. Хидеки Кобаяши (Biogeos, JAMSTEC) және команда 2013 жылдың 23 қарашасында Challenger Deep-тің орталық алабына 11 сүйреуші тұзақты (үш ашық, бесеуі оқшаулағыш материалдармен жабылған, ал үшеуі тоғыз сағаттан кейін автоматты түрде жабылатын) орналастырды. Төрт сағат 46 минуттық тоқталыстан кейін, олар шамамен 90 дана Hirondellea gigas-ты қуып шығарды.
2014 РВ Кайрей
JAMSTEC Kairei-ді қайтадан Challenger Deep-ке 2014 жылдың 11-17 қаңтарында бас ғалым Такуро Нунораның басшылығымен орналастырды. Круиздің идентификаторы KR14 01 болды, оның атауы: "Мариана ордасының Шаңқырлық биосферасын зерттеу экспедициясы". Экспедиция орталық бассейнді қиып өтетін алты станцияда сынама алды, ал "11 K камера жүйесі" қондырғысының тек екі рет орналастырылуы тұнба ядролары мен су үлгілерін ең терең тереңдіктегі "C станциясында" алуға арналды. Басқа станциялар "Көп ядролық" қондырғымен зерттелді, артқы дуғаның солтүстік бөлігіне және Тынық мұхит табағының оңтүстік бөлігіне. 11 000 метрге дейін жұмыс істей алатын сырғанақпен қозғалатын ROV ABIMSO 7 646 м тереңдікке, орталық бассейннің солтүстігіне қарай 20 морлық мильге дейін (ABISMO dive #21) жіберілді, Challenger Deep-тің солтүстік беткейіндегі ықтимал гидротермиялық белсенділікті анықтау үшін, бұл 2008 жылғы Kairei KR08 05 круизінің нәтижелерімен дәлелденген. AMISMO-ның 20 және 22-ші суға түсуі орталық бассейннің ең терең суларынан солтүстікке қарай 15 морлық мильдей жерде 7 900 метрге дейін болды. Италияның Марке политехникалық университетінен (UNIVPM) Лора Каругатидің басшылығымен итальяндық зерттеушілер Мариана ордасындағы вирустар мен прокариоттардың өзара әрекеттесу динамикасын зерттеді.
2014 RV Falkor
2014 жылдың 16–19 желтоқсаны аралығында Шмидт мұхит институтының 2024 тонналық зерттеу кемесі «Фалкор», Скриппс мұхитографиялық институтының бас ғалымы Дуглас Бартлетттің басшылығымен, Challenger Deep-ке жеті рет жалпы сомада төрт түрлі байланбаған құралды орналастырды. 16 желтоқсанда орталық алапқа төрт қондырғыш жіберілді: биологиялық зерттеулер үшін видеокамерасы бар «Легго» қондырғышы; су химиясы үшін «ARI» қондырғышы; және «Deep Sound 3» және «Deep Sound 2» зондтары. Екі «Deep Sound» зондысы да тереңдікте қозғалатын акустикалық сигналдарды жазды, содан кейін «Deep Sound 3» (төменнен шамамен жоғары) тереңдікте жарылып кетті. «Deep Sound 2» «Deep Sound 3»-тің жарылуын тіркеді, бұл Challenger Deep ойысындағы жарылудың бірегей жазбасын қамтамасыз етті. «Deep Sound 3» зондысының жарылуынан жоғалуымен қатар, «ARI» қондырғышы салмақ тастау командасын алғаннан кейін жауап бермеді және қалпына келтірілмеді. 16/17 желтоқсанда «Легго» амфиподтарды жемдеу үшін жем салынған орталық алапқа қайтарылды. 17 желтоқсанда «RV Falkor» 17 теңіздік миль шығысқа қарай, шығыс алапқа көшті, онда олар қайтадан «Легго» (жемделген және толық камералық жиынтығымен) және «Deep Sound 2» қондырғыштарын орналастырды. «Deep Sound 2» траншеядағы дыбыстарды жазу кезінде белгілі бір тереңдікке түсуге және сол тереңдікте қалуға бағдарламаланды. 19 желтоқсанда «Легго» қысым сенсорының көрсеткіштері бойынша түзетілмеген тереңдікте қонды. Бұл көрсеткіш тереңдікке түзетілді. «Легго» кемеге «Легго» қондырғышының шабақ жемін жеп жатқан амфиподтардың сапалы фотосуреттерімен және амфиподтардың үлгілерімен оралды. «Фалкор» 19 желтоқсанда Challenger Deep-тен Мариана теңіз ұлттық ескерткішіне, «Сирена» тереңдігіне қарай жолға шықты. «RV Falkor» батиметрия үшін «Kongsberg EM302» және «EM710» көп сәулелі эхолокаторларымен, сондай-ақ геодезиялық позицияны анықтауға арналған «Oceaneering C Nav 3050» ғаламдық спутниктік навигациялық жүйе қабылдағышымен жабдықталған, ол горизонталь және вертикаль бағытта жақсырақ дәлдікпен есептеуге қабілетті.
2015 USCGC Sequoia
2015 жылдың 10-13 шілдесінде Гуамдағы 1,930 тонналық АҚШ жағалау күзетінің кескіші «Секуа» (WLB 215) NOAA Тынық мұхит теңіз экологиялық зертханасының (PMEL), Вашингтон университеті және Орегон мемлекеттік университетінің бас ғалымы Роберт П. Дзиак басқаратын зерттеушілер тобын қабылдады. Зерттеушілер PMEL-дің «Толық мұхит тереңдігіне орнатылатын құрылғысын» – 45 метрлік терең су гидрофоны мен қысым сенсорлары жиынтығын Чалленджер шұңқырасының батыс алабына орналастырды. 6 сағаттық тереңге түсу нәтижесінде құрылғы Сумнердің 2010 жылы тіркелген ең терең нүктесінен шамамен 1 км солтүстік-шығысқа қарай, белгілі бір су тереңдігіне бекітілді. 16 аптадан кейін, 2015 жылдың 2-4 қарашасында құрылғы қайта табылды. «Байқалған дыбыс көздеріне жер сілкінісі сигналдары (T фазасы), мұртты және тісті киттердің дауыстары, кеме қанаттарының дыбысы, пневматикалық қарулар, белсенді сонар және 4-санаттағы тайфунның өтуі кірді». Ғылыми топ өз нәтижелерін «Чалленджер шұңқырасындағы дыбыстың алғашқы көп күндік, кең жолақты жазбасы, сондай-ақ тікелей тереңдік өлшемінің бесінші дерегі» деп сипаттады.
2016 RV Xiangyanghong 09
3536 тонналық зерттеу кемесі Xiangyanghong 09 Ұлттық терең теңіз орталығы (Циндао) және Қытай ғылым академиясының Теңіз ғылымдары және инженерия институты (Санья, Хайнань) демеушілік еткен 37-ші Қытай круизінің (Даян, DY37II) екінші кезеңінде 2016 жылдың 4 маусымынан 12 шілдесіне дейін Challenger Deep-тің батыс бөлігінде (11°22' С. б., 142°25' Ш. б.) жұмыс істеді. Қытайдың пилотты терең суға бату аппараты Цзяолунның бас кемесі ретінде, экспедиция Challenger Deep-ті зерттеуді жүргізіп, гадал аймақтың геологиялық, биологиялық және химиялық ерекшеліктерін анықтады. Осы кезеңдегі суға түсу аймағы Challenger Deep-тің оңтүстік беткейінде, шамамен тереңдікте орналасқан. Су асты аппараты Challenger Deep-тің солтүстік арқалық аймағында және оңтүстік бөлігінде (Тынық мұхиты тақтасы) тоғыз пилоттық суға түсуді аяқтады. Круиз барысында Цзяолун теңіз түбіне жақын суды алу үшін газ өткізбейтін сынама жинағыштарды үнемі қолданды. Навигациялық шеберлікті сынау мақсатында Цзяолун сынама алу бөтелкелерін алу үшін USBL (Ultra Short Base Line) позициялау жүйесін тереңдікте пайдаланды.
2016 RV Tansuo 01
2016 жылдың 22 маусымынан 12 тамызына дейін (2016S1 және 2016S2 круиздері) Қытай ғылым академиясының 6,250 тонналық теңіз астындағы зерттеулерді қолдайтын кемесі Tansuo 1 (мағынасы: зерттеу) өзінің алғашқы сапарында Хайнань аралындағы Санья портынан Challenger Deep-ке аттанды. 2016 жылдың 12 шілдесінде Haidou 1 ROV Challenger Deep аймағындағы белгілі бір тереңдікке сүңгіді. Олар сонымен қатар еркін түсірілетін қону аппаратын қолданды, еркін түсірілетін теңіз түбінің сейсмикалық құралдарын (орналастырылған), шөгінділердің сынамаларын алды және 142°30.00' бойлық сызығы бойымен, бұрынғы DY37II круиздік зерттеуінен шамамен 30 морлық миль шығысқа қарай жұмыс істеген Tansuo 01 кемесінен әртүрлі тереңдіктерден 2000-нан астам биологиялық сынама жинады (қ. жоғарыдағы Сянянхун 09).
2016 RV Sonne
2016 жылдың қарашасында Голландияның Теңіз зерттеулері институтының (NIOZ) / GEOMAR Гельмгольц мұхит зерттеулері орталығы Кильдің 8,554 тонналық Sonne терең мұхит зерттеу кемесі арқылы Challenger Deep аймағының сонарлық картасын жасады. Нәтижелер 2017 жылы жарияланды. Kongsberg Maritime EM 122 көп сәулелі эхозондерлік жүйесін ендік және бойлық координаталарын анықтайтын позициялық жабдықтармен біріктіріп, команда Челленджер тереңдігінің максималды тереңдігі at екенін, ал вертикальдық белгісіздік ± бір стандартты ауытқуда (≈ 68,3%) сенімділік деңгейінде екенін анықтады. Сонарлық зерттеудің талдауы түбіндегі тереңдікте торлы ажыратымдылықты көрсетті, сондықтан теңіз бетіндегі 0,5x1 градустық сонарлық сәулеленулерден кішкентай тереңдік өзгерістерін анықтау қиын. Әрбір 0,5 градус сәулелік ені бар сонарлық импульс тереңдікте диаметрі шамамен болатын дөңгелек аймақты қамтиды. Тор нүктесінің көлденең орналасуы ± белгісіздікке ие, бұл траектория бойымен немесе траекторияға перпендикуляр бағытталуына байланысты. Бұл тереңдік және орналасу (шамамен солтүстік-шығысқа қарай) өлшемдері Gardner және авторлардың (2014) зерттеуінде анықталған ең терең нүктеден айтарлықтай өзгешеленеді. 2010 жылғы сонарлық картасымен және Gardner және авторлардың 2014 жылғы зерттеуімен байқалған тереңдік айырмашылығы, дыбыс жылдамдығының әртүрлі профильдерін қолданумен байланысты, олар тереңдікті дәл анықтау үшін маңызды. Sonne дыбыс жылдамдығы профилін калибрлеу және оңтайландыру үшін Challenger Deep ең терең нүктесіне жақын, шамамен 1,6 км батысқа қарай CTD зондарын қолданды. Сондай-ақ, деректерді алу кезінде әртүрлі проекцияларды, бастапқы нүктелерді және эллипсоидтарды пайдалану зерттеулер арасындағы позициялық сәйкессіздіктерге әкелуі мүмкін.
2016 RV Shyian 3
2016 жылдың желтоқсанында CAS 3,300 тонналық Shiyan 3 зерттеу кемесі 33 кең жолақты сейсмометрді Challenger Deep-тің солтүстік-батысындағы арқалық аймаққа және оңтүстік-шығыстағы Тынық мұхиты табағына, 12 миллион долларға дейінгі тереңдікке орналастырды. Бұл круиз Вудс-Холл океанографиялық институтының жетекшісі Цзянь Лин бастаған 12 миллион долларлық қытай-американдық бастамасының бір бөлігі болды; ол 5 жылдық (2017–2021) күш-жігердің Challenger Deep-тің ішіндегі және айналасындағы тау жыныстары қабаттарын егжей-тегжейлі бейнелеуге бағытталған.
2016 жылы RV Zhang Jian
Жаңадан іске қосылған 4800 тонналық зерттеу кемесі (және Rainbow Fish сериясындағы терең суға түсу аппараттарының бас кемесі) – Zhang Jian 3 желтоқсанда Шанхайдан шықты. Олардың мақсаты үш жаңа терең теңізге қону аппаратын, бір ұшқышсыз іздеу суасты аппаратын және жаңа Rainbow Fish 11 000 метрлік адаммен басқарылатын терең суасты аппаратын сынақтан өткізу болды. Барлық аппараттар 10 000 метрге дейін тереңге түсе алады. 25-27 желтоқсан аралығында үш терең теңізге қону құрылғысы шұңғымаға түсті. Бірінші аппарат фотосуреттер түсірді, екіншісі шөгінділердің үлгілерін алды, ал үшіншісі биологиялық үлгілерді жинады. Үш құрылғының барлығы 10 000 метрден асып түсті, ал үшінші құрылғы 103 амфиподты әкелді. Шанхай мұхит университетінің Хадал өмір ғылымы зерттеу орталығының директоры Цуй Вэйченг ғалымдар тобын Мариана шұңғымасының Челленджер тереңдігінде зерттеу жұмыстарын жүргізуге жетекшілік етті. Кеме Қытайдың ұлттық теңіз зерттеу флотының бір бөлігі, бірақ ол Шанхай теңіз технологиялық компаниясына тиесілі.
2017 RV Tansuo-1
Қытай Ғылым академиясының (CAS) Теңіздің терең ғылымдары және инженерия институты Tansuo 1 кемесін 2017 жылдың 20 қаңтарынан 5 ақпанына дейін Challenger Deep-ке қайта жіберді (TS03 круизі). Challenger және Sirena Deep аймақтарында балықтар мен басқа да макробиологиялық организмдерді ұстау үшін әртүрлі тұзақтар қолданылды. 29 қаңтарда Challenger Deep-тің солтүстік беткейінен жаңадан аталған Pseudoliparis swirei түріне жататын шаян балықтың фотосуреттері мен үлгілері алынды. Сонымен қатар, Дүниежүзілік мұхит айналымы экспериментінің (WOCE) аясында Challenger Deep-тің орталық және шығыс бассейндеріне төрт немесе одан да көп CTD зондаулары жіберілді.
2017 RV Shinyo Maru
Токио теңіз ғылымдары және технология университеті 2017 жылдың 20 қаңтарынан 5 ақпанына дейін "Шиньо Мару" ғылыми-зерттеу кемесін Мариана шұңқырына, "Челленджер" және "Сирена" тереңдіктері маңында балықтар мен басқа да макробиологиялық организмдерді тұзақтармен ұстау үшін жіберді. 29 қаңтарда олар Challenger Deep-тің солтүстік беткейінен жаңа қарлығаш балық түрінің фотосуреттері мен үлгілерін алды, ол жаңадан Pseudoliparis swirei деп аталды.
2017 РВ Кайрей
JAMSTEC 2017 жылдың мамыр айында Kairei-ді Challenger Deep-ке жаңа толық мұхит тереңдігі ROV UROV11K (11 000 метрлік тереңдікте жұмыс істей алатын су асты ROV) сынақтан өткізу мақсатында, Такаши Мурасима бас ғалым ретінде KR 17 08C круизі аясында орналастырды. Круиздің тақырыбы: "Мариана орнында UROV11K толық тереңдіктік ROV жүйесін теңізде сынау". UROV11K жаңа 4K жоғары сапалы бейнекамера жүйесімен және судағы күкірттегіш сутек, метан, оттегі және сутектің мөлшерін бақылауға арналған жаңа сенсорлармен жабдықталған. Айынышты жағдай, 2017 жылдың 14 мамырында UROV11K-тің көтерілу кезінде (шамамен 11°22.30'N 142°35.8 E координаталарында, шығыс алабында) ROV-тің жүзу қабілеті тереңдікте бұзылып, оны қайтаруға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Төмен түсу жылдамдығы мен бағыты белгісіз, бірақ кеменің 14 мамырдағы маневрлеуінен шығыс алабының ең терең бөлігіне шығысқа қарай түскені анықталды. Содан кейін Мурасима Kairei-ді Challenger Deep-тің шығыс алабынан шамамен 35 теңіздік миль шығысқа қарай орналасқан жаңа "Компактты Хадал" қондырғышын сынауға бағыттап, ол Sony 4K камерасын сынау және балықтар мен басқа да макробиологиялық объектілердің суретін түсіру үшін 7498 м-ден 8178 м тереңдікке үш рет сүңгіп кірді.
2018 РВ Шен Куо
Өзінің алғашқы сапарында 2150 тонналық екі корпусты ғылыми зерттеу кемесі «Шэнь Куо» (сондай-ақ «Шэнькуо», «Шэнь Ко» немесе «Шэнь Куо») 2018 жылдың 25 қарашасында Шанхайдан шығып, 2019 жылдың 8 қаңтарында қайтып келді. Олар Мариан шұңқы аймағында жұмыс істеді және 13 желтоқсанда «Цайхунгюй» (ұлта қысқа базалық желі) жүйесінің далалық сынағы барысында 10 000 метрден асатын тереңдікте су асты навигация жүйесін сынақтан өткізді. Жоба жетекшісі Цуй Вэйченнің айтуынша, тереңдегі «Цайхунгюй» жабдығымен сигнал алу және нақты геолокацияны анықтау мүмкін болды. Шанхай мұхит университеті мен Вестлейк университетінің зерттеу тобын Шанхай мұхит университетінің Хадал ғылымы және технология зерттеу орталығының (HSRC) директоры Цюй Вэйченг басқарды. Сынақтан өтетін жабдыққа пилоттық суасты кемесі (океанның толық тереңдігіне дейін емес – қол жеткізілген тереңдік туралы мәлімет жоқ) және терең теңізге түсуге қабілетті екі суасты құрылғысы, сондай-ақ 4500 метрге дейін тереңдей алатын ROV кірді. Олар шұңқыдан су, шөгінді, макро және микроорганизмдер сияқты үлгілерді алып, фотосуреттер түсірді. Цуй: «Егер біз су астындағы 8145 метрден астам тереңдікте балықтардың суретін түсірсек, қазіргі әлемдік рекордты жаңартамыз. Біз жаңа жабдықтарды, оның ішінде қону құрылғыларын да сынақтан өткіземіз. Олар екінші буын. Бірінші буын суға түскен сайын бір ғана нүктеден үлгі ала алатын болса, ал екінші буын бір суға түсу кезінде әртүрлі тереңдіктерден үлгілер алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, біз адам басқаратын суасты кемесінде ультра қысқа базалық акустикалық позициялау жүйесін сынақтан өткіздік, ол су асты навигациясының болашағы».
2019 RV Sally Ride
2019 жылдың қараша айында SR1916 круизі барысында бас ғалым Ханс ван Харен басқаратын NIOZ командасы, Scripps техникалық мамандарымен бірге, 2641 тонналық зерттеу кемесі RV Sally Ride-ге Challenger Deep-ке, Challenger Deep-тің батыс алабынан сүйрейтін сызықты алып шығу үшін аттанды. Challenger Deep-тегі ұзын сүйрейтін сызық жоғарғы жүзу құрылғысынан, шамамен тереңдікте орналасқан, екі бөлік Dyneema бейтарап жүзу сызығынан, екі Benthos акустикалық босату құрылысынан және ток, тұздылық және температураны өлшеуге және сақтауға арналған екі автономды құралдан тұрды. Тереңдік орнынан 100 жоғары ажыратымды температура сенсорынан тұратын ұзын тізбекке екі ағын өлшегіш орнатылды. Теңіз түбінен басталатын төменгі жағдайда, 295 арнайы жасалған жоғары ажыратымды температура сенсоры орнатылды, олардың ең төменгісі қазаншұңқының түбінен жоғары орналасқан. NIOZ командасы 2016 жылдың қараша айында RV Sonne экспедициясы кезінде сүйрейтін сызықты орналастырды және оны 2018 жылдың соңында Sonne қайтарып алады деп жоспарлаған. Бірақ 2018 жылғы әрекетте Challenger Deep-тің түбіндегі акустикалық басқарумен босату механизмі істен шықты. RV Sally Ride босату механизмінің батареясы толыққанша таусылмас бұрын сүйрейтін сызықты қайтаруға соңғы мүмкіндік ретінде пайда болды. RV Sally Ride 2 қарашада Challenger Deep-ке жетті. Осы жолы, Sally Ride-тің бір арқан кабелімен шамамен 1000 метр тереңдікке түсірілген «тереңдетілген босату блогы» босату командаларын жіберіп, түбіне жақын орналасқан босату құрылыстарымен байланыс орнатты. Шамамен үш жыл су астында болғаннан кейін, 395 температура сенсорының 15-інде механикалық ақаулар пайда болды. Алғашқы нәтижелер Challenger Deep-те ішкі толқындардың пайда болғанын көрсетеді.
Челленджер тұңғиығының тереңдігі мен орналасуын зерттеу
2000 жылдың мамыр айынан бастап, бұзылмаған сигналды спутниктік навигацияның көмегімен, екі жиілікті қолдайтын кәсіби спутниктік навигациялық жабдықтармен жабдықталған азаматтық су үстіндегі кемелер өздерінің геодезиялық орнын метрден ондаған метрге дейін дәлдікпен өлшеуі және анықтауы мүмкін, ал батыс, орталық және шығыс бассейндердің арақашықтығы шақырымдармен өлшенетіндей алыс. 2014 жылы USNS Sumner кемесіндегі Kongsberg Maritime EM 122 көп сәулелі эхолокатор жүйесімен 2010 жылғы Мариан шұңқырының сонарлық картасының алдында және осы кезеңде жиналған деректер негізінде Challenger Deep шұңқырының тереңдігі мен орнын анықтау бойынша зерттеу жүргізілді. Джеймс В. Гарднер және басқалар жасаған бұл зерттеу Жағалау және мұхитты картографиялау орталығының (CCOM/JHC) Бірлескен гидрографиялық орталығы және Нью-Гэмпшир университетінің Чейс мұхиттық инженериялық зертханасы өлшеу тарихын үш негізгі топқа бөледі: ертедегі бір сәулелі эхолокаторлар (1950-ші жылдар – 1970-ші жылдар), ертедегі көп сәулелі эхолокаторлар (1980-ші жылдар – 21-ші ғасыр) және заманауи (яғни, GPS-тен кейінгі, жоғары ажыратымдылықтағы) көп сәулелі эхолокаторлар. Тереңдік өлшемдеріндегі және орналасуды бағалаудағы белгісіздіктерді ескере отырып, 2010 жылғы Challenger Deep аймағының батиметриялық деректері, сегіз зерттеу желісінен алынған 2,051,371 зондталған мәліметтер талданды. Зерттеудің қорытындысы бойынша, 2010 жылғы ең жақсы көп сәулелі эхолокатор технологияларын қолданғаннан кейін талдау нәтижесінде 9 еркіндік дәрежесі бойынша ± (95% сенімділік деңгейі) тереңдік белгісіздігі және ± (2drms) позициялық белгісіздік сақталады, ал 2010 жылғы картада тіркелген ең терең тереңдіктің орны: тереңдік өлшеу белгісіздігі су көлеміндегі дыбыс жылдамдығының кеңістіктегі өзгерістеріндегі өлшенген белгісіздіктердің, көп сәулелі жүйенің сәулелерді қадағалау және түбін анықтау алгоритмдерінің, қозғалыс сенсорлары мен навигациялық жүйелердің дәлдігі мен калибровкасының, сфералық таралудың, су көлеміндегі әлсіреудің және т.б. жиынтығы болып табылады. 2016 жылғы RV Sonne экспедициясы және 2019 жылғы RV Sally Ride экспедициясы Гарднер және басқалардың 2014 жылғы зерттеуінде қолданған тереңдік түзетулеріне қатысты айтарлықтай ескертулер білдірді, сондай-ақ Гарднердің (батыс бассейнінде) есептеген ең терең тереңдігінің дәлдігіне күмәнділік білдірді, олардың көп сәулелі деректерін желіге талдағаннан кейін. RV Sally Ride круизі SR1916 бас ғалымы доктор Ханс ван Харен Гарднердің есептеулері "Гарднер және басқалардың (2014) дыбыс жылдамдығының профильдеуіне" байланысты тым терең екенін көрсетті. 2021 жылы Сэмюэл Ф. Гринауэй, Кэтрин Д. Салливан, Сэмюэл Х. Умфресс, Элис Б. Бейтель және Карл Д. Вагнердің зерттеулері жарияланды, онда 2020 жылдың маусым айында жүргізілген суастына түсу сериясы негізінде Challenger Deep шұңқырының ең терең тереңдігі туралы қайта қарастырылған бағалау ұсынылды. Бұл тереңдік бағалауы акустикалық эхолокация профильдерінен алынған, олар тікелей қысымды өлшеулерге сілтеме жасайды және су бағанының, атмосфералық қысымның, гравитация мен гравитациялық градиент аномалияларының және су деңгейінің әсеріне байқалған океанографиялық қасиеттеріне түзетулер енгізеді. Зерттеудің қорытындысы бойынша, олардың есептеулеріне сәйкес, ең терең теңіз түбінің тереңдігі ± орташа теңіз деңгейінен төмен, 95% сенімділік деңгейімен шығыс бассейнінде орналасқан. Бұл бағалау үшін қателік термині қолданылған қысым сенсорының белгісіздігімен басым, бірақ Гринауэй және басқалар гравитациялық түзету де маңызды екенін көрсетті. Гринауэй және басқалардың зерттеуі нәтижелерін басқа соңғы акустикалық және қысымға негізделген Challenger Deep тереңдігінің өлшемдерімен салыстырып, батыс бассейніндегі ең терең тереңдік шығыс бассейніндегідей терең деп қорытындылады. Алайда, 2000 жылдан кейін жарияланған ең тереңдіктер мен олардың геодезиялық орналасулары арасындағы келіспеушіліктер, өлшеулер немесе мәлімделген белгісіздіктер туралы сұрақтар тудыратын, сәйкес белгісіздік шектерінен асып түседі. 2021 жылы Скотт Лоренджер, Дэвид Барклей және Майкл Бэкингем жазған тағы бір мақаласында, 2014 жылғы желтоқсандағы имплозиялық соққы толқынына негізделген тереңдіктің шамамен , ең терең тереңдіктердің бірі болып табылады, сонымен қатар әртүрлі ең тереңдік шамалары мен олардың геодезиялық орналасулары арасындағы айырмашылықтар қарастырылады.
Тікелей өлшеулер
Гарднер және соңғы авторлардың 2014 жылғы, ал Гринвей және соңғы авторлардың 2021 жылғы зерттеулерінде көрсетілген максималды сонарлық карталау тереңдігі толық мұхит тереңдігіндегі тікелей өлшеулермен (қысым өлшегіш/манометр) расталмады. Экспедициялар тар диапазон ішінде тікелей өлшенген максималды тереңдіктерді хабарлады. Батыс алабындағы ең терең тереңдіктер 1960 жылы «Bathyscaphe Trieste» және 2020 жылдың маусым айында DSV «Limiting Factor» арқылы ± деп хабарланды. Орталық алаптағы ең үлкен тереңдік 2020 жылдың маусым айында DSV «Limiting Factor» арқылы ± құрады. Шығыс алабындағы ең терең тереңдіктер 1995 жылы ROV «Kaikō», 2009 жылы ROV «Nereus», 2012 жылы «Deepsea Challenger», 2019 жылдың мамыр айында «Leggo» бентоникалық қондырғысы және 2019 жылдың мамыр айында DSV «Limiting Factor» арқылы ± деп хабарланды.
1960 Триест
1960 жылы 23 қаңтарда швейцариялықтар жобалаған «Триест» суасты кемесі, бастапқыда Италияда салынған және АҚШ Әскери-теңіз күштері сатып алған, «USS Wandank» (ATF 204) қолдауымен және «USS Lewis» (DE 535) сүйемелдеуімен, Жак Пиккард (суасты кемесін әкесі Огюст Пиккардпен бірге жобалаған) және USN лейтенанты Дон Уолш басқаруымен теңіздің ең терең жеріне – траншеяға түсті. Олардың экипаж бөлмесі 2,16 метр диаметріндегі шар тәрізді, қысымға төтеп беретін ыдыс ішінде орналасқан, ал оның астында 18,4 метр ұзындығындағы жүзбелі резервуар ілінген. Бұл Германияның Эссен қаласындағы «Крупп» болат зауытында салынған, Италиялық түпнұсқаның ауыр міндеттерге арналған жаңасынан жасалған нұсқасы еді. Болат қабырғалар қалың болды және борттағы манометрмен өлшенгендей, қысымға төтеп беруге есептелген. «Триест» Challenger Deep траншеясының батыс бөлігіне тереңдеді, манометр бойынша шамамен ± тереңдікке жетті. Тағы бір дерек көзі бойынша, су түбіндегі өлшенген тереңдік манометрмен ± өлшенген. Қолдау кемелерінің навигациясы Celestial және LORAN C жүйелері арқылы жүзеге асырылды, олардың дәлдігі 100 метрден кем болды.
Trieste dived at/near , bottoming at ± into the Challenger Deep's western basin, as measured by an onboard manometer. Another source states the measured depth at the bottom was measured with a manometer at ±. Navigation of the support ships was by celestial and LORAN C with an accuracy of or less.
2012 Deepsea Challenger
2012 жылдың 26 наурызында (жергілікті уақыт бойынша) канадалық кинорежиссер Джеймс Кэмерон DSV Deepsea Challenger батығымен Challenger Deep ең терең нүктесіне жалғыз өзі түсті. 26 наурызда шамамен 05:15 ChST-де (25 наурызда 19:15 UTC) түсу басталды. 07:52 ChST (21:52 UTC) Deepsea Challenger теңіз түбіне жетті. Түсу 2 сағат 36 минутқа созылды және Deepsea Challenger батығы түскен кездегі тереңдік тіркелді. Кэмерон мұхит түбінде шамамен алты сағат зерттеу жоспарлаған, бірақ 2 сағат 34 минуттан кейін бетке көтерілуді бастауға шешім қабылдады. Түбінде болу уақыты қысқартылды, себебі манипулятор қолын басқаратын құбырлардағы гидравликалық сұйықтықтың ағуы салдарынан жалғыз қарау терезесінен көріну нашарлады. Бұл сонымен қатар батығының оң жақ желкештерінің жұмысын тоқтатты. Шамамен 12:00 ChST-де (26 наурыз күні 02:00 UTC) Deepsea Challenger веб-сайты батығының 90 минуттық көтерілуден кейін су бетіне шыққанын хабарлады, бірақ Пол Алленнің Twitter жазбалары көтерілудің шамамен 67 минутқа созғанын көрсетті. Судан шыққаннан кейін өткен баспасөз конференциясында Кэмерон: "Мен өте жұмсақ, тіпті желатин тәрізді жазық жазыққа қондым. Бағытты тапқаннан кейін, мен біршама қашықтықты жүріп, содан кейін беткейге дейін көтерілдім" деді. Кэмероннің сөзіне göre, ол барлық уақытта бірде-бір балықты немесе 2,54 см-ден асатын тірі жандарды көрген жоқ: "Мен көрген жалғыз еркін жүзушілер – шағын амфиподтар болды" – креветкаға ұқсас теңіз түбінде тіршілік ететін жәндіктер.
2019 Бес тереңдік экспедициясы / DSV шектейтін факторы
"Бес тереңдік" экспедициясының мақсаты 2019 жылдың қыркүйек айының соңына дейін әлемнің бес мұхитының ең терең нүктелерін толыққанды картаға түсіріп, оларды зерттеу болды. 2019 жылдың 28 сәуірінде зерттеуші Виктор Весково "Челленджер" тереңдігінің "Шығыс ойысы" деп аталатын бөлігіне "Limiting Factor" терең суға түсу аппаратымен (Triton 36000/2 үлгісіндегі суасты кемесі) түсті. 2019 жылдың 28 сәуірі мен 4 мамыры аралығында "Limiting Factor" аппараты "Челленджер" тереңдігінің түбіне төрт рет суға түсті. Төртінші суға түсу "Челленджер" тереңдігінің сәл кем тереңдігіндегі "Орталық ойысына" бағытталды (экипаж: Патрик Лейхи, пилот; Джон Рамзи, суасты кемесінің конструкторы). "Бес тереңдік" экспедициясы тікелей CTD қысым өлшеулері және қолдау кемесі – Deep Submersible Support Vessel DSSV Pressure Drop, Kongsberg SIMRAD EM124 көп сәулелі эхолот жүйесі арқылы жұмыс аймағын зерттеу нәтижесінде ± және ± тереңдіктерді анықтады. CTD теңіз суының тереңдігіне өлшенген қысым болды. Техникалық мәселе туындағандықтан, "Бес тереңдік" экспедициясы қолданған (экипажы жоқ) терең теңіз десанттық құрылғысы Skaff екі жарым күн бойы теңіз түбінде қалды, содан кейін "Limiting Factor" (экипаж: Патрик Лейхи, пилот; Джонатан Струу, DNV GL маманы) оны шамамен тереңдіктен құтқарып алды. 2019 жылдың соңында батиметриялық деректерді және DSV "Limiting Factor" және терең теңіз десанттық құрылғылары Closp, Flere және Skaff түсірген бірнеше сенсорлық жазбаларды қарағаннан кейін, "Бес тереңдік" экспедициясы ең тереңдікті ± дейін жаңартты.
2020 От шеңберіндегі экспедиция / DSV шектеу факторы
Caladan Oceanic компаниясының Тынық мұхитындағы "От сақинасы" экспедициясына алты адаммен жүретін тереңге түсу және Виктор Весково басқаруымен Challenger Deep-тің барлық үш бассейніне жиырма бес қондырғы орналастыру, сондай-ақ бүкіл Challenger Deep-тің топографиялық және теңіз фаунасын зерттеу кірді. Экспедиция кемелері ретінде терең су астындағы қолдау кемесі DSSV Pressure Drop, терең суға бату аппараты DSV Limiting Factor және ультра терең теңіз қондырғылары Closp, Flere және Skaff пайдаланылды. 2020 жылдың 7 маусымында алғашқы адаммен тереңге түсу кезінде Виктор Весково және бұрынғы АҚШ астронавты (және бұрынғы NOAA әкімшісі) Кэтрин Д. Салливан Deep Submergence Vehicle Limiting Factor көлігімен "Шығыс бассейніне" түсті. 2020 жылдың 12 маусымында Виктор Весково мен альпинист және зерттеуші Ванесса О'Брайен "Шығыс бассейніне" тереңге түсіп, үш сағат бойы түбін картографиялады. О'Брайен өзінің тереңге түсуі шамамен бір мильге жуық шөл даласын қамтығанын, жер беті бұрынғыдай тегіс емес, керісінше, шамамен 18 фут (5 метр) еңіспен бір мильге дейін төмендейтінін анықтағанын айтты, бұл мәліметтер растауды қажет етеді. 2020 жылдың 14 маусымында Виктор Весково мен Джон Рост Deep Submergence Vehicle Limiting Factor көлігімен Challenger Deep-тің "Шығыс бассейніне" тереңге түсіп, төрт сағат тереңдікте және шамамен 2 мильге жуық қашықтықты жүзіп өтті. 2020 жылдың 20 маусымында Виктор Весково мен Келли Уолш Deep Submergence Vehicle Limiting Factor көлігімен Challenger Deep-тің "Батыс бассейніне" тереңге түсіп, төрт сағат бойы түбінде болды. Олар ең терең нүктеге жетті, Келли Уолш – 1960 жылы Жак Пикардпен бірге сол жерге тереңге түскен Trieste кемесінің капитаны Дон Уолштың ұлы. 2020 жылдың 21 маусымында Виктор Весково мен Вудс-Холл океанографиялық институтының ғылыми қызметкері Ин Цон Лин Deep Submergence Vehicle Limiting Factor көлігімен Challenger Deep-тің "Орталық бассейніне" тереңге түсті. Олар ± тереңдікке жетті. 2020 жылдың 26 маусымында Виктор Весково мен Джим Виггинтон Deep Submergence Vehicle Limiting Factor көлігімен Challenger Deep-тің "Шығыс бассейніне" тереңге түсті.
2020 Фендуже
Фендуже (奋斗者, Striver) – Қытай кеме ғылыми зерттеу орталығы (CSSRC) әзірлеген қытайлық терең теңізге сүңгуірлік кеме. 2020 жылдың 10 қазаны мен 28 қарашасы аралығында сынақ бағдарламасының бір бөлігі ретінде Мариана шұңқырында он үш суға түсуді жүзеге асырды. Олардың сегізі 10 мың метрден астам тереңдікке жетті. 2020 жылдың 10 қарашасында "Фендуже" үш қытайлық ғалыммен (Жан Вэй 张伟 [ұшқыш], Жао Ян 赵洋 және Ван Жикиан 王治强) бірге Challenger Deep шұңқырының түбіне жетті, ал түсу процесі тікелей эфирде көрсетілді, тереңдік 10 925 метр деп хабарланды. Бұл "Фендуже" кемесін сәтті түсуді жүзеге асырған төртінші пилоттық сүңгуірлік құрылғыға айналдырды. Жаңадан жасалған титан қорытпасынан жасалған "Фендуже" кемесінің қысымға төзімді корпусы үш адамға және техникалық жабдыққа арналған орын ұсынады. "Фендуже" норвегиялық Imenco компаниясы жасаған камералармен жабдықталған. Су асты кемесінің бас конструкторы Йе Конг 叶聪-тың айтуынша, Қытайдың суға түсу мақсаты тек ғылыми зерттеу ғана емес, сонымен қатар терең теңіздің түбіндегі ресурстарды болашақта пайдалану.
2021 От шеңбері 2 экспедициясы / DSV шектейтін факторы
2021 жылдың 28 ақпанында Caladan Oceanic компаниясының "Ring of Fire 2" экспедициясы Challenger Deep үстіне жетіп, адамдармен түсірулер мен Challenger Deep-ке қондырғыларды орналастыру жүргізді. Алдымен (басқарылмайтын) терең теңіз қондырғысы Skaff экспедиция үшін CTD арқылы су қабатының деректерін жинау үшін орналастырылды. Тынық мұхиты плитасының Филиппин плитасына соқтығысуының салдары зерттелген мәселелердің бірі болды. 2021 жылдың 1 наурызында Виктор Весково мен Ричард Гарриотт шығыс ойысына алғашқы адаммен түсті. Гарриотт түбіне сүңгіген 17-ші адам болды. 2021 жылдың 2 наурызында Виктор Весково мен Майкл Дубно шығыс ойысына түсті. 5 наурызда Виктор Весково мен Хамиш Хардинг шығыс ойысына түсті. Олар Challenger Deep-тің түбімен өтті. 2021 жылдың 11 наурызында Виктор Весково мен теңіз ботанигі Николь Ямасе батыс ойысына түсті. 2021 жылы жапон азаматымен түсіру жоспарлануда. Барлық адамдармен жасалған түсірулер Deep Submergence Vehicle DSV Limiting Factor көлігімен жүргізілді.
2022 - "Өрт шеңбері" 3 экспедициясы / DSV шектейтін факторы
2022 жылдың шілдесінде төртінші жыл қатарынан Caladan Oceanic компаниясының терең суға түсу жүйесі – DSSV Pressure Drop аналық кемесінің қолдауымен DSV Limiting Factor терең суға түсу аппараты Challenger Deep-ке қайта оралды, Challenger Deep-тің түбіне бату үшін. 2022 жылдың шілде айының басында Виктор Весковоға Аарон Ньюман миссия маманы ретінде қосылып, Орталық ойысқа су астына түсті. 2022 жылдың 5 шілдесінде Тим Макдональд ұшқыш, ал Джим Китчен миссия маманы ретінде Шығыс ойысқа батуға қатысты. 2022 жылдың 8 шілдесінде Виктор Весковоға Дилан Тейлор миссия маманы ретінде қосылды, олар Шығыс ойысқа су астына түсті. Виктор Весково (Challenger Deep-ке 15-ші рет батуы) 2022 жылдың 12 шілдесінде Батыс ойысқа бату үшін географ және океанограф Даун Райтпен бірге миссия маманы ретінде жұмыс істеді. Райт әлемдегі алғашқы рет толық теңіз тереңдігінде жұмыс істеген бүйірлік сканерлік сонарды пайдаланып, Батыс ойыстың оңтүстік қабырғасының қысқа бөліктерінің егжей-тегжейлі суретін түсірді.
1996 және 1998 Кайко
Қашықтан басқарылатын көлік (ROV) Kaikō 1996 және 1998 жылдардағы екі экспедиция кезінде өзінің RV Yokosuka қолдаушы кемесінен Мариан шұңқырына көптеген ұшқышсыз түсіп кетті. 29 ақпаннан 4 наурызға дейін Kaikō ROV орталық бассейнге үш рет суға түсті, Kaiko #21 – Kaiko #23. Тереңдік көрсеткіштері : -ден -ге дейін, ал #22 және #23 суға түсулер солтүстікке, ал #21 суға түсу орталық бассейннің ең терең суларының солтүстік-шығысына жасалды. 1996 жылғы өлшеулер кезінде температура (адиабатикалық қысымның әсерінен тереңдік артқан сайын су температурасы жоғарылайды), тұздылық және су қысымы іріктеу станциясында тиісінше , 34.7‰ және болды. Жапондық роботтық терең теңіз зымырандық құралы Kaikō, Challenger Deep-тің тереңдігіне жақындағанда, ұшқышсыз зымырандық құралдар арасындағы тереңдік рекордын жаңартты. Жапонияның Теңіз Жер ғылымдары және технология агенттігі (JAMSTEC) жасаған бұл құрал, терең теңізге түсе алатын бірнеше ұшқышсыз зымырандық құралдың бірі болды. Challenger Deep-тің ± тереңдігін өлшеген манометр сол кезге дейін жасалған ең дәл өлшеу деп есептеледі. Үлгілерде шамамен 3000 түрлі микроорганизмдер анықталды. Nereus dive #007ROV-тан Гуамның оңтүстігіне дейін, #010ROV-қа дейін Nero Deep-ке дейін, сынақтар біртіндеп тереңдікті және төменгі деңгейдегі іс-шаралардың күрделілігін арттырды. 2009 жылдың 31 мамырында Nereus 27.8 сағаттық су асты миссиясын орындады, онда шамамен он сағат Challenger Deep шығыс бассейнін оңтүстік қабырғасынан солтүстік-батысқа қарай тікелей бейне және деректерді аналық кемеге жіберді. Ең жоғары тереңдік RV Kilo Moana кемесінде тіркелді, содан кейін батыс алабына көшірілді, онда 19.3 сағаттық су асты миссиясы кезінде 012ROV ең жоғары тереңдікті, ал сол аймақтағы 014ROV ең жоғары тереңдікті (11°19.59 N, 142°12.99 E) тапты. Nereus шығыс және батыс алабынан шөгінді және тау жыныстары үлгілерін манипуляторлы қолмен алып, одан әрі ғылыми талдау үшін қалпына келтіре алды. HROV-тың соңғы суға түсуі Challenger Deep-тің солтүстігінде, артқы доғада болды, онда олар TOTO Caldera-да (12°42.00 N, 143°31.5 E) тереңдікке дейін суға түсті. Осылайша, Nereus 1998 жылдан бері Мариан шұңқырына жеткен алғашқы және сол кездегі ең терең суға түсе алатын құрал болды.
2008 АБИСМО
2008 жылдың маусым айында Жапонияның теңіз-жер ғылымдары және технология агенттігі (JAMSTEC) зерттеу кемесі Kairei-ді KR08 05 1-ші және 2-ші кезеңдері үшін Гуам аймағына жіберді. 2008 жылдың 1-3 маусымында 1-ші кезең барысында, 11-13-ші тереңдеулердегі ABISMO (автоматты түбін тексеру және сынама алу мобильді) жапондық роботты терең теңіз зерттеу құралы Challenger Deep-тің шығысына қарай теңіз түбіне жақын жетті: «Өкінішке орай, Каико жүйесінің бұрынғы негізгі кабельінің сәл қысқа болуына байланысты теңіз түбіне түсе алмадық. 2 метрлік гравитациялық цилиндрлі сынама алу құралы еркін түсіріліп, 1,6 метрлік шөгінді сынамалары алынды. Сонымен қатар, әртүрлі тереңдікте 12 бөтелке су сынамасы алынды». ABISMO-ның 14-ші тереңдеуі TOTO кальдерасына (12°42.7777 N, 143°32.4055 E) жасалды, бұл Challenger Deep орталық алабының ең терең суларынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 60 теңіздік миль қашықтықта орналасқан, онда олар гидротермалды тұманның бейнелерін түсірді. Сәтті сынақтан өткеннен кейін, JAMSTEC-тің ROV ABISMO қысқа мерзімге мұхиттың толық тереңдігіне арналған жалғыз ROV болды. 2009 жылдың 31 мамырында ABISMO-ға Вудс-Хоул океанографиялық институтының HROV Nereus қосылды, осы кезде олар толық мұхит тереңдігіне қабілетті екі операциялық қашықтан басқарылатын аппараттар болды. ROV ABISMO-ның ең терең теңізге жасаған тереңдеуі кезінде оның манометрі «Аймақ 1» (12°43' N, 143°33' E жанында) тереңдігін ± өлшеді. Бас ғалым Такаси Мурасима басқаратын 2-ші кезең 2008 жылдың 8-9 маусымында Challenger Deep-те жұмыс істеді, JAMSTEC-тің жаңа толық мұхит тереңдігі «Free Fall Mooring System», яғни қондырғыны сынады. Қондырғы екі рет сәтті сынақтан өтіп, видеосуреттер мен шөгінді сынамаларын Challenger Deep орталық алабындағы , Аралдың орталық бассейнінде түсірді.
2016 Хайду-1
2016 жылдың 23 мамырында қытайлық батығыш аппарат «Хайду-1» Мариана шұңқырының белгілі бір емес орнында белгілі бір тереңдікке сүңгіп, толық мұхит тереңдігінде жұмыс істейтін аппаратты (ROV) орналастырған үшінші ел – Жапониядан (ROV Kaikō) және АҚШ-тан (HROV Nereus) кейін Қытайды таныстырды. Бұл автономды және қашықтан басқарылатын аппараттың жобалық тереңдігі – .
2020 Витязь-Д
2020 жылдың 8 мамырында Ресейдің "Витязь D" теңіз асты кемесі Мариан шұңқырының белгісіз бір бөлігінде белгілі бір тереңдікке сүңгіді.
Өмір формалары
Экспедицияның қорытынды баяндамасында «Челленджер» тереңдігі алғаш рет ашылған кезде алынған екі сынамадан алынған радиолярия тізімі келтірілген. Бұл организмдер (Nassellaria және Spumellaria) Эрнст Геккельдің 1887 жылғы «Радиолярия туралы есептемесінде» сипатталған. 1960 жылы «Триест» экипажы теңіз түбінің диатомиттен тұратын шөгінді екенін және «жазық балықтың бір түрі» теңіз түбінде жатқанын байқағанын хабарлады. Көптеген теңіз биологтары қазір бұл күмәнді көруге құмән келтіреді және бұл жаратылыс теңіз қияны болуы мүмкін деп болжайды. «Кайко» зондының видеокамерасы түбінде теңіз қиянын, көп аяқты құртты және шаянды анықтады. «Челленджер» тереңдігінің түбінде «Нерей» зонды шамамен бір дюймдік полихета құртын (көп аяқты жыртқыш) байқады. «Кайко» зондымен жиналған шөгінді үлгілерін талдау нәтижесінде көптеген қарапайым организмдер табылды. Бұған ұқсас тіршілік түрлері тереңдігі 7000 метрден жоғары мұхит шұңқырларында және терең теңіз жазықтарында кездесетіні белгілі болғанымен, «Челленджер» тереңдігінен табылған тіршілік түрлері жағалау экожүйелерінен ерекшеленетін таксондарды білдіруі мүмкін. Жиналған организмдердің көпшілігі қарапайым, жұмсақ қабықты форманифералар (National Geographic мәліметі бойынша 432 түр) болды, ал қалған төртеуі күрделі, көп камералы Leptohalysis және Reophax туыстарының түрлерін құрады. Үлгілердің 85 пайызы органикалық, жұмсақ қабықты аллогромидтерден тұрды, бұл басқа терең теңіз орталарынан алынған шөгінді үлгілерімен салыстырғанда ерекше, онда органикалық қабырғалы форманифералардың үлесі 5%-дан 20%-ға дейін құрайды. Қатты, әктасты қабықтары бар ұсақ организмдердің өте тереңдікте өсуі қиын, себебі судың қысымы артуына байланысты кальций карбонатының ерігіштігі жоғары. Сондықтан ғалымдар «Челленджер» тереңдігінде жұмсақ қабықты организмдердің көп болуы, «Челленджер» тереңдігі қазіргідей терең болмаған кездегі типостық биосфераның нәтижесі болуы мүмкін деп болжайды. Алты-тоғыз миллион жыл ішінде «Челленджер» тереңдігі қазіргі тереңдігіне жеткенде, шөгіндідегі көптеген түрлер жойылып кетті немесе су қысымының артуына және ортаның өзгеруіне бейімделе алмады. 2013 жылдың 17 наурызында зерттеушілер пиезофильді микроорганизмдердің «Челленджер» тереңдігінде гүлденетінін көрсететін деректерді жариялады. Басқа зерттеушілер де Америка Құрама Штаттарының солтүстік-батыс жағалауынан 579 метр тереңдікте орналасқан тау жыныстарының ішінде, 2591 метр тереңдіктегі мұхит астында микроорганизмдердің тіршілік ететінін көрсеткен ұқсас зерттеулер жүргізді. Зерттеушілердің бірі: «Микробтарды кез келген жерде табуға болады, олар жағдайға өте бейімделгіш және қайда болса да тіршілік ете алады».