Кіріспе

Манчестер қалалық үйі – Англияның Манчестер қаласында орналасқан Виктория дәуіріндегі, нео-готикалық муниципалдық ғимарат. Бұл Манчестер қалалық кеңесінің салтанатты штаб-пәтері және бірқатар жергілікті мемлекеттік басқармалар орналасқан. Ғимарат солтүстікке қарай Альберт алаңына, ал оңтүстікке қарай Санкт-Петер алаңына қарап тұр, ал Манчестер ескерткіші оның оңтүстік кіреберісіне қарайды. Ғимарат және оған іргелес Альберт алаңы 2018 жылдан бері қайта жаңарту жұмыстары үшін жабылды және 2026 жылдың жазында қайта ашылуы жоспарлануда. Архитектор Альфред Уотерхаус жобалаған қалалық үй 1877 жылы аяқталды. Ғимаратта кеңселер мен Ұлы зал сияқты әсем әрі салтанатты бөлмелер бар, ол Форд Мэдокс Браунның Манчестер қаласының тарихын бейнелейтін әсерлі Манчестер қабырға суреттерімен безендірілген. Кіреберіс және мүсін залында Дальтон, Джоуль және Барбиролли сияқты көрнекті тұлғалардың бюстері мен мүсіндері орналасқан. Ғимаратың сыртқы көрінісін биіктігі 85 метр болатын сағат мұнарасы және оның ішіндегі Great Abel сағат қоңырауы басып тұрады. 1938 жылы жеке қалалық үйге қосымша ғимарат салынды, ол Ллойд көшесі арқылы екі жабық көпірмен жалғастырылған. Қалалық үй 1952 жылдың 25 ақпанында І санаттағы ескерткіш ретінде тіркелді.

Ескі қала әкімдігі

Манчестердегі алғашқы азаматтық басқару Король көшесіндегі Полиция кеңсесінде орналасқан. Оның орнына, өсіп келе жатқан жергілікті басқару мен азаматтық жиналыстарды орналастыру үшін алғашқы қала әкімдігі салынды. Крос-стрит бұрышындағы Король көшесіндегі қала әкімдігі ғимараты Фрэнсис Гудвиннің жобасымен 1822-1825 жылдары, көбінесе Дэвид Беллхаус құрылысымен салынды. Ғимарат Джон Соанның үлкен ықпалымен классицизм стилінде, ішке қарай шегіңкі орталық бөлігінде иондық бағаналар қатарымен жобаланған. Ғимараттың ұзындығы 41 метр, ені 23 метр болды. Бірінші қабатта комитеттердің бөлмелері, бас инспектордың, жер өлшеушінің, қазынашының және басқа да қызметкерлердің кеңселерi орналасқан. Екінші қабатта жиналыстар залы болды. Ғимарат пен жердің құны 39 587 фунт стерлингке бағаланды. Қаланың көлемі мен байлығы, негізінен тоқыма өнеркәсібінің арқасында өскен сайын, оның басқаруы қолданыстағы мүмкіндіктерден асып түсті, сондықтан жаңа ғимарат салу ұсынылды. Кейіннен Король көшесіндегі ғимарат несиелік кітапханаға, содан кейін Ллойдс банкіне тиесілі болды. 1912 жылы ғимараттың фасады Хитон паркіне көшірілді, ал оның орнында 53 Король көшесіндегі банк салынды.

Жаңа қала әкімдігі

Жаңа қалалық әкімшілік ғимаратты жоспарлау 1863 жылы басталды. Манчестер корпорациясы оның «елдегі кез келген ұқсас ғимаратқа тең немесе одан да жақсы болуын, осы үшін қажетті ақылға қонымды шығындарды ескеруді» талап етті. Орынды таңдауда ыңғайлы, орталыққа жақын, бірақ салыстырмалы түрде тыныш, Манчестердің банктері мен муниципалдық кеңселерге жақын, сондай-ақ әдемі ғимаратты көрсетуге қолайлы үлкен ашық алаңға жақын болатын құрметті ауданды таңдау маңызды болды. Альберт алаңының қасбеті 323 фут (98 м), Ллойд көшесі 350 фут (107 м), Принцесса көшесі ең ұзыны – 383 фут (117 м), ал Купер көшесі 94 фут (29 м) құрайды. Осы тар жерде корпорация әсем зал, қабылдау бөлмелері, қала әкімінің резиденциясы, кеңселер және кеңес залын салды. Дизайн және эстетика тұрғысынан Уотерхаус ұсынысы Speakman & Charlesworth, Oldrid Scott және Worthington ұсыныстарынан кейін төртінші орынға ие болды, бірақ оның дизайны архитектуралық сапасы, жоспарлауы және жарықты пайдалануы жағынан әлдеқайда артық деп есептелді, сол себепті ол 1868 жылдың 1 сәуірінде сәулетші болып тағайындалды. Іргетас 1868 жылдың 26 қазанында қала әкімі Роберт Нилл салды. Құрылыс тоғыз жылға созылды және 14 миллион кірпіш қолданылды. Құрылыс құнының бағасы 775 000 фунт стерлингтен басталады.

Қалалық кеңею

1927 жылы қала әкімдігінің кеңейтілу жобасын жасау конкурсын Еммануэль Винсент Харрис жеңіп алды, ол сонымен қатар қаланың орталық кітапханасын жобалау конкурсында да жеңіске жеткен болатын. Кеңейтілу жұмыстары 1934 жылы басталды және 1938 жылы аяқталды. Сол кездегі сәулет сыншысы Чарльз Герберт Райли бұл кеңейтілуді «көңілсіз» әрі «сұр» деп санады, ал Николаус Певснер оны Харристің ең үздік жұмысы деп бағалады. Ол бірінші қабаттағы шыныдан жасалған жаяу өткелдер арқылы қала әкімдігімен байланысты.

ХХІ ғасырдағы қайта жаңарту

2014 жылдың соңына қарай қалалық әкімшілік ғимараттың "көрінеу жөндеуге және жаңғыртуға мұқтаж" екені айтылды. 2014 жылғы есепте Манчестер қалалық кеңесі ғимараттың жылу және электр жүйелерін ауыстыру, терезелерді қайта жаңарту, жоғары орналасқан тас жұмыстарын жөндеу және шатырдың бір бөлігін күрделі жөндеу қажеттігін атап көрсетті. Бұл қайта құру жобасының аясында 500-ден астам ағаш терезелер қалпына келтіріледі. 2018 жылы ғимарат 330 миллион фунт стерлингтік қайта құру жобасына байланысты уақытша түрде келушілерге жабылды. Қайта жөндеу жұмыстары бюджеттен асып, мерзімінен кешікті, қазіргі уақытта ғимарат 2026 жылдың жазында қайта ашылуы жоспарлануда. Маңызды бөлмелерде таза шыны қолданылды, ал түрлі түсті шынылар үшін ашық түсті бояулар пайдаланылды, себебі "Манчестер аспаны терең боялған шыныны қолдануға қолайлы емес". Ғимарат викториандық готикалық стильдің қайта жаңғыртуын көрсетеді, 13 ғасырдың басындағы ағылшын готикалық сәулетінен алынған тақырыптар мен элементтерді пайдаланады. Манчестер қалалық әкімшілігіндегі ең айқын готикалық ерекшеліктер – төменгі қабырғалы күмбезді төбелер және биік аркалы терезелер. Готика стилін таңдау, Ханза лигасының тоқыма саудасындағы Манчестердің соңғы ортағасырлық мұрасын рухани тұрғыдан мойындау және Ливерпульдің неоклассикалық сәулетіне қарағанда сәнді неоготикалық стильдегі заманауилықты бекіту ниетімен байланысты болды. Ортағасырлық стильде жасалғанына қарамастан, ғимарат 19 ғасырдың практикалық технологияларын қолдау үшін жобаланған. Онда газ шамдары және жылы ауамен жылыту жүйесі болды, ол терезелердің астындағы әшекейлі тас ауа кірерліктері арқылы таза ауаны тартты және оны жылы су құбырлары мен "спиральдардың" артынан бөлмелерге жіберді. Жылытылған таза ауа баспалдақтарға және спиральді баспалдақтардың ішіндегі қуыс шахталар арқылы дәліздерді желдету үшін берілді.

Сыртқы

XIX ғасырдың ортасында Манчестерде атмосфералық ластанудан көптеген маңызды грузин ғимараттары қарарды. 1870 жылдары жергілікті жұмсақ қызыл Коллихёрст құмтасы қоғамдық ғимараттар үшін жарамсыз деп есептелді, ал берік Пеннин құмтастарына басымдық берілді. Уотерхаус Манчестердің ерекше климатына төтеп беретін тас табудың өте қиын екенін ойлады, бірақ Брэдфорд Дейл карьерінен алынған Спинквелл тасы мен Болтон Вудс тасы/Гейсби Рок/Элланд Флагс тасы "Манчестер атмосферасының зиянды әсеріне" қарсы тұра алады деп шешті. Ішкі безендіру тұрақты түстер мен тазаланатын беттерді қамтамасыз ету үшін таңдалды. Қоғамдық дәліздер гипстен емес, терракотадан жасалды, ал кеңінен тас күмбезді төбелер, плиткалы дадалар және жууға болатын мозаикалық едендер қолданылды. Уотерхаустың дизайны шектеулі мүсіндік безендірумен және біртекті түстермен готикалық стилде жасалған, бұл қазіргі заманғы рускиндік готикалық ғимараттардағы жоғары Викториялық салмақтылық пен түстерден ерекшеленді және кейбір манчестерліктер оны жеткілікті готикалық емес деп сынады. "Архитектуралық әсерінің көп бөлігі саңымен бүлініп, түтінмен көрінбейтін" ғимаратқа көп ақша жұмсау туралы шешім де сынға ұшырады. Уотерхаус, мысалы, Сент-Панкрас теміржол станциясындағы Жоғары Викториялық готикалық ғимараттардағы көптүрлі схеманы қолданбады, өйткені Манчестердің өнеркәсіптік атмосферасы бұл әсерді тез жояды деп сенді және біртекті тас сыртқы жағы жақсырақ шешім деп ойлады. Қала тарихындағы көрнекті тұлғалардың мүсіндері ғимараттың сыртын безендіреді, Рим бекінісінің негізін қалаушы Агриколаның мүсіні басты есіктің үстінде, ал қақпасының үстінде Киелі Георгийдің мүсіні орналасқан. Алберт алаңы мен Принцесс көшесінің бұрышында орналасқан алты мүсіннің арасында хандықтың бірінші иелері Томас Грели, Хамфри Четем және Томас де ла Уорренің мүсіндері бар. Уотерхаустың дизайны сәтті болып шықты және оның сыртқы жағы 1890 жылдардың соңында қарарғанмен, тас жұмыстары 1960 жылдардың соңында тазаланып, бастапқы түріне келтірілді.

Сағат мұнарасы

280 фут (85 метр) биіктігіндегі қоңырау мұнарасы, 2023 жылғы ақпан айына қарай Манчестердегі 19-шы ең биік ғимарат, 23 қоңыраудан тұратын карильонды қамтиды: 12-сі толық айналымды өзгерту үшін ілінген және Джон Тейлор Беллфаундерс компаниясымен жасалған. Сағат қоңырауы, Абель Хейвудтың құрметіне "Ұлы Абель" деп аталған, 8 тонна 2,5 центнер салмақтайды, ал 12 қоңыраудың төртеуі Вестминстер сағатының әуені үшін қолданылады. Гиллетт пен Блэнд (Гиллетт пен Джонстонның алдыңғы компаниясы) жасаған сағаты бастапқыда Манчестер гидравликалық қуатымен жабдықталған гидравликалық энергиямен іске қосылған. Сағат қоңырауы алғаш рет 1879 жылғы Жаңа жыл күні естілді, бірақ жарылып, 1882 жылы ауыстырылды, содан кейін 1937 жылы барлық қоңыраулар қайта құйылды. Сағат бетінде Псалм 90:12-ден алынған "Бізге күндерімізді санауға үйрет" деген жазу бар. Сағат қоңырауында Абель Хейвудтың әдептері АХ және Теннисонның "Қоңырау шалыңыз, жабайы қоңыраулар" өлеңінен алынған "Жалғанды жоқ етіп, шындықты шақыру" деген жол жазылған. 2017 жылдан бері ғимаратты қалпына келтіру қажет болғандықтан, қоңырауларды өзгертуге рұқсат етілмейді.

Интерьер

Уотерхаустың қала үйіне арналған жоспары кеңселік және салтанатты талаптар арасындағы қашықтықты қысқартып, үшбұрышты учаскедегі кеңістікті барынша пайдаланды. Оның алты қабатты ғимаратқа арналған жобасы асимметриялық алаңды толықтырды. Ғимарат периметрі бойынша кеңселер мен күнделікті жұмыстарды байланыстыратын дәліздер жүйесі орналасқан. Оның әсем, салтанатты элементтері ғимараттың орталық бөлігінде орналасқан. Алберт алаңындағы басты кіреберіс алдында оның Үлкен залына шығатын екі сәнді баспалдақ бар. Баспалдақтардың сатылары төменгі болғандықтан, виктория дәуіріндегі көйлек киген әйелдерге де қол жеткізу оңай. Баспалдақ қабырғаларында күндізгі жарықты өткізетін биік, арка тәрізді терезелер орналасқан. Принцесса көшесі, Ллойд көшесі және Купер көшесінен бірінші қабатқа шығатын үш спиральді баспалдақ ағылшын, шотланд және ирланд гранитінен салынған.

Мүсін залы

Жер қабатындағы мүсін залында Манчестер қаласына зор үлес қоскан тұлғалардың мүсіндері мен бюстері орналасқан. Олардың ішінде Астық заңын жою күрескерлері Ричард Кобден мен Джон Брайт, сондай-ақ көптеген ғалымдардың арасында Джон Далтон мен Джеймс Джоул да бар. Бөлменің ұзындығы 53 фут, ені 33 фут, төбесі бауыршақ пішіндес және Бат тасынан тұрғызылған. Қазір бұл жерде Мүсін залы кафесі жұмыс істейді.

Үлкен зал

Құрсуда шыныдан жасалған люк бар, онда Манчестер 1838 жылы корпорация жарғысын алғаннан бергі мэрлердің, лорд-мэрлердің және кеңес төрағаларының есімдері шыны панельдерге жазылған. Құрсудың едені бал аралары мен мақта гүлдерінен тұратын мозаикамен жабылған, бұл екі нысан Манчестердің символы болып табылады. Виктория дәуірінің белгілі сыншысы Джон Раскин Ұлы залды «Еуропадағы ең тамаша готикалық зал» деп атады. Төртбұрышты залдың ұзындығы 30 метр, ені 15 метр. Залдың екі жағындағы жеті биік терезе арқылы сыртқы аулалардан табиғи жарық кіреді. Залдың төбесі вагондық төбемен жабылған, оның панельдерінде Манчестердің саудасы гүлденген елдер мен қалалардың елтаңбалары бейнеленген. Форд Мэдокс Браунның «Манчестер суреттері» – Манчестер тарихын бейнелейтін 12 суреттен тұратын цикл қабырғаларды әсемдейді. Бұл нағыз фреска емес, Гамбиер Пэрри әдісімен салынған. 1877 жылы Аристид Кавайе Колл орнатқан органның биіктігі 5 метр, 5000-нан астам құбыры, бес клавиатурасы және 65 дыбыс шығаратын тоқтатылысы бар. Кавайе Колл 1893 жылы оны тазалап, соло орган қосты. 1912 жылы Брикстондық Т. С. Льюис оны қайта құрап, эхо бөлімін қосты. 1970 жылы Jardine компаниясы Манчестерде шағын жөндеу жұмыстарын жүргізіп, бес клавиатуралық жылдам консоль қосты.

Қабылдау

Қалалық әкімшілік ғимараты – I санаттағы ескерткіш, Манчестердегі мұндай I санаттағы он бес ғимараттың бірі; ол әлемдегі готикалық жаңғыру сәулетінің ең көрнекті үлгілерінің бірі саналады. Ф. А. Брутон: «Алаң бос және тыныш болғанда, мысалы сенбі күні түстен кейін немесе жексенбіде, ғимаратты көруге болады, сонда ғана болашақта Оңтүстік теңіз аралдарының қызығушылығын тудыратын керемет «ескірген орынға» айналатынын түсінеміз» деп жазған. Джеймс Стивенс Керл оны «көптеген стильдерді біріктіретін, викториандық дәуірге тән жоғары готикалық сәулет шедеврі» деп сипаттады. 2012 жылы «Манчестер ескірген жаңалықтары» газетінің оқырмандары оны Ұлы Манчестердің сүйікті ғимараты деп таныды және сол жылы британдық ескерткіштерге арналған Royal Mail пошта маркаларының сериясында бейнеленді.

Қазіргі қолданылуы

Кеңес отырыстары енді қалалық әкімдікте емес, қалалық әкімдіктің қосымша ғимаратында өткізіледі. Қазіргі кезде зал басқа да мақсаттарда пайдаланылуда. Ол неке қию рәсімдері мен азаматтық одақтарға лицензиясы бар, сондай-ақ конференциялар және басқа да шараларды өткізу үшін жалға алуға болады. Сағат мұнарасына экскурсиялар сыртқы тур операторлар арқылы ақы төленетін негізде ұйымдастырылады. Қалалық әкімдік Вестминстер сарайына ұқсас болғандықтан, телеарналар мен фильмдер түсіру үшін де пайдаланылған. Саяси триллер «House of Cards» (1990) және 2003 жылғы BBC-нің «State of Play» драмалық сериалы Вестминстерді бейнелеу үшін қалалық әкімдіктің ғимаратын қолданды. «Ali G Indahouse» (2001), «Sherlock Holmes» (2008), «The Iron Lady» (2011), «Victor Frankenstein» (2014) және «A Very English Scandal» (2018) фильмдері де Вестминстер сарайының ішкі көрінісін көрсету үшін қалалық әкімдікті пайдаланды. 2014 жылы қалалық әкімдікте 1937 жылдан бері жабық болған полиция бөлімі қайта ашылды. Алдыңғысына қарағанда, жаңа бөлімде ұстау камералары жоқ, бірақ полицейлер онда сұрақ-жауап ала алады. Бас инспектор Ник Аддерли бұл орынды «қаланың орталық бөлігінде орналасқан» және «халықтың қажеттіліктерін тәулік бойы қамтамасыз етуге» ыңғайлы деп сипаттады. 2016 жылдың 23 маусымынан 24 маусымына қараған түні, Сайлау комиссиясының төрағасы Джени Уотсон, Бас санаушы ретінде, Еуроодаққа қатысу туралы референдумның ресми нәтижесін жариялады.