Кіріспе

Эдвард Э. Кларк (4 мамыр 1930 жылы туған) – американдық заңгер және саясаткер, 1978 жылы Калифорния штатының губернаторына кандидат болған, ал 1980 жылғы президенттік сайлауда Либертариандық партиясынан АҚШ президентіне үміткер болған.

Өмірбаян

Кларк 1930 жылы Массачусетс штатының Мидлборо қаласында дүниеге келген. Ол Табор академиясының, Дартмут колледжінің үздік түлегі және Гарвард заң мектебінің заңгерлік дәрежесін алды. 1952 жылдан 1954 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде кіші лейтенант ретінде қызмет етті, ал 1965 жылға дейін резервте болды. Бұрын либералды республикашы болған ол, 1971 жылы президент Ричард Никсонның жалақы мен бағаны реттеу шарасын енгізгеннен кейін Либертариандық партияға қосылды. 1970 жылы Кларк мексикалық тоқыма өнеркәсібінің басшысы Алисия Гарсияға үйленді. Ол 1981 жылдан 1983 жылға дейін Либертариандық Ұлттық Комитеттің төрағасы болды. Олар Лос-Анджелес операсының көп жылдық қолдаушылары. Кларкқа Калифорния үшін рекордты 5,5% дауыс жинауға себеп болған тағы бір фактор – оның либертариандық науқанының сол жылы табысты 13-қадаммен (мүлік салығын шектеу) және сәтсіз Бриггс бастамасымен (6-қадам, гомофобиялық заң жобасы) бірге жүргені болды. Кларк пен Калифорниялық Либертариандық партия 13-қадамды қолдап, 6-қадамға қарсы науқан жүргізді, бұл екеуі де либертариандық кандидатты қолдауға бейім сайлаушыларды сайлауға шақырды. Кларк сайлауда Джерри Браунға жеңіліп, ол 56,0% дауыспен қайта сайланды. Республикалық партияның үміткері Эвель Дж. Янгер 36,5% дауыс жинады.

1980 жылғы президенттік науқан

1979 жылы Кларк Лос-Анджелесте (Калифорния) өткен партия съезінде Либертариандық партияның президенттік тікелей кандидаттығын жеңіп алды. Ол өзінің бағдарламалары туралы «Жаңа бастама» атты кітап жариялады, кіріспесін Евгений Маккарти жазды. Науқан барысында Кларк өзін бейбітшілік жақтасы ретінде көрсетті және ірі бюджет пен салықты қысқартуға, сондай-ақ Селективті әскери қызметке қайта тіркелуге және Кеңес Одағымен қарулану жарысына наразы либералдар мен прогрессивтерге үндеу жасады. Кларкты Иллинойс штатының Пеория қаласындағы «Peoria Journal Star» газеті қолдады. Телевизиялық сұхбатта либертариандық идеологияны қысқаша түсіндіруді сұрағанда, Кларк «төмен салықты либерализм» деген сөз тіркесін қолданды, бұл дәстүрлі либертариандық теоретиктердің, әсіресе Мюррей Ротбардтың наразылығын тудырды. Кларктың орталыққа қарай бет бұруы Либертариандық партия ішінде Эд Крейн басқаратын орталық және Ротбард басқаратын радикалдық топтар арасындағы жарылысқа әкеп соқты, бұл 1983 жылы партия съезінен орталық топтың шығып кетуімен және 1984 жылғы президенттік жарысқа Дэвид Бергландты ұсынуымен аяқталды. Эд Кларктың 1980 жылғы вице-президенттік серігі – Кох Индустриз компаниясының Дэвид Х. Кох болды, ол жеке қаржысының бір бөлігін вице-президенттік тікелей кандидаттығына жұмсады, бұл Кларк/Кох тікелей кандидаттығына өзін-өзі қаржыландыруға және ұлттық телеарналарда жарнама жасауға мүмкіндік берді. Кларк 921 128 дауыс жинады (жалпыұлттық дауыс санының 1,1%), бұл Либертариандық партияның кандидаттары президенттік сайлауда алған ең көп дауыс саны және көрсеткіші болды. Оның ең күшті қолдауы Аляска штатында болды, онда ол дауыстардың 11,7%-ын алып, үшінші орынға ие болды, тәуелсіз кандидат Джон Андерсонды озып өтіп, Джимми Картерден шамамен жартысына жуық дауыс алды. Кларктың либертариандық президенттік кандидаттары арасындағы ең көп дауыс жинаған рекорды 32 жыл бойы сақталды, 2012 жылы Гэри Джонсон бұл көрсеткішті жаңартты. Оның либертариандық дауыс көрсеткіші 1,1% құрады, бұл 2016 жылы Джонсонның 3,3%-ы және 2020 жылы Джо Йоргенсеннің 1,2%-ы көрсеткен нәтижелерден кейін үшінші орында тұр.