Кіріспе
Терри Пратчеттің Диск әлемі романдарындағы кейіпкер Эсмерельда "Эсме" Уэзервокс (сонымен қатар, Бабушка Уэзервокс немесе Хозяйка Уэзервокс) – Терри Пратчеттің Диск әлемі сериясындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Ол Ланкре сыйластығының мүшесі, өзінің кішкентай елінің өзін-өзі тағайындаған қорғаушысы және оны жиі табиғаттан тыс күштерден қорғайды. Ол Диск әлемі сериясының басты кейіпкерлерінің бірі, жеті романда маңызды рөлде ойнайды. Ол өте күшті сиқыршы, және Диск әлеміндегі ең танымал сиқыршы, Қара Алис-тен де күшті деп есептеледі. Әже "Лордс және Леди" кітабында: "Мен өз шеберлігімді Нэнни Грипстен үйрендім, ол оны Гуди Хеггеттиден үйренді, оны Нанна Пламбтан үйренді, ал оған Қара Алис үйретті" дейді. Ланкре сыйластығының сиқыршылары Қыз, Ана және Қарт әйел рөлдерін бейнелейді, ал әже ең көп Қарт әйелмен байланысты (тактикалық түрде "басқа біреу" деп аталады). Өзінің шеберлігімен, Уэзервокс әжесі Рамтопс сиқыршыларының арасында бірінші болып есептеледі: "Сиқыршылар табиғатынан басқа сиқыршылармен көп араласпайды, тіпті олардың көшбасшылары да жоқ. Бабушка Уэзервокс олардың көшбасшысы болмаса да, ең жоғары құрметке ие болды". "Wyrd Sisters" романында Ланкре королінің рухы оған "Солқындардың доеннасы" ("Солқындардың аға ханым") деп аталады. Бабушка Уэтервокстың беделі басқа түрлерге де таралады: Рамтопс тролдары оны "Ааоограха хоа" ("Қашып жүру керек" деп атады; "Маскарад" романында айтылған), карлыгаштар оны "К'ез'рек д'б'дуз" ("Таудың ар жағына өтіңдер"; "Маскарад" романында да айтылған), ал Нак Мак Фигл оны "Хэг О'Хэгс" ("Бас Сиқыршы") деп атайды.
Esmerelda "Esme" Weatherwax (also Granny Weatherwax or Mistress Weatherwax) is a fictional character from Terry Pratchett's Discworld series. She is a witch and member of the Lancre coven. She is the self appointed guardian of her small country, and frequently defends it against supernatural powers. She is one of the Discworld series's main protagonists, having major roles in seven novels. She is a very powerful witch, and is reckoned to be more powerful than the most well known witch on the Discworld, Black Aliss. Granny says in Lords and Ladies that she "learned my craft from Nanny Gripes, who learned it from Goody Heggety, who got it from Nanna Plumb, who was taught it by Black Aliss". The witches of the Lancre coven reflect the roles of Maiden, Mother, and Crone, with Granny being most associated with the Crone (tactfully referred to as "the other one"). Due to her prowess, Granny Weatherwax is first among equals of the Ramtops witches: "Witches are not by nature gregarious, at least with other witches, and they certainly don't have leaders. Granny Weatherwax was the most highly regarded of the leaders they didn't have." In Wyrd Sisters, the ghost of the King of Lancre addresses her as "Doyenne of Witches" ("Senior Lady of Witches"). Granny Weatherwax's reputation extends to other species: the Trolls of the Ramtops call her "Aaoograha hoa" ("She Who Must Be Avoided"; mentioned in Maskerade), the Dwarf call her "K'ez'rek d'b'duz" ("Go Around the Other Side of the Mountain"; also mentioned in Maskerade), and the Nac Mac Feegle call her "The Hag O' Hags" ("The High Witch").
Отбасы және шыққан тегі
Witches Abroad басылымының мәліметінше, Эсмерельда "Эсме" (кейіннен "Бабай") Уэзервакс екі қыздың кішісі. Әкесі аңшы болғандықтан, оған "жаман аңшы қуалайды, жақсы аңшы күтеді" (Лордс энд Леди) деп үйреткен. Анасы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол ұзақ ауырып, қайтыс болғанға дейін Эсме оған күтім жасады. Сиқырлы қабілет Weatherwax отбасында мұра болып келеді; алыс туысы, сиқыршы Galder Weatherwax, The Light Fantastic кезінде Көрінбейтін университеттің Архиканцлеры болған. Эсме бала кезінде үлкен әпкесі Лили сиқырды дұрыс пайдаланбағандықтан, "әдепсіз" және "қасақана" мінез-құлық танытқан. Лили жасөспірім шағында үйден кетіп, Ланкреге қайтып оралмады. Эсме жасөспірім шағына жеткен кезде, сиқыршы болуға бекінді. Кейде ол "жаман сиқыршы" болуға құмар болып, күреседі, бірақ сонымен қатар қарындасын теңестіру үшін "жақсы" болуға міндетті деп санайды. Лордс энд Ледиде ол ешбір тәлімгер сиқыршының оны шәкірттікке алмағанын, бірақ "ескі Няня Грипстің бағында тіршілік етіп, ол маған білгендерінің бәрін айтуға уәде бергенше күтіп отырдым. Ха-ха. Бір апта алды, ал мен түстен кейін бос болатынмын. Мен өзім таңдадым" дейді. Жастық шағында Эсме студент-сиқыршы Муструм Ридкуллимен жаз бойы махаббатқа түсіп, бірақ ақырында екеуі де сиқыршылық және сиқыр өнеріне адал болды. Ол сондай-ақ Гитха Оггпен таныс болды, олар шамамен бір жаста болған, бірақ олардың достығы есейген кезде ғана дамиды. Ақырында Эсме Бад-Эсс ауылының және Ланкре Корольдігінің сиқыршысы болды. Бабай, ол Wyrd Sisters, Witches Abroad, Lords and Ladies, Masquerade және Carpe Jugulum оқиғалары кезінде 70-80 жас шамасында болды. Ол Диск әлеміне қатысты соңғы романының басында, Шопанның тәжінде үйінде тыныш қайтыс болды. Өлім оны іздеп келгенде, оның шырағы өлгеннен кейін де жанатынын және ол осы дүниеге келгеннен гөрі жақсырақ қалдырғанын айтты. Автор Нил Гейман, Пратчеттің досы, Пратчеттің Шопанның тәжінің соңына арналған бір көріністі жаза алмай кеткенін айтты. Гейманның сөзіне сүйенсек, бұл Бабайдың рухы жас мұрагері Тиффани Ачингті күзету үшін қалғанын және ол ақыры Өліммен бірге кеткенде, бұл оның қалауымен болды.
Сыртқы келбеті
Бабуля Уэзервокс таңғажайып көк көздері мен терең үңілетін қарасы, ілгек мұрын және қажырлы бейнесімен ерекшеленеді. "Equal Rites" кітабында ол "сұлу" деп сипатталады, терісі таза, қылшықтары жоқ және барлық тістері толық, бірақ бұл сиқыршыға лайық емес деп ойлайды. Бабуля арық, "Лордтар мен ханымдар" кітабында салмағы 7 кг екені айтылады, және ол Нэнни Огг пен Маграттан сәл биік. Ол көбінесе қарапайым қара көйлек, біршама тозығы жеткен қара плащ (кейде қою қызыл іштікпен) және бірнеше түйреуішпен "темірдей берік сұр түйін" шашына бекітілген биік, үшкір сиқыршы шапаны киеді. Оның сыпырғышы басқа сиқыршы, Хилтадан (Equal Rites) мұра болып келген және көп рет жөнделген. Оның ескілігіне байланысты, ұшу үшін пайдаланушы жерде жүгіріп жылдамдық жинауы керек.
Тұлға
Уэтервокс әже өзінің қабілеттеріне деген сенімінде шайқалмайды, және көбінесе дұрыс болады. Ол оңай немесе тіпті "жақсы" көрінетін нәрседен гөрі дұрыс нәрсені істеуге сенейді. Әже практикалықты және еңбекқорлықты бағалайды, ал көркем әдебиет пен театрға сенімсіздікпен қарайды, себебі олардың адам санасына күшті әсері бар. "Gender Forum" журналы Уэтервокс әже Сэм Ваймс пен Өлім кейіпкерлеріне ұқсас екенін айтады. Үшеуі де "жақсы" кейіпкерлер, өз ішіндегі қараңғы күшті қатаң түрде бақылайды, одан жасырын түрде қорқады, бірақ (олардың мінезі үшін маңызды) оны жеңе алады. "The Pratchett Portfolio" журналына сәйкес, әже әдетте былай дейді: "Мен мұндай нәрсені қабылдамаймын".
Құзыреті
Әже "Қаржылау" шеберлігімен танымал, ол – өз санасын басқа тіршілік иесінің санасына енгізу өнері, осылайша ол оның көзімен көріп, оның әрекеттерін басқара алады. Ол өсімдіктердің, жануарлардың көңіл-күйін, тіпті Ланкре патшалығы мен Бейтаныс Университет сияқты жерлердің сезімін сезеді. Қаржылау кезінде оның денесі өлімдей транске түседі; ұятты жағдайлардың алдын алу үшін, ол "I ATE'NT DEAD" деген жазуы бар тақтайша тағатынын айтады (ол шын мәнінде қайтыс болған кезде, бұл жазуды "I IS PROBLY DEAD" деп өзгертті, "ATE'NT" деген сөз сызылып тасталды). Қуатты сиқырға ие болғанымен, Weatherwax әжесі оны қолданудан аулақ болуды қалайды. Ол көбінесе плацебо және ноцебо эффектілерін пайдаланатын халық психологиясының бір түрі – бас психологиясына (headology) сүйенеді. Мысалы, әже оны ашуландыратын адамдарға қарғыс айта алады, бірақ оларға қарғыс айтқанына сендіріп қояды. Бұл "қарғысқа ұшқан" адамды уайымға салып, кез келген бақытсыздыққа "қарғыстың" әсерін жатқызады. Нанни Огг бұл сиқырдан қашудың әжеге өте табысты "жаман" сиқыршы болуға құмарланудан сақтайтынын айтады. "Теңіз және кішкентай балықтар" кітабында Нанни Огг әжеміздің сиқырлы қабілеттерін туа біткен таланттан гөрі, қажырлы еңбекпен байланыстырады. Оның ашық түрде сиқырды қолданудан тартынғаны үшін, кейде басқалар Weatherwax әжені "тек алаялықпен жұмыс істейді" және "нағыз күші шамалы немесе мүлдем жоқ" деп айыптайды. Бірақ қажет болған кезде, Weatherwax әжесі психокинез (Лордтар мен ханымдар) және пирокинез (Теңіз және кішкентай балықтар) сияқты дағдыларын көрсетті. "Wyrd Sisters" кітабында ол Ланкре елінің баршасын он бес жылға болашаққа жіберіп, жоғалған мұрагердің кәмелетке толуына мүмкіндік береді.
Қабылдау және мұра
Мезозой дәуірінің қазба гинкгосы Гинкоиттер Уэзервакс (Ginkgoites weatherwaxiae) деп, Грэни Уэзервакс құрметіне аталды.