Кіріспе

Металл–жартылай өткізгіш түйісулеріндегі потенциалдық энергия кедергісі

Шотки кедергісі, Уолтер Х. Шотки есімімен аталады, металл–жартылай өткізгіш түйісуінде электрондар үшін қалыптасатын потенциалдық энергия кедергісі. Шотки кедергілері диод ретінде қолдануға қолайлы түзету қасиеттеріне ие. Шотки кедергісінің басты сипаттамаларының бірі – Шотки кедергісінің биіктігі, ΦB (суретті қараңыз) деп белгіленеді. ΦB мәні металл мен жартылай өткізгіштің комбинациясына байланысты. Барлық металл–жартылай өткізгіш түйісулері түзетуші Шотки кедергісін жасамайды; екі бағытта ток өткізетін, Шотки кедергісі тым төмен болғандықтан түзетілмейтін металл–жартылай өткізгіш түйісуі оммалық контакт деп аталады.

Түзету қасиеттері

Шоткидің түзеуші кедергісінде кедергі жартылай өткізгіштегі интерфейске жақын деплециялық аймақ жеткілікті түрде қалыптасады. Бұл кедергіге кішкентай кернеулер қолданғанда жоғары кедергі тудырады. Үлкен кернеулер қолданғанда кедергі арқылы өтетін электр тогы негізінен термиондық эмиссия заңдарымен басқарылады, сонымен қатар Шотки кедергісі металлдың Ферми деңгейіне қатысты бекітілген болады. Алға бағытталған кернеу кезінде жартылай өткізгіште көптеген термиялық түрде қозған электрондар кедергіден өтуге қабілетті. Осы электрондардың кедергіден өтуі (электрондар кері қайтпай) токқа қарама-қарсы бағытта ағыс тудырады. Ток кернеуге өте жылдам өседі, бірақ жоғары кернеулерде жартылай өткізгіштің тізбекті кедергісі токты шектеуге бастауы мүмкін. Кері бағытталған кернеу кезінде металдағы кейбір термиялық түрде қозған электрондардың жеткілікті энергиясы болады, нәтижесінде шағын утечка тогы пайда болады. Алғашқы жуықтауда бұл ток тұрақты болуы керек (Шокли диоды теңдеуі сияқты); алайда, ток кері бағытталған кернеумен біртіндеп артады, себебі кедергі әлсіздейді (вакуумдық Шотки эффектісіне ұқсас). Өте жоғары кернеулерде деплециялық аймақ бұзылады. Ескерту: жоғарыда айтылған Шотки кедергісі n-типті жартылай өткізгішке қатысты; ұқсас қарастырулар p-типті жартылай өткізгішке де қолданылады. Ток-кернеу қатынасы сапалық тұрғыдан p-n торабымен бірдей, бірақ физикалық процесі шамалы өзгеше.

Азшылық тасымалдаушыны инъекциялау

Шотткидің өте жоғары кедергілері үшін, егер ΦB жартылай өткізгіштің энергиялық тізілімінің маңызды бөлігін құраса, тікелей кернеудегі ток Шоттки кедергісінің астында, жартылай өткізгіштегі азшылық тасымалдаушылар арқылы жүруі мүмкін. Мұның мысалы – нүктелі контактілі транзистор.

Құралдар

Шоттки диоды — металл-жартылай өткізгіштің бір байланысы, ол түзету қасиеттері үшін қолданылады. Шоттки диодтары көбінесе төмен алдыңғы кернеуді қажет еткен кезде, мысалы, жоғары тиімділіктегі тұрақты ток көзінде ең қолайлы диод болып табылады. Сонымен қатар, олардың көпшілік тасымалдаушылар арқылы өткізгіштік механизміне байланысты, Шоттки диодтары pn-байланыс диодтарына қарағанда жоғары ауысу жылдамдықтарына қол жеткізе алады, бұл оларды жоғары жиілікті сигналдарды түзетуге қолайлы етеді. Екінші жартылай өткізгіш/металл интерфейсін және екі байланыстың үстінен орналасқан қақпалық стекті енгізу арқылы Шоттки кедергілі өрістік эффект транзисторын (SB FET) алуға болады. Қақпа каналдың ішіндегі тасымалдаушылардың инъекциясын басқарады, интерфейстегі жолақтың иілуін және осылайша Шоттки кедергілерінің кедергісін реттейді. Жалпы, ток үшін ең маңызды кедергі жолы Шоттки кедергілерімен сипатталады, сондықтан транзистор қосылған кезде каналдың өзі өткізгіштікке елеулі үлес қоспайды. Бұл құрылғының амбиполярлы мінез-қалпы бар, себебі екі байланысқа да оң кернеу қолданғанда, олардың жолақты диаграммасы төмен қарай иіліп, тікелей туннельдеу арқасында көзден ағынға электрон тогының өтуіне мүмкіндік береді (кернеудің болуы әрқашан ескеріледі). Екі байланысқа да теріс кернеу қолданған жағдайда жолақты диаграмма жоғары қарай иіледі және тесіктер инъекцияланып, ағыннан көзге ағып кетуі мүмкін. Қақпа кернеуін 0 В-қа орнату туннельдеу тогын басады және термиондық құбылыстарға байланысты төменгі токқа ғана мүмкіндік береді. Мұндай құрылғының негізгі шектеулерінің бірі оны дұрыс өшіруді қиындататын осы токпен байланысты. Мұндай құрылғының айқын артықшылығы — арналық допинг қажеттілігі жоқ, және иондық имплантация және жоғары температуралық оттырту сияқты қымбат технологиялық қадамдардан аулақ болуға болады, бұл жылулық бюджетті төмен ұстайды. Дегенмен, ағын мен қақпа арасындағы кернеу айырмашылығына байланысты жолақтың иілуі көбінесе құрылғыны дұрыс өшіруге мүмкіндік бермейтіндей жеткілікті тасымалдаушыларды инъекциялайды. Сонымен қатар, Шоттки контактілерінің ішкі кедергісіне байланысты төменгі токтар осы құрылғыға тән, сондай-ақ байланыс аумағын бақылаудың қиындығына байланысты өте қиын және сенімсіз масштабталуы да тән. Негіз бен коллектор арасында Шоттки кедергісі бар биполярлы транзистор Шоттки транзисторы деп аталады. Шоттки кедергісінің байланыс кернеуі кішкентай болғандықтан, транзистор қанығудан қорғалады, бұл оны коммутатор ретінде қолданғанда жылдамдықты жақсартады. Бұл Schottky және Advanced Schottky TTL отбасыларының, сондай-ақ олардың төмен қуаттылық нұсқаларының негізі болып табылады. MESFET немесе металл-жартылай өткізгіш FET жартылай өткізгіштің ішінде орналасқан өткізгіш арнаны қысып тастайтын сарқылу аймағын қамтамасыз ету үшін кері бұрылмаған Шоттки кедергісін пайдаланады (JFET-ке ұқсас, онда pn-байланысы сарқылу аймағын қамтамасыз етеді). Бұл құрылғының нұсқасы — жоғары электронды жылдамдықты транзистор (HEMT), ол өте жоғары өткізгіштікке ие құрылғыны қамтамасыз ету үшін гетерожүйек қолданады. Шоттки кедергісі бар көміртек нанотүтік FET металл мен көміртек нанотүтік арасындағы идеалды емес байланысты пайдаланып, Шоттки кедергісін жасайды, оны өте кішкентай Шоттки диодтарын, транзисторларын және бірегей механикалық және электрондық қасиеттері бар ұқсас электрондық құрылғыларды жасау үшін қолдануға болады. Шоттки кедергілері жартылай өткізгішті сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін. Шоттки кедергісінің сарқылу аймағында допанттар иондалып қалады және «кеңістіктік зарядты» тудырады, ол өз кезегінде байланыстың сыйымдылығын тудырады. Металл-жартылай өткізгіш интерфейсі және сарқылған аймақтың қарама-қарсы шекарасы екі конденсаторлық пластиналар сияқты әрекет етеді, ал сарқылу аймағы диэлектрик ретінде әрекет етеді. Кернеуді байланысқа қолдану арқылы сарқылу енін өзгертуге және сыйымдылықты өзгертуге болады, бұл сыйымдылық-кернеу профильдеуінде қолданылады. Сыйымдылықтың кернеудегі өзгерістерге жауап беру жылдамдығын талдау арқылы допанттар мен басқа да ақаулар туралы ақпарат алуға болады, бұл терең деңгейлік уақыттық спектроскопия деп аталатын әдіс.