Кіріспе

Телекоммуникациялық релелік қызмет, сондай-ақ TRS, релелік қызмет немесе IP релелік қызмет, немесе вебке негізделген релелік қызмет деп аталады, бұл естімейтін, нашар еститін, саңырау-соқыр немесе сөйлеу қабілеті бұзылған адамдарға стандартты телефон пайдаланушыларына пернетақта немесе қосымша құрылғы арқылы қоңырау шалуға мүмкіндік беретін операторлық қызмет. Алғашқыда релелік қызметтер TDD, телетайп (TTY) немесе басқа да қосымша телефон құрылғысы арқылы қосылу үшін жасалған. Қызметтер біртіндеп кеңейіп, дерлік кез келген уақыт режимінде мәтін жіберуге қабілетті технологияны қамтыды, мысалы, жеке компьютер, ноутбук, ұялы телефон, қаламдық компьютер (PDA) және басқа да көптеген құрылғылар. Алғашқы TDD-ні 1964 жылы саңырау ғалым Роберт Вайтбрехт ойлап тапты. Алғашқы релелік қызметті 1974 жылы Коннектикут штатындағы Converse Communications компаниясы құрды.

Қолжетімді қызметтер түрлері

Пайдаланушылардың техникалық және физикалық қабілеттеріне, сондай-ақ физикалық жағдайларына қарай, релелік қызметтер арқылы түрлі қоңырау түрлері қолжетімді.

TTY дауысқа/ дауысқа TTY

ТРС қоңырауларының бұрынғы ең көп таралған түрі болған TTY қоңыраулары, TTY құрылғысын пайдаланатын саңырау немесе есту қабілеті нашар адамның есту қабілеті бар адамға қоңырау шалуын білдіреді. Осындай қоңырауларда, терілген мәтіндік хабарламалар TRS операторы (бұл байланыс көмекшісі (CA), реле операторы (RO), реле көмекшісі (RA) немесе реле агенті (агент) деп те аталады) дауыстық хабарлама ретінде жеткізіп, керісінше аударады. Бұл, дәстүрлі телефонды пайдалана алмайтын абоненттерге, телефон пайдаланатын адамдарға қоңырау шалуға және керісінше мүмкіндік береді. Есту қабілеті бар адам жауап алуға дайын болғанда, TTY (телетайп) пайдаланушысының сөйлеу кезегі екенін білдіру үшін "алға" немесе "GA" деп айту қалыпты. Ал қоңырауды аяқтағанда "теріп бітіру", "SK" немесе "қоюға дайынмын" деген сөздер қолданылады, және керісінше. Бұл байланыс түрі көбінесе IP реле, VP, VRS және VRI сияқты басқа байланыс түрлерімен алмастырылды.

Дауысты беру

Шақырудың жиі кездесетін түрі – дауыс жеткізу, VCO. Бұл есту қабілеті нашар немесе саңырау болғанмен сөйлей алатын адамға өз дауысын пайдалануға мүмкіндік береді, ал естіп тұрған адам оператор теріп жазған мәтін арқылы жауап алады. VCO-ның көптеген түрлері бар, оның ішінде екі жолды VCO және құпиялылығы сақталатын VCO.

VCO-ның жеке өмірі

Оператор VCO пайдаланушысының айтқан сөздерін естімейді және VCO пайдаланушысына GA жазбасын берудің қажеті жоқ. Оператор естіп отырған адамды естиді, ал естіп отырған адам VCO пайдаланушының кезегі келгенін операторға хабарлау үшін әрқашан GA жазбасын беруі керек. VCO пайдаланушысына GA жазбасын айтудың қажеті жоқ, себебі VCO пайдаланушысы оны теріп жазады немесе дауыстық пайдаланушыға сөйлеу кезегі келгенде VCO телефонындағы "VCO GA" батырмасын басады.

Екі желілі VCO

Екі желілік VCO, TTY немесе компьютер қолданатын VCO пайдаланушысына TRS операторына қоңырау шалуға мүмкіндік береді, ал оператор өз кезегінде екінші телефон желісі арқылы VCO пайдаланушысына қоңырау шалады, бұл желі дауыспен сөйлесу үшін пайдаланылады. Пайдаланушы есту қабілеті бар адаммен үш тарапты қосылыс жасау үшін операторды қысқа уақытқа күтеді. Бұл әдіс көбінесе есту қабілеті нашар адамдар тарапынан қолданылады, олар қалған есту қабілеттерін пайдалануды қалайды және "сөйлеңіз" деудің қажеті болмайды. Екі желілік VCO арқылы VCO пайдаланушысы мен дауыспен сөйлейтін адам бір-бірін үзіп сөйлеуі мүмкін. Құпиялылығы бар VCO екі желілік VCO-мен қолданылмайды, себебі оператор, VCO пайдаланушысы және есту қабілеті бар адам үш тарапты қоңырауда болады.

Есту қабілетін ауыстыру

Көбінесе естуді тасымалдау (HCO) деп аталады. HCO сөйлеу қабілеті шектеулі, бірақ ести алатын адамға, есту қабілетін пайдалана отырып, мәтіндік жауаптарды еститін адамға жіберуге мүмкіндік береді. Оператор HCO пайдаланушысының теріп жазған хабарларын оқып шығарады, содан кейін HCO пайдаланушысы телефон тұғыжанын көтеріп, екінші адамның жауабын тыңдайды. HCO-ның көптеген түрлері бар, оның ішінде екі желілік HCO және құпиялылығы бар HCO.

HCO жеке өмірге ие

Оператор дауыс пайдаланушының айтқан сөздерін естімейді және дауыс пайдаланушының GA сөйлеуіне қажеті жоқ. Оператор сөйлей алмайтын адам үшін сөйлейді, ал сөйлей алмайтын адам операторға өз кезегі келгенін хабарлау үшін әр жолы GA беруі керек. Дауыс пайдаланушының GA сөйлеуіне қажеті жоқ, себебі HCO пайдаланушысы дауыс пайдаланушысы сөйлеуін аяқтағанда ести алады.

2 жолды HCO

2 желілік VCO-ға ұқсас, 2 желілік HCO TTY немесе компьютерді пайдаланатын HCO қолданушысына TRS операторын шақыруға мүмкіндік береді, ол өз кезегінде екінші телефон желісі арқылы HCO қолданушысына қоңырау шалады, бұл желі дауыспен байланыс үшін қолданылады. Колданушы тыңдау қабілеті бар адаммен үш тарапты қосылыс жасау үшін операторды қысқа уақытқа күтеді. Бұл әдіс сөйлеу қабілеті шектеулі адамдар тарапынан жиі қолданылады, олар қалған сөйлеу мүмкіндіктерін пайдалануды және "GA" деп теріп отырмауды қалайды. 2 желілік HCO арқылы HCO қолданушысы мен дауыспен сөйлейтін қолданушы бір-бірін үзіп сөйлеуі мүмкін. HCO-мен Privacy мүмкіндігін 2 желілік HCO-мен бірге пайдалануға болмайды, себебі оператор, HCO қолданушысы және есту қабілеті бар адам үш тарапты қосылыста болады.

Сөз сөйлеу

Сөйлеу қабілеті бұзылған адамдар үшін сөйлеуді сөйлеуге аудару (СТС) қызметі бар. Арнайы дайындалған STS TRS операторы сөйлеу қабілеті бұзылған адамның айтқан сөздерін қайталайды. СТС көбінесе естімейтін және сөйлеуі шамалы түсінікті адамдар үшін, сондай-ақ екі Line HCO пайдаланушылары үшін VCO-мен бірге қолданылады. СТС сөйлеу қабілеті бұзылған адамдарға басқа адамдарға (қалыпты сөйлейтін адамдарға және басқа сөйлеу қабілеті бұзылған адамдарға) қоңырау шалуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, сөйлеу қабілеті жоқ адамдардың сөйлеу қабілеті бұзылған адамдарға қоңырау шалуына да мүмкіндік береді. Кез келген адам АҚШ-та 711 нөміріне қоңырау шалып, Сөйлеуді сөйлеуге аудару қызметін сұрай алады. СТС Австралияда, Жаңа Зеландияда және Швецияда да қолжетімді. Көптеген СТС пайдаланушылары Паркинсон ауруымен, ми параличимен, АЛС-пен, мультипльдік склерозбен, бұлшықет дистрофиясымен немесе инсультпен ауырады. Басқалары кекейтеді немесе ларингэктомиядан өткен. СТС сонымен қатар сөйлеу синтезаторын пайдаланушыларға, кеңейтілген және баламалы коммуникация (AAC) құралдарын пайдаланушыларға көмектеседі. AAC пайдаланушылары құрылғыларын динамик телефонның жанына қоя алады. Олар STS операторынан қоңырауды ұйымдастыруды, мәзірді келісуді, AAC туралы түсіндіретін қоңырауды жасауды және содан кейін фон режиміне өтуді сұрайды. Бұл AAC пайдаланушыларына екінші тарап байланысқа шыққаннан кейін тәуелсіз түрде қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді.

Құлақ-көздік вариациясы

Телебрайль саңырау-соқыр адамдар үшін де қолданылады, ол Брайль немесе стандартты пернетақтасы және жаңартылатын Брайль дисплейі немесе үлкен визуальды дисплейі (LVD) бар TTY құрылғысы арқылы жүзеге асырылады. Саңырау-соқыр пайдаланушының релелік қоңырауы TTY пайдаланушысының релелік қоңырауымен тікелей байланысты, бірақ мәтіндік ақпаратты жіберу жылдамдығы көбінесе саңырау-соқыр пайдаланушының Брайль TTY-дегі қозғалмалы Брайль әрпін немесе LVD-дегі үлкен шрифтті қабылдау мүмкіндігін арттыру үшін төмендетіледі. Телебрайль релелік операторлары саңырау-соқыр пайдаланушылар қолдануы мүмкін Брайль қысқартуларын білуі керек. Кішірек пернетақтасының болуына байланысты, кейбір TTY пайдаланушылары, егер олардың қозғалу қабілеті шектеулі болса, көру қабілетіне қарамастан Телебрайльді пайдалануды қалайды.

Тақырыпты телефон

Тақырыпталған телефон – есту қабілеті нашар, сөйлеу арқылы байланыс жасайтын саңырылар немесе кейінен саңыры болған адамдардың телефон арқылы тікелей әңгімелесуіне мүмкіндік беретін гибридтік байланыс тәсілі. Әдетте, бұл телефон әңгіме кезінде есту қабілеті бар тараптың айтқандарын нақты уақытта мәтін түрінде көрсетеді. Мәтіндер телефонның негізгі бөлігіне ендірілген экранда пайда болады. Тақырыпталған телефон, сондай-ақ пайдаланушы құрылғыны VCO режиміне ауыстырғанда, релелік байланыссыз HCO пайдаланушысымен тікелей байланыс жасау сияқты функцияларды орындауға мүмкіндік береді. Тақырыпталған телефон қызметтерін дәстүрлі телефон желілерінде де, VOIP желілерінде де қолдануға болады. Мәтіндер дауыс тану бағдарламалық жасақтамасы бар компьютерді пайдаланатын байланыс операторы арқылы жасалады. Оператор есту қабілеті бар тараптың айтқандарын тыңдап, оны гарнитураның микрофонына қайталайды. Дауыс тану бағдарламасы мәтіндерді құрады және олар пайдаланушы оқи алатын тақырыпталған телефонға жіберіледі.

IP CTS

2005 жылға дейін мәтіндік субтитрлі телефон қызметі тек штаттық релейлік бағдарламасында мәтіндік субтитрлі телефон қызметі бар штаттардың тұрғындарына ғана қолжетімді болды. 2005 жылы FCC IP CTS-ті федералды міндетті қызметтердің құрамына енгізді. IP CTS пайдаланушыға субтитрлерді жеткізу үшін интернет қосылымын қажет етеді. Көбінесе қоңыраудың дыбыстық бөлігі үшін олардың әдеттегі жер желісі телефонына сенеді, бірақ IP CTS-тің кейбір конфигурациялары қоңыраудың дыбысын жеткізу үшін VOIP пайдалануға мүмкіндік береді. IP CTS смартфондар мен планшеттерде мәтіндік субтитрлі телефон қызметін ұсынуға мүмкіндік берді.

Екі желілік телефон

Таңбаланған телефонды екі желімен де пайдалануға болады. Бұл, әсіресе, үй телефон нөмірін ғана беруді қалайтын пайдаланушылар үшін ыңғайлы, себебі олар таңбалау қызметінің нөмірін және тегін таңбалау қызметінің нөмірін бергісі келмейді. Сондай-ақ, қосымша жазуды қосу және өшіруді қосымша жазу қызметін пайдалана отырып, кез келген уақытта қалаушылар үшін де пайдалы. Екі желілі таңбаланған телефонды басқа релелік қызметтермен де қолдануға болады. Мысалы, STS-ті сөйлеу қабілеті бұзылған таңбаланған телефон пайдаланушылары үшін екі желілі таңбаланған телефонмен бірге қолдануға болады. Екі желілі таңбаланған телефон тек релелік қызметтерінде осы телефон түрін ұсынатын штаттардың тұрғындарына, федералдық қызметкерлерге/мердігерлерге және американдық үндістерге ғана қолжетімді.

Веб-базалық суретті телефон

Веб-базалы суреттеме телефоны компьютер немесе смартфонның World Wide Web браузер терезесі арқылы суреттемелермен телефон қоңырауларын жасауға мүмкіндік береді. Бұл дәстүрлі суреттемелі телефон қоңырауына ұқсас, бірақ пайдаланушының жеке телефон құралдары қолданылады, ал суреттемелер телефон дисплейінде емес, интернетте қаралады.

Басқа өзгерістер

Шақырудың тағы да көптеген түрлері мүмкін, оның ішінде VCO-дан VCO-ға, HCO-дан HCO-ға, HCO-дан TTY-ға және VCO-дан TTY-ға. Негізінен, релелік қызметтер телефон желісі арқылы мүмкіндіктері әртүрлі екі абонентті байланыстыруға қабілетті. АҚШ-тағы дауыспен қоңырау шалушылар енді 711 бірыңғай нөмірі арқылы осы қызметке қол жеткізе алады. Нөмірді теріп шалғаннан кейін, абонент естімейтін адамдарға қоңырау шалу үшін қажетті нұсқауларды алады.

IP/веб-базалық релелік қызметтер

IP релейлік қызметтері, Еуропада веб-негізделген мәтіндік релейлік қызметтер деп аталады, TDD/TTY релейлік қызметтерімен ұқсас мүмкіндіктерді ұсынады. Телефон желілері мен TDD/TTY құрылғыларын пайдаланбастан, олар интернет байланысын және компьютерлер мен смартфондарда жұмыс істейтін бағдарламалық қамтамасты қолданады. IP релейлік қызметін 911 немесе 112 сияқты шұғыл жағдайларда қосылыс жасау үшін пайдаланғанда, релей операторы қосылыс жасалып жатқан көше мекенжайын, қала мен облысты сұрайды. Егер бұл ақпарат ұсынылмаса, релей операторы шұғыл қосылысты аяқтауға шамасы келмейді. Көптеген IP релейлік қызметтері веб-браузерлерді, ұялы телефондық қосымшаларды, мәтіндік хабарламаларды, WAP, жылдам хабар алмасуды және IP арқылы мәтін жіберуді (ToIP) қолдайды. Бұл технологияларды қолдау, көптеген интернетке қосылған құрылғыларды релейлік қызметтермен пайдалануға мүмкіндік берді, оның ішінде стационарлық және ноутбук компьютерлер, ұялы телефондар және жеке цифрлық көмекшілер (PDA).

Видеорелелік қызмет

Видеорелейлік қызмет (ВРС) есімдер тілін қолданушы адамдарға теріп жазудың орнына қолмен сөйлесу арқылы телефон қосылысы жасауға мүмкіндік береді. Видео аудармашы (VI) веб-камера немесе бейне телефон арқылы естімейтін, нашар естілетін немесе сөйлеу қабілеті бұзылған адамның есімдерін естіп түсінетін адамға жеткізеді, ал естіп түсінетін адамның сөздерін естімейтін, нашар естілетін немесе сөйлеу қабілеті бұзылған адамға есімдер тілінде түсіндіреді.

Видео қашықтан аударма

Видео қашықтан аударма (VRI) – есту қабілеті нашар немесе саңырау, ым тілі қолданатын адамдарға бір бөлмедегі есту қабілеті бар адамдармен байланысуға мүмкіндік береді. VRI, видео релелі аударманың (VRS) бір кемшілігін жояды, яғни есту қабілеті бар адам естімейтін немесе есту қабілеті нашар адаммен бір бөлмеде болса, VRS қолданылмайды. VRI есту қабілеті нашар немесе саңырау адамдарға бизнес-кездесулерде, дәрігерге қаралуда, шағын хирургиялық операцияларда және сот отырыстарында көмектесетіні дәлелденді.

Қолжетімділік

Канада мен АҚШ-та телекоммуникациялық релелік қызмет үшін 711 телефон нөмірі қолданылады. АҚШ-та әрбір телефон компаниясы 711 нөмірін терушілерді жұмыс істейтін нөмірден TRS қоңырау орталығымен байланыстыруға міндетті. 2007 жылдың шілдесінде Федералды байланыс комиссиясы 711 талабы VOIP телефониясына да қолданылатынын қабылдады. Кез келген адам 711 нөмірін пайдалана алады; ол тек естімейтін, нашар естілетін немесе сөйлеу қабілеті бұзылған адамдарға ғана шектелмейді. Сондықтан, есту немесе сөйлеу қабілеті бұзылмаған адамдар да тегін алысқа қоңырау шалу үшін, оларға еш төлем алмаушы TRS провайдерлерін пайдаланған. Провайдерлер мұны «көрінуді қамтамасыз ету» үшін қажетті жамандық деп қорғайды, яғни оператор мен релелік байланыстың қағидалары қоңырау барысында мүмкіндігінше байқаусыз болуы керек деген сенім. Бұл TRS-ті қарапайым телефондар сияқты пайдалануға оңай етуді талап етеді, олар пайдаланушылардан ештеңе растауды сұрамайды. Саңыраулар қауымының көшбасшылары бұл шешімді қолдайды және есту және сөйлеу қабілеті бұзылған қызмет пайдаланушылары арасында кең қолдауға ие.

АҚШ-тағы алаяқтық

Релелік қызметтердің ашық құрылымы оны алаяқтық үшін пайдалануға байланысты бірқатар шағымдарға әкелді. 2004 жылы MSNBC сияқты жаңалықтар құралдары мен Балтимор қалалық газеті сияқты бірнеше газеттер релелік жүйенің теріс пайдаланылуы туралы хабарларды жариялады, мысалы, халықаралық жерлерден пайдаланушылар АҚШ-тағы бизнеске алаяқтықпен тауар сатып алу үшін қоңырау шалған. Бұл көптеген шағымдарға, әсіресе релелік операторлар ретінде жұмыс істейтіндерге әкелді, олар «әдемі әзілдер» деп аталатын, ешқайсысы қызметке мұқтаж емес және қоңырау шалушы жаңа байланыс құралымен көңіл көтеруді көздейтін қоңыраулар туралы айтты. 2006 жылдың желтоқсанында NBC телеарнасы бұрынғы операторлардың «85-тен 90 пайызға дейін» қоңыраулар алаяқтық екенін мәлімдеген тағы бір хабарын жариялады. Релелік қызмет көрсететін компаниялардың деректерді сақтауы заңсыз болғандықтан, алаяқ пайдаланушылар жазасыз әрекет ете алады. Екі түрдегі алаяқтық қоңыраулар релелік реттеуді күшейтудің және көптеген заңды пайдаланушылардың күту кезегінде ұзақ уақыт күтуіне себеп болды. Көптеген бизнес заңды түрде заңды пайдаланушыларға қолжетімді болу қажеттілігіне байланысты релелік қоңырауларды тоқтатуға құқылы емес, бірақ қайта-қайта әдемі әзілдерге немесе алаяқтыққа ұшыраған бизнес релелік қоңырауларға сенуді тоқтатып немесе оларды дереу аяқтауға көшеді, себебі заңды пайдаланушыларды заңсыз пайдаланушылардан ажырату қиын; бұл қызметтің теріс пайдаланушылары заңды пайдаланушыларға зиян келтірудің тағы бір жолы, сонымен қатар олар үшін қызметке қолжетімділікті шектеу. 2006 жылы FCC АҚШ-та жұмыс істейтін әртүрлі Интернет-протоколдық релелік сертификатталған компаниялардан кері байланыс жинау науқанын бастады, мақсаты қызмет арқылы жасалған релелік алаяқтық пен әдемі әзілдердің толқынына қарсы күресу. FCC-нің жарияланған құжатында көрсетілгендей, IP-ге негізделген релелік қызметтердің пайдаланушылары қоңырауларын анонимді түрде жасауға мүмкіндік алады, бұл пайдаланушыға оператордың көмегі қажет екенін растау мүмкін емес. Бұдан басқа, кез келген сипаттағы алаяқтық қоңыраулар американдықтарға жыл сайын миллиондаған долларға шығын келтіреді (IP-ге негізделген релелік үшін минутына 1,293 доллар төленеді), түрлі релелік провайдерлерге сәтті аяқталған қоңыраулар үшін. 2009 жылдың қарашасынан бастап, алаяқтықпен пайдалану мәселесіне қарсы күресу үшін FCC IP Relay-дің барлық пайдаланушыларынан экрандық есімдерін әдепкі IP Relay провайдерінде тіркеуді талап ете бастады. Бұл, көптеген IP Relay провайдерлерімен бірге, есту қабілеті бар пайдаланушыларды алаяқ пайдаланушылардың тәуекелдері туралы білім беруге тырысып (алаяқ пайдаланушылар үшін бұдан былай білімсіз халықты нысанаға алмау арқылы табыс табу мүмкіндігін азайтады), және басқа да күш-жігер IP Relay жүйесін алаяқтықпен пайдалану көлемін едәуір азайтты. 2012 жылдың наурызында АҚШ федералды үкіметі AT&T компаниясына қарсы сот процесін бастағанын жариялады. Айыптаулар бойынша AT&T «жалған талаптар туралы заңды бұзып, қызметке жарамсыз және оны алаяқтық мақсаттарда пайдалануға тырысқан халықаралық қоңырау шалушылардың IP Relay қоңыраулары үшін федералды төлемді жеңілдетіп, іздестірді. Шағымда, тіркелу мерзімі аяқталғаннан кейін алаяқтықпен жасалған қоңыраулар саны азаяды деген қауіптеніп, AT&T пайдаланушының АҚШ-та орналасқандығын тексермейтін, талаптарға сай келмейтін тіркеу жүйесін әдейі қабылдады деп айтылған. Шағымда тағы да айтылғандай, AT&T бұл жүйені жалған шетелдік қоңырау шалушылардың IP Relay-ді пайдалануына мүмкіндік беретінін білгенімен, оны пайдалануды жалғастырды, бұл AT&T-ның қоңырауларының 95% -ын құрады. Үкімет шағымында AT&T осы қоңыраулар үшін TRS қорына дұрыс емес есеп-қисап жасады және нәтижесінде миллиондаған долларлық федералды төлем алды деп мәлімделген».