Кіріспе

Британдық шаңғы секіруші Майкл Дэвид Эдвардс (5 желтоқсан 1963 жылы туған), «Эдди Бүркіт» деген атпен әйгілі, 1988 жылы Ұлыбританияны Олимпиадалық шаңғы секіруде алғаш рет ұсынған спортшы болды. Ол нормаль дөңгелек және үлкен дөңгелек жарыстарында соңғы орынды иеленді. 1988 жылдан 2001 жылға дейін шаңғымен секіруден Ұлыбритания рекордын сақтап тұрды. Ол сондай-ақ, әуесқойлық жылдам шаңғымен де айналысып, 200 м/с жылдамдыққа жетіп, 6 автобус үстінен секіру бойынша әлемдік рекордты орнатқан. 2016 жылы Тарон Эгертон және Том мен Джек Костелло оның өмірінен жасалған «Эдди Бүркіт» атты фильмде оның рөлін сомдады.

Өмірбаян

Эдвардс Глостерширдің Челтенхэм қаласында дүниеге келген. Оның отбасы оны Майкл деп шақырады. "Эдди" деген лақап атын мектептегі достары оның тегінен шығарған. 13 жасында мектеп сапарында шаңғымен танысып, құрғақ беткейлерде дағдыларын жетілдірді, содан кейін Шотландиядағы Гленшиде бір маусым жұмыс істеді. Тау шаңғысымен жүруде жетістікке жете алмағандықтан, ол шаңғымен секіруге ауысты, себебі оған бәсекелес болатын басқа британдық шаңғы секірушілер болған жоқ. Эдвардс Джон Виском мен Чак Бергхорнның бағыныстылығымен Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында Бергхорнның жабдықтарын қолдана отырып секіруді бастады, бірақ аяқ киімге сыйып кіру үшін алты жұп шұлық киюге мәжбүр болды. Оның салмағы шамамен 82 кг (181 фунт, 12 тас 13 фунт) болды, бұл ең ауыр бәсекелесіден 9 кг-нан астам, және оның жаттығуларына қаржылық қолдауы болмады, ол толығымен өзі қаржыландырды. Тағы бір мәселе – ол нашар көретін, көзілдірігінің астында қалың линзалы көзілдірік тағатын, олар биіктікте буланатын.

1988 жылғы қысқы Олимпиада ойындары

1988 жылы Калгариде өткен қысқы Олимпиада ойындарында Эдвардс 70 м және 90 м жарыстарында соңғы орынды иеленді. 70 метрлік жарыста ол 61,0 метрлік екі секірістен 69,2 ұпай жинады; екінші соңғы орында Испаниялық Бернат Сола Пухоль 71 м және 68,5 м секірістерінен 140,4 ұпай алды; жеңімпаз фин Мати Никанен 89,5 м секірістен 229,1 ұпай жинады. 90 метрлік жарыста Эдвардс 71 м және 67 м секірістерінен 57,5 ұпай жинады; үшінші соңғы орында Канадалық Тодд Гилман 96 м және 86,5 м секірістерінен 110,8 ұпай жинады; Ныканен 118,5 м және 107 м секірістерінен 224 ұпай жинап, тағы да жеңіске жетті. Бастапқыда оның оқиғасы баспасөзде "нақылға толы жалғандықтармен безендірілді". Оның сәтсіздігі оны бүкіл әлемдегі адамдарға жақындастырды. Кейін ол бұқаралық ақпарат құралдарында танымал болды және әлемнің түкпір-түкпіріндегі ток-шоуларға қатысты, тіпті Олимпиада кезінде "Tonight Show" бағдарламасында пайда болды. Баспасөз оны "Мистер Магу" деп атады, ал бір итальяндық журналист оны "шаңғыдан құлаушы" деп сипаттады. Жабылу салтанатында ұйымдастыру комитетінің президенті Фрэнк Кинг Эдвардстың үлесін ерекше атап өтті. Кинг жарысқа қатысушыларға қарап: "Сіздер әлемдік және жеке рекордтарды жаңарттыңыздар. Кейбіреулеріңіз бүркіттей көкте қалықтап ұштыңыздар" деді. Эдвардстың 71 метрлік секірісі сол кездегі британдық рекордты құрады (қазір 134,50 м – Галифакста туған Сэм Болтонға тиесілі). Оның Олимпиадалық секірісі оны британдық шаңғышылардың барлық уақыттардағы тізімінде алтыншы орынға қойды.

"Бөркіт Эдди" ережесі

Олимпиада аяқталғаннан кейін Эдвардс Калгариде кеңінен назар аударғаннан кейін, қатысу талаптары қатаңдалды, оның үлгісіне еліктеуге мүмкіндік қалмады: Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) «Эдди Бүркіт ережесі» деп аталатын ережені енгізді. Бұл ереже Олимпиадаға үміткерлердің халықаралық жарыстарда өнер көрсетуін және ең үздік 30 пайызға немесе ең үздік 50 қатысушының арасына кіруін талап етеді (қайсысы аз болса, соның ішінде). Эдвардс 1992 жылғы Францияның Альбервиль қаласындағы және 1994 жылғы Норвегияның Лиллехаммер қаласындағы қысқы Олимпиада ойындарына қатыса алмады. 1998 жылғы Жапонияның Нагано қаласындағы Олимпиадаға қатысуына қолдау көрсету үшін ол Eagle Airlines компаниясынан бес жылдық демеушілік алды, бірақ оған да қатыса алмады. Эдвардс 2010 жылғы Ванкувер Олимпиадасының эстафетасында шамшырақшы болып таңдалды. 2010 жылдың 7 қаңтарында Виннипегте ол алаумен жүгірді. Эдвардс «On the Piste» атты кітап пен видео шығарды. 1991 жылы ол фин тілінде «Mun nimeni on Eetu» («Менің атым Eetu») атты сингл жазды, ол фин тілінде сөйлемесе де, «Eddien Siivellä» («Эддидің қанатында») B-жағымен бірге шықты. Эдвардс әннің сөздерін фонетикалық түрде жаттап алды және ән фин чарттарында 2-орынға жетті. Әндерді фин әншісі Ирвин Гудман жазған. Сол жылы (1991) Эдвардс Дорсет штатының Крайстчерч қаласындағы шаңғы трассасында қайырымдылық шаңғы секіруін аяқтады. Ол BBC Children in Need үшін 10 автомобильден секіріп өтіп, эшафодтан жасалған шаңғы секіру арқылы 23 000 фунт стерлинг жинады. Эдвардс бірнеше жарнамалық кампанияларға қатысты, мысалы, теледидарда автомобильдерді жарнамалап, сағатына 10 000 фунт стерлинг гонорар алды. Дегенмен, ол 1992 жылы банкрот болды, өйткені өзінің табысы үшін сенім қоры дұрыс құрылмағанын мәлімдеді. 2003 жылы ол Лестердегі Де Монфорт университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. «Мен 10 жыл бұрын өз сенімгерлеріме қарсы азаматтық іс қозғағаннан бері заңға қызығушымын», - деді ол 2001 жылғы сұхбатында. 2012 жылдың 25 ақпанында ол BBC1 телеарнасының «Let's Dance for Sport Relief, 2012» бағдарламасының 2-ші эпизодында қатысушы ретінде пайда болды және көпшіліктің дауысымен финалға өтті. Оның өнерін Ромфордтың Британдық Корольдік Легионының Барабандар тобы мен корпусы сүйемелдеді. 2013 жылы ол британдық танымал адамдардың суға секіру бағдарламасының бірінші сериясын жеңіп алды. 2014 жылдың қаңтарында ол Channel 4 телеарнасының «The Jump» бағдарламасында түсірілімге қатысты, онда 12 танымал адам қысқы спорт түрлеріне қатысты. Әр эпизодтың бөлігі ретінде Эдвардс үш шаңғы секірудің ең үлкенінен секірді. Сол жылы ол ITV2 комедиялық шоуында «Fake Reaction» қонағы ретінде пайда болды. 2017 жылы ол 1988 жылы Олимпиадаға қатысқан Канада Олимпиадалық паркіндегі шаңғымен секіру нысанына оралды, онда ол 15 жылдан астам уақыттан кейін алғашқы секірістерін жасады. 2021 жылы Эдвардс «Маскалы биші» британдық нұсқасында «Резеңке тауық» кейіпінде пайда болды. Ол маскасынан шыққан төртінші жұлдызды адам болды. 2024 жылы ол «Боз үстінде билеу» шоуының он алтыншы сериясында қатысушы ретінде көрінді. Эдвардс Стивен Лустиг Вебб сериядан шығуға мәжбүр болғаннан кейін оның орнына келді. Ол бастапқыда Типпи Пэккардпен жұптастырылған, бірақ жарақат алғандықтан ол жарысқа қатысудан бұрын шоудан шығуға мәжбүр болды. Вики Огден Пэккардтың орнына келді.

Биопиялық

Эдвардстың өмірбаянын баяндайтын фильмді 2007 жылдан бері ирланд режиссері Деклан Лоуни жоспарлаған болатын. Бастапқыда комедия актері Стив Куган басты рөлге таңдалды, бірақ 2009 жылы Лоуни оның орнына Руперт Гринт ойнайтынын мәлімдеді. Фильм Гринт Гарри Поттер мен Өлім сыйы – 1-бөлім және 2-бөлім жұмысын аяқтағаннан кейін түсіріле бастауға жоспарланған, бірақ жоба іске аспады. 2015 жылдың наурызында 20th Century Fox компаниясы фильмді сатып алғаны жарияланды, режиссерлік құқығы Декстер Флетчерге берілді, ал басты рөлдерде Тарон Эгертон мен Хью Джекман ойнады, сценарийін Шон Маколей мен Саймон Келтон жазды. Эгертон ересек Эдди "Бөркіт" Эдвардсты, Том мен Джек Костелло Эдвардстың жас кезіндегі бейнесін сомдайды, ал Джекман оның жаттықтырушысы Бронсон Пирри рөлінде ойнады. Кейін Кристофер Уокеннің де фильмге қосылып, Бронсон Пирридің ұстазының рөлін ойнағаны хабарланды. "Бөркіт Эдди" атты фильм 2016 жылдың басында шығып, бүкіл әлем бойынша 46,1 миллион долларлық табыс әкелді. Ұлыбританияда ол 12,8 миллион доллар жинап, 2016 жылғы ең табысты британдық фильм атанды. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 197 шолу негізінде 82% рейтинг берілген, ал орташа бағасы 6,5/10 құрайды.