Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұлдыздық жіктеме
Stellar classification
G типті негізгі тізбекті жұлдыз (спектрлік түрі: G V), сондай-ақ көбінесе, бірақ дәл емес, сары ергеш немесе G жұлдызы деп аталады, G типті спектрлік жұлдыздың негізгі тізбектегі жұлдызы (жарықтылық класы V) болып табылады. Мұндай жұлдыздың массасы шамамен 0,9-ден 1,1 күн массасына дейін, ал тиімді температурасы шамамен 5300-ден 6000 К-қа дейін болады. Басқа негізгі тізбекті жұлдыздар сияқты, G типті негізгі тізбекті жұлдыз ядролық синтез арқылы сутегін гелийге айналдырады, бірақ сутегінің қоры таусылғанда гелийді де біріктіре алады. Күн, Күн жүйесінің ортасында орналасқан және Жердің гравитациялық байланыста тұрған жұлдызы, G типті негізгі тізбекті жұлдыздың (G2V типі) мысалы болып табылады. Күн әр секунд сайын шамамен 600 миллион тонна сутегін гелийге айналдырып, 4 миллион тонна материяны энергияға түрлендіреді. Бұл процесс протон-протон тізбегі деп аталады (4 сутегі 1 гелийді құрайды). Күннен басқа, G типті негізгі тізбекті жұлдыздардың танымал мысалдарына Альфа Центавр, Тау Сети және 51 Пегаси жатады.
A G type main sequence star (spectral type: G V), also often, and imprecisely, called a yellow dwarf, or G star, is a main sequence star (luminosity class V) of spectral type G. Such a star has about 0.9 to 1.1 solar masses and an effective temperature between about 5,300 and 6,000 K. Like other main sequence stars, a G type main sequence star converts the element hydrogen to helium in its core by means of nuclear fusion, but can also fuse helium when hydrogen runs out. The Sun, the star in the center of the Solar System to which the Earth is gravitationally bound, is an example of a G type main sequence star (G2V type). Each second, the Sun fuses approximately 600 million tons of hydrogen into helium in a process known as the proton–proton chain (4 hydrogens form 1 helium), converting about 4 million tons of matter to energy. Besides the Sun, other well known examples of G type main sequence stars include Alpha Centauri, Tau Ceti, and 51 Pegasi.
Сипаттама
Сары жұлдыз термині қате, себебі G типті жұлдыздардың түсі ақтан, Күн сияқты жарқырақты типтер үшін, ал аз массалы және жарқырақты G типті негізгі тізбектегі жұлдыздар үшін өте аз сары түсті болады. Күн шындығында ақ, бірақ Жер атмосферасы арқылы атмосфералық Рейли шашырауының салдарынан, әсіресе күн шығысы мен күн бату кезінде сары, қызыл немесе күлгін түсті көрінеді. Сонымен қатар, "карлик" термині G типті негізгі тізбектегі жұлдыздарды алып жұлдыздармен немесе одан ірірек жұлдыздармен салыстыру үшін қолданылса да, Күнге ұқсас жұлдыздар әлі де Галактикадағы жұлдыздардың 90% -ын басып шығады (олардың көп бөлігі әлдеқайда әлсіз қызғылт карликтер, қызыл карликтер және ақ карликтер, соңғылары жұлдыздық қалдықтар). Күннің массасына ие G типті негізгі тізбектегі жұлдыз сутекті шамамен 10 миллиард жыл бойы, сутектің ядрода толығымен сарқылып біткенше біріктіреді. Бұл оқиға болғанда, жұлдыз тез кеңейеді, суынады және субгигант тармағынан өте келе қараңғыланады, содан кейін негізгі тізбектен шыққаннан кейін 1 миллиард жыл өткен соң қызыл гигант фазасының ең жоғарғы нүктесінде бұрынғы көлемінен бірнеше есеге дейін ұлғаяды. Осыдан кейін жұлдыздың дегенерациялық гелий ядросы кенеттен гелийді біріктіретін гелий жарқырауын тудырады, жұлдыз көлденең тармаққа, содан кейін асимптотикалық алып тармаққа көшеді. Гелийдің азаюымен және күшті импульстармен бірге одан да кеңейе бастағанда, жұлдыздың гравитациясы сыртқы қабығын ұстап тұруға жеткіліксіз болады, нәтижесінде айтарлықтай масса жоғалып, шашыралады. Шығарылған материал планеталық тұмандық ретінде қалады, фотосферадан энергетикалық фотондарды сіңіріп, сәуле шығарады. Соңында, ядролық реакциялар тоқтаған сайын ядро әлсірей бастайды және тығыз, ықшам ақ жұлдызға айналады, ол тұмандық әлсіреген сайын жоғары бастапқы температурасынан баяу салқындайды.
The term yellow dwarf is a misnomer, because G type stars actually range in color from white, for more luminous types like the Sun, to only very slightly yellowish for less massive and luminous G type main sequence stars. The Sun is in fact white, but it can often appear yellow, orange or red through Earth's atmosphere due to atmospheric Rayleigh scattering, especially at sunrise and sunset. In addition, although the term "dwarf" is used to contrast G type main sequence stars with giant stars or bigger, stars similar to the Sun still outshine 90% of the stars in the Milky Way (which are largely much dimmer orange dwarfs, red dwarfs, and white dwarfs which are much more common, the latter being stellar remnants). A G type main sequence star with the mass of the Sun will fuse hydrogen for approximately 10 billion years, until the hydrogen element is exhausted at the center of the star. When this happens, the star rapidly expands, cooling and darkening as it passes through the subgiant branch and ultimately expanding into many times its previous size at the tip of the red giant phase, about 1 billion years after leaving the main sequence. After this, the star's degenerate helium core abruptly ignites in a helium flash fusing helium, and the star passes on to the horizontal branch, and then to the asymptotic giant branch. Expanding even further as helium starts running out as it pulses violently, the star's gravity is not sufficient to hold its outer envelope, resulting in significant mass loss and shedding. The ejected material remains as a planetary nebula, radiating as it absorbs energetic photons from the photosphere. Eventually, the core begins to fade as nuclear reactions cease, and becomes a dense, compact white dwarf, which cools slowly from its high initial temperature as the nebula fades.
Спектрлік стандартты жұлдыздар
+ Типтік G типті негізгі тізбекті жұлдыздардың қасиеттері Спектр түрі Масса Радиус Жарықтық Температура (K) Түс индексі (B − V) G0V 1.06 1.100 1.35 5930 0.60 G1V 1.03 1.060 1.20 5860 0.62 G2V 1.00 1.012 1.02 5770 0.65 G3V 0.99 1.002 0.98 5720 0.66 G4V 0.985 0.991 0.91 5680 0.67 G5V 0.98 0.977 0.89 5660 0.68 G6V 0.97 0.949 0.79 5600 0.70 G7V 0.95 0.927 0.74 5550 0.71 G8V 0.94 0.914 0.68 5480 0.73 G9V 0.90 0.853 0.55 5380 0.78
Қайта қараланған Йеркес Атласы жүйесі (Джонсон және Морган, 1953) 11 G типті жұлдызды стандартты жұлдыздарды тізімдеді; алайда, олардың бәрі қазіргі таңдағы осы белгілемеге толық сәйкес келмейді. G типті негізгі тізбекті жұлдыздар арасындағы MK спектрлік жіктеу жүйесінің "белгілі нүктелері", яғни жылдар бойы өзгеріссіз қалған стандартты жұлдыздар – Chara (G0V), Күн (G2V), Kappa1 Ceti (G5V), 61 Ursae Majoris (G8V). Басқа негізгі MK стандартты жұлдыздары HD 115043 (G1V) және 16 Cygni B (G3V) болып табылады. G4 және G6 карлик стандарттарын таңдау сарапшы жіктеушілер арасында жылдар бойы сәл өзгерді, бірақ көбінесе қолданылатын мысалдарға 70 Virginis (G4V) және 82 Eridani (G6V) жатады. G7V және G9V стандарттары бойынша әзірге жалпы келісімге қол жеткізілген жоқ.
The revised Yerkes Atlas system (Johnson & Morgan 1953) listed 11 G type dwarf spectral standard stars; however, not all of these still exactly conform to this designation. The "anchor points" of the MK spectral classification system among the G type main sequence dwarf stars, i. e. those standard stars that have remained unchanged over years, are Chara (G0V), the Sun (G2V), Kappa1 Ceti (G5V), 61 Ursae Majoris (G8V). Other primary MK standard stars include HD 115043 (G1V) and 16 Cygni B (G3V). The choices of G4 and G6 dwarf standards have changed slightly over the years among expert classifiers, but often used examples include 70 Virginis (G4V) and 82 Eridani (G6V). There are not yet any generally agreed upon G7V and G9V standards.
Тұрғылықты жағдай
G типті негізгі тізбекті жұлдыздар, Жердегі өмір сияқты, өмірдің пайда болуына жағдай жасай алады, мысалы Күн.
G type main sequence stars can provide habitability for life to develop, such as the Sun with life on Earth.
Планеталар
Күн мен оның планеталарынан өзге, планеталары бар ең жақын G типіндегі жұлдыздардың ішінде 61 Virginis, HD 102365, HD 147513, Chalawan, Cervantes және Tau Ceti бар.
Besides the Sun and its planets, some of the nearest G type stars known to have planets include 61 Virginis, HD 102365, HD 147513, Chalawan, Cervantes and Tau Ceti.