Кіріспе

Британдық автоспорт комментаторы және журналисі (1923–2021)

Грейм Мюррей Уокер (10 қазан 1923 – 13 наурыз 2021) – ағылшын автоспорт комментаторы және журналисі. Ол 1976 жылдан 1996 жылға дейін BBC, ал 1997 жылдан 2001 жылға дейін ITV телеарналарында «Формула-1» жарыстарын тікелей эфирде түсіндірді. 23 жыл бойы толық уақытты комментатор болған Уокер өзінің еңбекқорлығымен, беделді дауысымен және жанкүйерлер «Мюррейизмдер» деп атаған күлкілі қателіктерімен танылды. Оның дауысы «сыңғырлағандай, 500 куб сантиметрлік қозғалтқыштың қыздырылған дыбысына ұқсайды» деп сипатталады. 2001 жылғы АҚШ Гран-присінен кейін толық уақытты комментаторлық қызметтен қанағаттанды, бірақ 2005 жылы жартылай уақытпен қайта оралды және BBC, Channel 4, Network 10 және Sky Sports F1 телеарналарында эпизодтық түрде пайда болды.

Ерте өмір

Грейм Мюррей Уокер 1923 жылғы 10 қазанда Англияның Бирмингем қаласындағы 214 Реддингс-Лейн мекенжайында дүниеге келді. Оның отбасы шотланд тегінен. Оның әкесі Грэм Уокер – Norton Motorcycle Company компаниясының жұмыскер мотоциклшісі және хабар жеткізушісі, Isle of Man TT жарысына қатысқан. Оның анасы, Элси Спратт – Лейтон Базардтан (Бедфордшир) шыққан кәсіпкер Гарри Спратттың қызы. 1925 жылы Уокер отбасымен бірге Вулвергемптонға көшті, себебі Грэм Sunbeam компаниясының жарыс менеджері болды. Кейін 1928 жылы отбасы Ковентриге көшті, онда Грэм Rudge Whitworth компаниясының сату және жарыс директоры болып жұмыс істеді. Британияға оралғаннан кейін Highgate мектебінің басшылары Лондонға болатын бомбалау шабуылдарының ауқымын жетерсіз деп санады, сондықтан Уокер және оның сыныптастары Уэствуорд Хоға эвакуацияланды! (Девон), 1941 жылға дейін онда тұрды. Осы кезеңде Уокер мектеп корпусының аға сержанты шеніне көтерілді. Оның офицерлік шен алу салтанатында салютті болашақ Нормандияға одақтас әскерлерінің шабуылының жоғарғы қолбасшысы, американдық генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр қабылдады. Уокер Шерман танкына қолбасшылық етіп, 4-ші бронетанкті бригада құрамында Рейхсвальд шайқасына қатысты. 1946 жылы капитан шеніне жеткен соң армиядан кетті. Уокер Dunlop және Aspro компанияларында жарнама саласында жұмыс істеді. Кейін McCann Erickson компаниясы оны жұмысқа шақырды, онда ол Esso компаниясының есебімен жұмыс істеді. Ол комментатор ретінде танымал болғаннан кейін ғана, яғни 59 жасқа келгенде осы жұмысынан зейнеткерлікке шықты. Уокер 1960 жылдардағы құс тұқымының жарнамалық слоганы – «Трилл бақбақтарды денсаулықпен секіруге мәжбүр етеді» және «Opal Fruits – аузыңды суландыру үшін жасалған» слоганын жасады. Сонымен қатар, ол 1960 жылдардың соңында шыққан Vauxhall Ventora машинасына ат қойды, ал машинаның бастапқы ұсынылған аты Ventura-ны General Motors компаниясы қабылдамады.

Комментаторлық мансап

Уокер алғашқы қоғамдық хабарларын 1948 жылы Шелсли Уолш төбесінде өткізді. 1949 жылы Пасха дүйсенбісіндегі Гудвуд жарысында BBC үшін үнтаспаға жазылған сынақтан өтті. Кейін Уокер теннис комментаторы Макс Робертсонмен бірге жарыстарға түсініктеме берді, ал оның алғашқы радио хабарлары 1949 жылы BBC үшін Ұлыбритания Гран-присінде жаңғырылды. Олар Робертсонмен бірге оқиға орнында Стоу бұрышында болды. Оның алғашқы тұрақты радио жұмысы әкесімен бірге жыл сайынғы Мэн аралының Турист Трофесі мотоцикл жарысын радио арқылы сөйлеу болды. Уокерді BBC Sport басшысы Пол Фокс Бристольдегі ауыр атлетика чемпионатына түсініктеме беруге шақырды, ол ауыр атлет Оскар Слэйттен спорт туралы білім алуын сұрады. Комментарийлер кабинасында бірге отырғанда, Уокер оқиғаны жанды түрде сипаттайтын, ал Хант өзінің сарапшы білімін, көбінесе пит-лейннен, әсіресе бұрынғы командасы Маклареннен алынған құпия ақпаратты және көбінесе пікірлі көзқарасын қосатын. Екеуінің пікірлері әрдайым сәйкес болмады. Әдетте, олар бір микрофонды бөлісіп, оны бір-біріне беруі керек еді. Бірде олардың қарым-қатынасының басында Ханттің бірнеше рет сұрағаннан кейін де Уокер микрофонды бермеді. Ашуланған Хант тұрып, микрофонды тартып алды, бұл әдетте салмақты Уокердің бұрынғы әлем чемпионынан жағасын ұстап, серігіне соққы беруге дайындалғанша, продюсер араласты. Хант қайтыс болғаннан кейін, бұрынғы F1 жүргізушісі және BBC пит-лейн тілшісі Джонатан Палмер 1996 жылдың соңына дейін Уокерге комментарий кабинасында қосылды, бірақ 1993 жылғы F1 маусымында үш дүркін әлем чемпионы Джеки Стюарт 1993 жылғы Ұлыбритания Гран-приі үшін Уокердің серігі болды, ал 1980 жылғы F1 әлем чемпионы Алан Джонс Nine's Wide World of Sports сұранысы бойынша маусым соңында Австралияда Уокермен бірге түсініктеме берді. Келесі жылы Ұлыбританиядағы теледидарлық құқықтар ITV-ге берілді, содан кейін Уокер да ITV-ге өтті. 1997 жылғы маусымнан бастап зейнетке шыққанға дейін оның серігі тағы бір бұрынғы F1 жүргізушісі Мартин Брундл болды. Уокер 1998 жылы BBC-мен келісімшартын жаңартпауды шешті, себебі ол ITV-дің Формула 1 хабарларын дамытуға көңіл бөлгісі келді және BTCC түсініктемесін жазу үшін Лондонға жиі сапар шегуді қаламады. 1988 жылы Уокер актер Эрик Идлмен бірге екі телерекламада түсті, ол Уокер мен жарыс жүргізушісі Найджел Манселлді Остин Метро көлігін сатып алуға көндіруге тырысқан сатушы рөлін ойнады. Уокер Гран-при маусымына арналған жылдық жинақтар сериясын да жазды, ол "Мюррей Уокердің Гран-при жылы" деп аталды. Ол 1997 жылдың мамыр-маусым айларында BBC Radio 5 Live арнасында "Мюррей Уокердің Гран-при әлемі" атты алты бөлімді радио сериясын ұсынды, онда Формула 1 тарихы мен дамуы туралы айтылды. Уокердің "F1 Racing" айлық журналында да тұрақты бағаны жариялаған. Ол 2000 жылы Гудвуд жылдамдық фестивалінде жамбасын сындырып, француз Гран-присінде оның орнын пит-лейн тілшісі Джеймс Аллен басты. 2000 жылғы Германия Гран-присінде Уокер Ferrari жүргізушісі Рубенс Барричеллоның апатқа ұшырағанын қате айтты, бірақ шындығында бұл оның командаласы Майкл Шумахер болды. Бұл келесі күні Daily Mail газетінде жарияланған мақалада оның жиі қателіктеріне сын тудырды, содан кейін Уокер ITV Sport басшыларымен өзінің болашағы туралы сөйлесті. Ол Бразилия, Еуропа, Франция, Германия және Жапония Гран-прилерін өткізіп, 12 Гран-приде түсініктеме берді, содан кейін 2002 жылғы F1 маусымында ITV үшін кішігірім рөлде жұмысын жалғастырды. Формула-1 коммерциялық құқықтарының иесі Берни Экклстоун Уокерге өзінің әлемдік теледидарлық хабарларына түсініктеме беруді ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. 1997 жылдың қарашасында Уокерге Борнмут университетінің құрметті әдебиет докторы дәрежесі берілді. Кейіннен 2005 жылдың шілдесінде Лондонның Миддлсекс университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. Ол 1997 жылы "This Is Your Life" бағдарламасының кейіпкері болды, ол Майкл Аспелдің Лондонның Lower Regent Street көшесіндегі Sports Cafe-де жарнамалық бейнефильмді іске қосу кезінде таңғалды. Уокер 1993 жылы автожарыстар журналы "Autosport" Грегор Грант сыйлығының жеңімпазы атанды және 2002 жылы теледидарға қосқан үлесі үшін BAFTA арнайы сыйлығымен марапатталды.

Кейінгі жылдар

Ол ITV-ге 2002 жылғы маусымды әртүрлі кезеңдерде қарау үшін жартылай штатқа алынды. Уокердің "Егер мен қателеспесем" атты автобиографиясы 2002 жылдың соңында жарық көрді. Кітапты басып шығаруға ниет білдірген сегіз баспагер болды, ал Уокер HarperCollins баспасымен кітап сатудан түсетін төлемді келісті. 2003 жылдың мамыр айында ол Австралияның Targa Tasmania жол жарысында жүргізуші Колин Бондтың навигаторы ретінде Toyota Team Racing командасының Toyota Camry Sportivo көлігімен қатысты, өз классында екінші және жалпы есепте 44-ші орынды иеленді. Бес айдан кейін Уокер бұрынғы Гран-при қатысушысы Крис Амонды Toyota Camry Sportivo көлігімен Targa New Zealand жарысына қатыстырды, онда олар өз классында сегізінші және жалпы есепте 114-ші орынды алды. 2005 жылдың қазан айында ол жаңа Grand Prix Masters сериясының BBC дауысы ретінде микрофонға оралатыны жарияланды. Оңтүстік Африкада өткен алғашқы жарыстың комментарийін бергеннен кейін, 2006 жылдың қаңтарында BBC Radio 5 Live Уокердің келесі жарыстарды қамту үшін өз командасының құрамына кіретінін хабарлады. Ол сондай-ақ 2006 жылғы Формула-1 әлем чемпионатында радиостанция үшін сұхбаттар мен арнайы бағдарламалар жүргізді. Жылдар бойы қатты қозғалтқыштардың шуына ұшырауы және жасқа байланысты есту қабілетінің нашарлауы Уокердің екі құлағында да есту қабілетінің төмендеуіне әкелді. 2006 жылы ол өзінің есту аппараттарын орнатып берген David Ormerod Hearing Centres есту орталықтарының бас елшісі болды. 2006 жылдың наурыз айында Honda Racing F1 Team, бұрынғы British American Racing, Уокердің 2006 жылғы маусымның жартысындағы 18 Гран-придің жартысы үшін команданың елшісі болатынын жариялады, бұл Сан-Марино Гран-приінен сәуір айында басталады. Уокер Honda Racing командасының VIP қонақтарын қарсы алып, оларды F1 комментарийімен көңіл көтерді. Ол Sky Sports телеарнасының Grand Prix Masters жарысын комментарийледі, 2006 және 2007 жылдары Австралияның Network Ten телеарнасы үшін Австралия Гран-присінің комментаторлық міндеттерін орындады және Аделаидадағы Clipsal 500 V8 Supercars жарысына дауыс берді. 2007 жылдың маусым айында Уокер Мэн аралының ТТ жарысының 100 жылдығын тойлау үшін Мэн аралына сапар шекті және оқиға туралы "TT: Centenary Celebration with Murray Walker" атты DVD деректі фильмін жасауға қатысты. 2007 жылдың шілдесінде Уокер BBC Radio 5 Live үшін Еуропалық Гран-при туралы пікір білдірді. Бұл тұрақты комментатор Дэвид Крофттың әкелік демалыста болғандықтан жасалған бір реттік шара болды. Ол біліктілік сеансын және жарысты түсіндіріп, тыңдаушылардың сұрақтарына жауап беру үшін 606 бағдарламасында телефон арқылы қосылды. Ол жазушы Филипп Портермен бірге өзінің мансабына қатысты естеліктері мен фотосуреттерінен тұратын "Murray Walker Scrapbook" атты кітап жазды, кітапқа Формула-1 қауымдастығының мүшелері де үлес қосты. Бұл кітап 2008 жылдың 2 мамырында жарық көрді. 2009 жылы Уокер BBC-нің Формула-1 жарияланымдарын қалпына келтірген веб-сайтындағы тілші болды. 2009 жылдың соңында ол "Roary the Racing Car" атты бес балаға арналған телебағдарламаның екі эпизодында өзінің кейіпкерінің рөлін орындады. Уокер келесі жылы бағдарламада кәсіби скейтбордист ретінде тағы да пайда болды. 2011 жылдың басында ол "Roary the Racing Car" атты театрлық қойылымының "Champion of Champions" атты анимациялық бөлігінде жарыс комментаторы ретінде дауысын берді. 2011 жылдың 5 маусымында BBC Two телеарнасында Уокердің өмірі мен жарнамалық және комментаторлық мансабына арналған "Life in the Fast Lane" атты деректі фильм көрсетілді. 2013 жылдың мамыр айында ол демалыс кезінде құлап, жамбас сүйегін сындырып алды. Құлаудың салдарынан емделген кезде Уокерге лимфа жүйесінің қатерлі ісігінің ерте сатысы анықталды. Оның жағдайы жеңіл және емделуге болатын. 2013 жылдың маусым айында Уокердің алдағы айларда химиотерапиядан өтуі және 2013 жылғы Сильверстоундағы Британдық Гран-приге қатысу жоспарларын тоқтатуы керектігі хабарланды. Ол 2014 жылдың 16 наурызында BBC Radio 4 радиосының Desert Island Discs бағдарламасында қонақ болып, өзінің таңдаған кітабы ретінде Крис МакНабтың "How to Survive Anything, Anywhere: A Handbook of Survival Skills for Every Scenario and Environment" кітабын, ал сәнді бұйымдары ретінде гамак пен жастықты таңдады. 2015 жылы Уокердің Сузи Перримен бірге BBC Two үшін жаңа Формула 1 бағдарламасын ұсынатыны хабарланды. "Formula 1 Rewind" деп аталатын шоуда Уокер BBC архивінің кейбір бөліктерін қарастырды. 2015 жылдың қарашасында ол BBC-нің Pointless ойын шоуында Найджел Манселлмен бірге пайда болды. 2016 жылы Уокер көптеген басқа BBC F1 қызметкерлерімен бірге Channel 4 телеарнасына спорттың негізгі ойыншыларымен сұхбаттар сериясын ұсынуға көшті. Уокер сонымен қатар Формула 1 бағдарламалары мен жарыстарына үздіксіз хабарландырулар жасады. Уокер денсаулығының нашарлауына байланысты 2018 жылғы Британдық Гран-приіне Channel 4 телеарнасының комментарийін тоқтатты, бірақ жазылған материалдарда пайда болды.

Комментарий стилі

Уокер жарыстар кезінде отырып сөйлеудің орнына тұрып сөйлеуді таңдады, себебі оның өкпесі кеңейіп, иықтары артқа тартылғандықтан, дауысы күштірек шықты. Ол қателік жіберген жүргізушілерді сынаған жоқ, оның орнына осы бағалауды әріптестеріне қалдырды. Уокер сөйлеуде нақтылыққа егескен және жарыс жолындағы оқиғадан кейін атмосфераны жақсы сезіне білді. Кейде ол "Мюррейзмдер" деп аталатын әдемі әзілді тіл қателіктері жасады, олар "қарапайым жаңылыстардан" бастап "күрделі, тілдік шеберлікпен жасалған, әдемі лабиринт тәрізді акробатикалық көрсетілімдерге" дейін жетеді. The Guardian газетінің Стивен Мосс жазғандай, бұл қателіктер "оның жылдар бойғы түсіндірулерінің айқын белгісі болды" және оны "комментарий тақтасының кілттерін алған жанкүйерге" айналдырды: ол өз құлшынысын баяндауға тырыспады, бұл табиғи түрде қателіктерге әкелді, оларды келесі жарысқа дайындалу үшін жаңартып, қайта жазатын. Сенімді спутниктік хабар тарату құралдары пайда болғанға дейін, ол BBC басшылығының талабы бойынша, телеарнаға хабар тарату үшін жарыстан екі күн бұрын трассаға барып дайындалуға міндетті болды. Ол сол күні болған оқиғаларды спутниктік байланыс арқылы Лондоннан қадағалап, кешкі бағдарламада оқиғаға түсініктеме беретін.

Жеке өмір

Уокер машиналарды жақсы көретін болса да, ешқашан жүргізу емтиханы тапсырмаған. Оған Ұлыбритания армиясында танк жүргізушісінің куәлігі берілді және ол азаматтық жүргізуші куәлігіне қойылатын талаптарды орындаған деп есептелді. 1955 жылы ол Елизаветаға үйленді, олардың балалары болмады. 2013 жылдың маусым айында 89 жасында Уокер лимфомаға шалдығып, химиотерапиядан өтті. Уокер 2021 жылдың 13 наурызында 97 жасында қайтыс болды. 2021 жылғы Бахрейн Гран-приінде «Уильямс» командасы оны еске алды, көліктің галосында 1996 жылғы Жапон Гран-приінде Дамон Хилл Жүгірушілер чемпионатында жеңіске жеткен кезде Уокердің «Мен тоқтауым керек, себебі мойнымда кедергі сезіп тұрмын» деген сөзі жазылған стикер орналастырылды.

Мұра

Мюррей Уокер сыйлығы 2023 жылы Motorsport UK ұйымымен құрылды және "хабар тарату журналистикасындағы ерекше біліктілік" үшін табыс етіледі.