Кіріспе
Фриц Вольфганг Лондон (7 наурыз 1900 - 30 наурыз 1954) – американдық-неміс физигі және Дьюк университетінің профессоры. Оның химиялық байланыстар және молекулааралық күштер (Лондонның дисперсиялық күштері) теориясына қосқан маңызды үлесі бүгінде классикалық деп есептеледі және физикалық химияның стандартты оқулықтарында талқыланады. Ағасы Хайнц Лондонмен бірге, ол Лондон теңдеулері арқылы суперөткізгіштердің электромагниттік қасиеттерін түсінуге үлкен үлес қосты және химия саласындағы Нобель сыйлығына бес рет ұсынылды.
Fritz Wolfgang London (March 7, 1900 – March 30, 1954) was a German born physicist and professor at Duke University. His fundamental contributions to the theories of chemical bonding and of intermolecular forces (London dispersion forces) are today considered classic and are discussed in standard textbooks of physical chemistry. With his brother Heinz London, he made a significant contribution to understanding electromagnetic properties of superconductors with the London equations and was nominated for the Nobel Prize in Chemistry on five separate occasions.
Өмірбаян
Лондон Германияның Бреслау қаласында (қазіргі Вроцлав, Польша) Франц Лондонның (1863–1917) ұлы ретінде дүниеге келген. Яһудий болғандықтан, Лондон Гитлердің нацистік партиясы 1933 жылғы нәсілдік заңдарды қабылдағаннан кейін Берлин университетіндегі қызметін жоғалтты. Ол Англия мен Францияда қонақ профессор болып жұмыс істеді және 1939 жылы АҚШ-қа эмиграциялады, 1945 жылы АҚШ азаматы болды. Кейінірек Лондон өмірінде Дьюк университетінде профессор болып қызмет етті. 1953 жылы оған Лоренц медалі табысталды. 1954 жылы Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласында жүрек ауруынан көз жұмды.
Академиялық жетістіктер
Лондонның химиялық байланыстар бойынша Уолтер Гейтлермен бірге жасаған алғашқы жұмыстары қазір физикалық химияның кез келген оқулығында қарастырылады. Бұл мақала бірінші болып H2 сияқты гомоядролық молекуладағы байланысты дұрыс түсіндірді. Гейзенберг пен Шредингер кванттық механиканы енгізгеннен кейін көп ұзамай Гейтлер-Лондон жұмысының пайда болуы кездейсоқ емес, өйткені кванттық механика ковалентті байланысты түсіндіруде маңызды рөл атқарды. Тағы бір қажетті компонент – Паули принципіне сәйкес электрондардың бір-бірінен ажыратылмайтындығын түсіну болды. Лондонның басқа ертедегі жұмыстары молекулааралық күштер саласында болды. Ол екі сирек кездесетін газ атомдарының бір-біріне үлкен (шамамен 1 нанометрдей) қашықтықта тартылуын сипаттау үшін «дисперсиялық әсер» терминін енгізді. Бүгінде бұл тартылыс көбінесе «Лондон күші» деп аталады. 1930 жылы ол (Р. Эйзеншицпен бірге) бір-біріне үлкен қашықтықта тартылысатын, ал қысқа қашықтықта тебілетін екі асыл газ атомдарының өзара әрекеттесуін біріктіріп қарастырды. Эйзеншиц пен Лондон бұл тебілудің электрондық толқындық функцияның электрондық ауыспалар кезінде антисимметриялық болуын қамтамасыз етудің салдары екенін көрсетті. Бұл антисимметрия Паули принципімен және электрондардың фермиондар екендігімен байланысты. Атомдар мен полярлы емес молекулалар үшін Лондон дисперсиялық күші – жалғыз молекулааралық күш және олардың сұйық және қатты күйде болуына жауапты. Полярлық молекулалар үшін бұл күш ван дер Ваальс күшінің бір бөлігі болып табылады, оған тұрақты молекулалық дипольдық моменттер арасындағы күштер де кіреді. Лондон – суперфлюидтіктің бозонның Эйнштейн конденсациясымен тығыз байланысты екенін алғашқы және сол кезде даулы болған фундаменталды ұсынысты жасаған теориялық физик. Бозе массасыз фотондардың статистикасы массалы бөлшектерге де қолданылатынын мойындады; ол бозон конденсациясы теориясына үлес қоспады. Лондон сонымен қатар жергілікті өлшегіш инварианттылық (Вейл) принципін сол кездегі жаңа кванттық механика аясында дұрыс түсінген алғашқы авторлардың бірі болды (Шредингерді қоса алғанда). Лондон суперөткізгіштердегі ағын квантталуын болжады және ағасы Хайнцпен бірге суперөткізгіштердің электродинамикасы үлкен өріспен сипатталады деп постулаттады. Яғни, магнит ағыны суперөткізгіштен шығарылғанда, бұл шекті ұзындықта экспоненциалды түрде жүреді, бұл көрсеткіш қазір Лондонның ену тереңдігі деп аталады. Лондон сонымен қатар суперөткізгіштің айналу жауабының теориясын әзірледі, суперөткізгіштің айналуы магнит өрісінің Лондон моментін тудыратынын көрсетті. Бұл эффект нейтрон жұлдыздарының айналу динамикасының модельдерінде қолданылады.
Фриц Лондонның мемориалдық дәрістері мен сыйлығы
1956 жылдан бері Фриц Лондонның естелік лекциялары Дьюк университетінің ғылыми қауымдастығына жиырма Нобель сыйлығының лауреаттарын қоса алғанда, көрнекті лекторлер тобын алып келді. Әр лектордың ғылыми қызығушылықтары Фриц Лондон үлес қосқан физика мен химияның түрлі салаларымен байланысты. 1972 жылдың желтоқсанында физика саласында екі рет Нобель сыйлығын алған Джон Бардин "Фриц Лондонның есімін сақтау, 1939 жылдан 1954 жылы қайтыс болғанға дейін Дьюк университетінің профессоры болған көрнекті ғалымның есімін сақтау және Дьюк университетінде және ғылыми қауымдастықта физиканы зерттеу мен түсінуді дамыту" мақсатында қор құрды. Бұл қор Фриц Лондонның естелік сыйлығын қаржыландыруға, сыйлық төмен температуралық физикаға елеулі үлес қосқандарға беріледі, сондай-ақ Дьюк университетіндегі Лондонның естелік лекцияларын қолдауға бағытталған.