Кіріспе

Неміс физигі (1857–1894)

Генрих Рудольф Герц (/hɜr//t//s/ HURTS; 22 ақпан 1857 – 1 қаңтар 1894) – Джеймс Клерк Максвеллдің электромагниттік теңдеулерінде болжанған электромагниттік толқындардың бар екенін алғаш рет нақты дәлелдеген неміс физигі. Жиілік бірлігі, секунд сайынғы цикл, оның құрметіне «герц» деп аталды.

Өмірбаян

Генрих Рудольф Герц 1857 жылы Гамбургте, ол кезде Германия Конфедерациясының тәуелсіз мемлекеті, дамыған және мәдениетті Ганза отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Густав Фердинанд Герц болды. Оның анасы Анна Элизабет Пфефферкорн. Гамбургтегі Гелертенсшуле де Йоханнеум мектебінде оқығанда Герц ғылымдарға да, тілдерге де бейім екенін көрсетті, сонымен қатар араб тілін үйренді. Ол ғылым мен инженерияны Дрезден, Мюнхен және Берлин қалаларында оқыды, онда Густав Р. Кирхгоф пен Герман фон Гельмгольцтың басшылығымен білім алды. 1880 жылы Герц Берлин университетінен докторлық диссертациясын қорғады, ал келесі үш жыл бойы Гельмгольцтың ассистенты болып, докторлық тағылымдамасын жалғастырды. 1883 жылы Герц Киль университетінде теориялық физикадан лекция оқыды. 1885 жылы Герц Карлсруэ университетінде толық профессор болды. 1886 жылы Герц Карлсруэде геометриядан лекция оқыған Макс Доллдың қызы Элизабет Доллға үйленді. Олардың екі қызы болды: 20 қазан 1887 жылы туған Йоханна және 14 қаңтар 1891 жылы туған Матильда, кейін ол белгілі биолог атанды. Осы кезеңде Герц электромагниттік толқындарды зерттеу бойынша маңызды жұмыстар жүргізді. Герц 1889 жылдың 3 сәуірінде Бонндағы физика профессоры және физика институтының директоры қызметіне тағайындалды, ол қызметті өмірінің соңына дейін атқарды. Осы уақыт ішінде ол теориялық механика бойынша жұмыс істеді, оның еңбегі "Die Prinzipien der Mechanik in neuem Zusammenhange dargestellt" ("Жаңа тұрғыда ұсынылған механика принциптері") атты кітапта жарияланды, ол 1894 жылы, оның қайтысынан кейін жарық көрді.

Өлім

1892 жылы Герцке инфекция диагнозы қойылды (ауыр мигреньден кейін) және ол ауруды емдеу үшін операция жасады. Ол жағдайы нашарлап, операция кезінде туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды, бұл мигреньге себеп болатын дерт еді, кейбіреулер оны қатерлі сүйек ауруы деп санайды. Ол 1894 жылы Германияның Бонн қаласында 36 жасында дүние салды және Гамбургтегі Олсдорф зиратына жерленді. Герцтің әйелі Элизабет Герц (құрметті аты Доль; 1864–1941) қайтадан үйленбеді, одан қыздары Жоханна (1887–1967) және Матильда (1891–1975) қалды. Екеуі де үйленбеді және балалары болған жоқ, сондықтан Герцтің тірі ұрпақтары жоқ.

Катодтық сәулелер

1892 жылы Герц эксперименттер жүргізе бастады және катодтық сәулелердің өте жұқа металл фольганы (мысалы, алюминийді) тесіп өтетінін көрсетті. Генрих Герцтің шәкірті Филипп Ленард осы "сәуле әсерін" одан әрі зерттеді. Ол катодтық түтікшелердің бір түрін жасап, түрлі материалдарға X сәулелерінің енуін зерттеді. Бірақ Ленард X сәулелерін өндіріп жатқанын білмеді. Герман фон Гельмгольц X сәулелері үшін математикалық теңдеулер құрастырды. Рентген өзінің ашылуын және хабарлауын жасамас бұрын ол дисперсия теориясын ұсынды, бұл теория жарықтың электромагниттік теориясы негізінде қалыптасты (Wiedmann's Annalen, Vol. XLVIII). Дегенмен, ол нақты X сәулелерімен жұмыс істемеді.

Фотоэлектрлік әсер

Герц фотоэлектрлік эффектті (кейін Альберт Эйнштейн түсіндірді) орнатуға көмектесті, ол зарядталған дененің ультракүлгін сәулеленуге (УК) ұшырағанда зарядын оңайырақ жоғалтатынын байқады. 1887 жылы ол фотоэлектрлік эффектіні, сондай-ақ электромагниттік (ЭМ) толқындардың туындауы мен қабылдануын зерттеді, нәтижелері Annalen der Physik журналында жарияланды. Оның қабылдағышында электромагниттік толқындарды анықтағанда жарқыл көрінетін, тізбегі бар орам болды. Жарқылды жақсырақ көру үшін ол құрылғыны қараңғы қорапқа орналастырды. Ол қораптың ішінде жарқылдың максималды ұзындығының қысқарғанын байқады. ЭМ толқындарының көзі мен қабылдағыш арасына қойылған шыны панель УК сәулесін сіңіріп алып, электрондардың тізбектің арасын секіруіне көмектесті. Панель алынғанда жарқылдың ұзындығы артты. Ол шыныны кварцқа ауыстырғанда жарқыл ұзындығының өзгермейтінін байқады, себебі кварц УК сәулесін сіңірмейді. Герц айлар бойы жүргізген зерттеулерінің қорытындысын жасап, алынған нәтижелерді баяндады. Ол бұл эффектіні одан әрі зерттеуді жалғастырмады, сондай-ақ байқалған құбылыстың қалай пайда болғанын түсіндіруге әрекет етпеді.

Контакт механикасы

1881 және 1882 жылдары Герц контактілік механика деп аталатын екі мақала жариялады, олар осы саладағы кейінгі теориялардың маңызды негізі болды. Жозеф Валентин Буссинеск Герцтің жұмысына қатысты маңызды байқаулар жасады, соған қарамастан, бұл жұмыстың контактілік механика саласындағы маңызы зор екенін көрсетті. Оның жұмысы, негізінен, контактіге келген екі осьтік симметриялы дененің жүктеме астындағы мінез-құлқының сипаттамасы болып табылады. Ол классикалық серпімділік теориясы мен континуум механикасы негізінде нәтижелер алды. Оның теориясының ең маңызды кемшілігі – екі қатты дене арасындағы жабысудың кез келген түрін ескермеу болды, бұл материалдардың жоғары серпімділікке ие болуымен маңызды болып табылады. Алайда, сол кезде жабысуды ескермеу түсінікті болды, себебі оны анықтау үшін тәжірибелік әдістер жоқ еді. Теориясын дамыту үшін Герц, әйнек шарды линзаға қойғанда пайда болатын эллипстік Ньютон сақиналарын бақылап, шардың тудыратын қысымы эллипстік үлгіде таралатынын болжады. Ол Ньютон сақиналарының пайда болуын теориясын шардың линзаға енуін есептеу арқылы тәжірибелермен растау үшін қайта пайдаланды. Кеннет Л. Джонсон, К. Кендалл және А. Д. Робертс (JKR) 1971 жылы жабысу күші бар жағдайдағы теориялық орын ауыстыруын немесе ену тереңдігін есептеу үшін осы теорияны негіз ретінде қолданды. Материалдардың жабысуы нөлдік деп есептелсе, Герцтің теориясы олардың формуласынан шығарылады. Осы теорияға ұқсас, бірақ басқаша болжамдарды қолдана отырып, Б. В. Дерягуин, В. М. Мюллер және Ю. П. Топоров 1975 жылы зерттеу қауымдастығында DMT теориясы деп танылған тағы бір теорияны жариялады, ол да жабысудың нөлдік екенін ескере отырып Герцтің формулаларын қалпына келтірді. Бұл DMT теориясы мерзімінен бұрын шықты және JKR теориясына қосымша материалдық контактілік теория ретінде қабылдануға дейін бірнеше түзетулерге ұшырады. DMT және JKR теориялары контактілік механиканың негізін құрайды, барлық өтпелі контактілік модельдер оларға сүйенеді және наноиндетация және атомдық күш микроскопиясында материалдық параметрлерді болжау үшін қолданылады. Бұл модельдер трибология саласының маңызды бөлігі болып табылады және Дункан Доусон оны 23 "Трибология адамының" бірі деп атады. Оның электромагнетизмдегі маңызды жұмысына қарамастан (ол өзінің ерекше салдарымен оны тривиальды деп санады).

Метеорология

Герцтің метеорологияға деген қызығушылығы әрқашан терең болған, бұл, әдетте, 1878 жылдың жазында Мюнхен политехникалық институтында зертханалық курста оның профессоры болған Вильгельм фон Безольдпен байланысынан туындаған болуы мүмкін. Берлинде Гельмгольцтің ассистенты ретінде ол осы салада бірнеше шағын мақалалар жазды, олардың ішінде сұйықтардың булануы, гигрометрдің жаңа түрі және адиабатикалық өзгерістерге ұшырағанда ылғалды ауаның қасиеттерін анықтаудың графикалық әдісі туралы зерттеулер бар.

Ғылым философиясы

1894 жылы жарық көрген "Механика принциптері" кітабының кіріспесінде Герц өз заманында физиканы бейнелеу үшін қолданылған әртүрлі "көзқарастарды" талқылайды, оның ішінде Ньютон механикасының көзқарасы (масса мен күштерге негізделген), екінші көзқарас (энергия сақталуы мен Гамильтон принципіне негізделген) және оның өзінің көзқарасы (ғарыш, уақыт, масса және Герц принципіне негізделген), оларды "қабылдануы", "туралығы" және "қолайлылығы" тұрғысынан салыстырады. Герц "негізсіз болжамдарды" жойып, Ньютонның күш туралы ұғымына және қашықтықтан әсер етуге қарсы пікір білдіргісі келді.

Үшінші рейхпен қарым-қатынас

Герцтің отбасы оның туғанға екі он жыл бұрын яһуди дінінен лютеран дініне көшкендіктен, оның есімі 1930 жылдары нацистік үкіметке қарсы болды, ол режим адамдарды діни сеніміне емес, "жарыс" бойынша жіктеді. Герцтің есімі көшелер мен мекемелерден алынып тасталды, тіпті оның құрметіне аталған жиілік бірлігін (герц) Герман фон Гельмгольцтің атына өзгерту, ал символын (Гц) өзгертусіз қалдыру туралы ұсыныстар да болды.