Кіріспе

Американдық биолог (туған 1937)

Люсян Дэвид Мех (/m//iː//tʃ/; туылған 18 қаңтар 1937), сондай-ақ Дейв Мех ретінде белгілі, қасқырларды зерттеуге маманданған американдық биолог. Ол АҚШ Геологиялық қызметінің аға ғылыми қызметкері және Миннесота университетінің адъюнкт-профессоры. Мех 1958 жылдан бері солтүстік Миннесота, Рояль аралы, Аляска, Йеллоустоун ұлттық паркі, Эллесмир аралы және Италия сияқты жерлерде қасқырларды зерттеді. Мех Халықаралық қасқыр орталығының негізін қалаушы және оның директорлар кеңесі төрағасының орынбасары. 1985 жылы бастаған осы орталықты құру жобасы оның қасқырларды зерттеуінен және адамдарға қасқырлардың табиғатын түсіндіріп, оларға құрмет көрсетуіне көмектесу ниетінен туындады. Ол қасқырлар және басқа да жабайы жануарлар туралы он бір кітап жариялады, соның ішінде «Қасқыр: жойылып бара жатқан түрдің экологиясы мен мінез-құлқы» (1970) және Луиджи Боитанимен бірлесіп шығарған «Қасқырлар: мінез-құлқы, экологиясы және қорғау» (2003) кітаптары бар. Оның 1997 жылғы «Арктикалық қасқыр: Тобықпен өткен он жыл» кітабы Ұлттық сыртқы кітап сыйлығының құрметті марапатына ие болды (Табиғат және қоршаған орта санаты). Оның соңғы кітабы, Даг Смит пен Дэн МакНалтимен бірлесіп жазылған, «Аң аудағы қасқырлар: жабайы аң аулау кезіндегі қасқырлардың мінез-құлқы» деп аталады.

Алғашқы жылдар

Мех 1937 жылдың 18 қаңтарында Нью-Йорк штатының Оберн қаласында дүниеге келді және Сиракузада өсті. 1962 жылы Пердью университетінен жабайы табиғат экологиясы бойынша философия докторы ғылымын қорғады. 1986 жылдан бастап, көрнекті биолог Л. Дэвид Мех 25 жаз бойы Ельсмир аралында қасқырларды бақылап зерттеді. Ол қасқырлар туралы зерттеулерінің ерекше екенін айтты, себебі бұл адамдардан қорқымайтын сирек орындардың бірі болғандықтан, бұл тәжірибе өміріндегі ең бағалы сәттердің біріне айналды. Сонымен қатар, тундрада қасқырларды жасыруға мүмкіндік беретін ағаштар мен бұталар болмады. Жазда Мех Еврикадағы әскери және метеорологиялық базаның жанында қасқырлардың мекенін табады. Ол қасқырлардың отбасы ішіндегі өзара әрекеттесуін бақылады және олардың мүйізтұяқты аңғаратынын көрді; мұндай зерттеулер бұрын жүргізілмеген. Сұхбатының бірінде Мех: "Мен осында тапқан нәрселер тек объективті мінез-құлық туралы емес, сонымен қатар үй жануарымен бірге өмір сүруден алатын тәжірибелер еді. Сіз жануарды жақсырақ танисыз, оның ішкі әлеміне еніп, түсінік аласыз" деді. Өзінің веб-сайтында ол норка аулауды өзінің хоббилерінің бірі ретінде атап көрсетті. "Ғылым қасқырды қастерлеу қаупіне тап болып жатыр ма?" деген мақаласының қорытындысында: "Қасқыр - ізгі де, жаман да емес, оны сондай етуді қалайтындар үшін ғана сондай" деген сөздерді келтірді.

Жарияланымдар

Мех қасқырлар және басқа да жабайы жануарлар туралы шамамен 380 ғылыми мақала мен 100 көпке танымал мақала жариялаған. Ол он бір кітаптың авторы. Олардың ішінде – "Қасқыр: жойылу қаупі төніп тұрған түрдің экологиясы мен мінез-құлқы" (1970), Луиджи Боитанимен бірлесе жазған "Қасқырлар: мінез-құлқы, экология және сақтау" (2003) және Дуг Смит пен Дэн МакНалтимен бірге жазған "Аң ауда алған қасқырлар: жабайы аңды аулау кезіндегі қасқырлардың мінез-құлқы" (2015) кітаптары бар. Оның 1997 жылғы "Арктикалық қасқыр: Түйінмен өткен он жыл" кітабы Ұлттық сыртқы кітап сыйлығында (Табиғат және қоршаған орта санаты) құрметті мақтауға ие болды. Халықаралық қасқыр орталығы Мехтің 1987 жылдан қазірге дейін, көбінесе ғылыми журналдарда жарияланған, шамамен 140 мақаласын тізімдеген.