Кіріспе

Maschinengewehr (MG) 151 – 1934-1940 жылдары нацистік Германияда әзірленген және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Waffenfabrik Mauser өндірген, ұшақтарға арналған, таспамен оқталатын, кішкентай калибрлі автокөліктік зеңбірек. Ол бастапқыда 1940 жылдан бастап 15,1 мм калибрде, 15×96 мм оқтармен шығарылды, бірақ ұшақтарға қарсы тиімділікті арттыру қажеттілігінен, әсіресе 20 мм MG FF/M ұшақ зеңбірегінің миналық оқтары енгізілгеннен кейін, 1941 жылы жаңадан әзірленген 20×82 мм оқтарды пайдалана отырып, 20 мм калибрге қайта жабдықталды, бұл оқтың жылдамдығын жарылғыш қуатына саудаластырды. Алғашқы 15 мм үлгісі MG 151/15 деп аталды, ал жаңа 20 мм үлгісі MG 151/20 болды. MG 151/20 зеңбірегі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс Люфтваффесінің соғыс ұшақтарында кеңінен қолданылды, негізінен шабуылдық қару ретінде, бірақ қорғанысқа да қолданылды. MG 151/15 зеңбіректері соғыс бойы ұшақтарда қару ретінде қолданылды, бірақ MG 151/20-ға қарағанда көлемі шектеулі болды, сонымен қатар әртүрлі конфигурациялардағы ұшаққа қарсы қару ретінде де қолданылды, мысалы, үш MG 151/15 зеңбірегі бар SdKfz 251/21 Drilling жартылай тізбекті машинасы. Соғыстан кейін MG 151/20 зеңбірегін көптеген елдер пайдаланды. Франция көптеген зеңбіректерді құтқарып алып, Суық соғыс кезінде MG 151/20-ның негізгі пайдаланушысы және экспорттаушысы болды, оны ұшақтарға ғана емес, сонымен қатар бронетранспорттық құралдарға да ұшаққа қарсы қару ретінде орнатты. Франция 1960 жылдарға дейін зеңбіректі экспорттауды жалғастырды, содан кейін негізінен Aérospatiale SA 3160 және SA 3164 Alouette III көп мақсатты тікұшақтарының икемді арқалық қаруы ретінде. MG 151/20 зеңбіректерімен жабдықталған SA 3160 тікұшақтарын Португалия, Родезия және Оңтүстік Африка 1966 жылы сатып алып, 1990 жылдардың басына дейін пайдаланды. Оңтүстік Африка өздерінің Denel NTW 20 материалға қарсы мылтығын жасау үшін MG 151/20 зеңбірегінен 20×82 мм оқтарды қайта пайдаланды.

Даму және соғыс тарихы

Соғысқа дейінгі неміс доктринасы бір қозғалтқышты ұшақтарды қаруландыруда француздықтарға ұқсас болды. Бұл доктрина V тәрізді қозғалтқыштың цилиндрлері арасына орнатылған және пропеллер арқылы атылатын қуатты автокөлікті ұнатты, француз тілінде «мотор канон» деп аталды (алғаш рет бірінші дүниежүзілік соғыста Hispano Suiza HS.8C қозғалтқышымен SPAD S. XII ұшағында қолданылған) және 1930 жылдары неміс тілінде «Motorkanone» деп аталды. Француздар бұл рөлде ең қуатты 20 мм Оерликон FF S моделін таңдады, бірақ ол неміс қозғалтқыштары үшін тым үлкен болып шықты. Маузерге минимал өнімділік жоғалтумен оған сәйкес келетін қару жасау міндеті жүктелді. Оерликон FF-ден MG FF жасалды және кеңінен қолданылды, бірақ оның өнімділігі қанағаттандырмайтын болды. MG 151 1940 жылы түпнұсқа 15 мм калибрлі форматында өндіріле бастады. 15 мм патроны алғашқы Messerschmitt Bf 109F 2 истребительдерінің негізгі қаруы ретінде сынақтан өткеннен кейін, 1941 жылы үлкен патроны бар 20 мм MG 151/20 ретінде қайта жасалды. Жауынгерлік тәжірибеде жарылғыш снарядтың күштілігі жоғарырақ, ал оқтың жылдамдығы төменірек екені анықталды. MG 151/20 патроны MG FF пулеметінде қолданылатын жарылғыш снарядты ұстауға арналған патронаның мойын бөлігін кеңейту және бастапқы 15 мм патронының жалпы ұзындығына сәйкес патрон корпусының ұзындығын қысқарту арқылы жасалды. Бұл шаралар 15 мм-ден 20 мм-ге MG 151/20-ға ауысуды жеңілдетті, тек түтікті және басқа да шағын өзгерістерді ауыстыру қажет болды. Қарапайымдырылған түрлендірудің кемшілігі – 15 мм снарядтан 20 мм снарядқа снарядтың бастапқы жылдамдығының төмендеуі болды. 20 мм АП снаряды 300 м қашықтықта (60 градус бұрышта) 10–12 мм броньды тесіп өте алады, ал 15 мм снаряд осы жағдайда 18 мм тесіп өтеді, бірақ бұл маңызды шектеу ретінде қарастырылмады. 20 мм нұсқасы Bf 109F 4 сериясының стандартты ішкі пушкасы болды. 20 мм MG 151/20 MG FF пулеметінен гөрі болжамды траекторияны, ұзын қашықтықты және жоғары соққы жылдамдығын ұсынды. MG FF соғыстың соңына дейін икемді, қанатты және жоғарыға қарай атуға арналған «Schräge Musik» орнатуларында сақталды. Германияның броньды тебуден гөрі жарылғыш күшке басымдық беруі MG FF (Bf 109 E 4) және кейіннен MG 151/20 үшін енгізілген миналық снарядты әзірлеумен жалғасты. Тіпті жарылғыш қуатының жақсаруы да соғыстың екінші жартысында неміс ұшақтарына қарсы шыққан төрт қозғалтқышты бомбалаушыларға қарсы қанағаттандырмайтын болды. Неміс есептеулері бойынша, MG 151/20-мен ауыр бомбалаушыны түсіру үшін 15–20 соққы қажет болды, бірақ бұл 30 мм снаряд үшін 3–4 соққыға дейін азайды, оның гезоген жарылғыш затты толтыруының күшті әсері MK 103 ұзын түтікті және MK 108 қысқа түтікті пушкаларында қолданылды. Ауыр бомбалаушыларға (Boeing B 17 Flying Fortress және Consolidated B 24 Liberator) қарсы қарсы шабуылдар үшін 20 мм калибрлі пушкамен 4–5 соққы жеткілікті болды, бірақ мұндай шабуылдарды орындау қиын болды. 30 мм MK 108 пушкасы осылайша MG 151/20-ді стандартты, қозғалтқышқа орнатылатын «Motorkanone» орталық сызықты қару ретінде Bf 109 K 4-тен бастап алмастырды және кейбір G сериясына да жаңартылды. 1943 жылдың тамызында сегіз жүз MG 151/20 итальяндық «Comandante Cappellini» суборнасымен Жапонияға экспортталды және 388 жапондық Kawasaki Ki 61 I Hei истребительін жабдықтауға пайдаланылды. 20 мм MG 151/20 сондай-ақ итальяндық Regia Aeronautica-ның Macchi C.205, Fiat G.55 және Reggiane Re.2005 ұшақтарына, сондай-ақ Румын Корольдік Әуе күштерінің IAR 81B және 81C ұшақтарына орнатылды. 1945 жылдың басындағы жердегі қолдану үшін белгісіз санда пушкалар түрлендірілді, негізінен Позен аймағындағы Фольксштурм бөлімшелерінде. Оның осы рөлдегі тиімділігі белгісіз, бірақ ол 1944 жылдың қарашасында Позенде өткен Вартленд Фольксштурм бөлімшелерінің парадында суретке түсірілді.

Соғыстан кейінгі қолданылуы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген бұрынғы Люфтваффе MG 151/20 зеңбіректері қордан шығарылып, қираған ұшақтардан алынып, әртүрлі елдер өздерінің ұшақтарында пайдаланды. Француз әуе күштері (AdA) және француз армиясының авиациясы (Aviation légère de l’armée de Terre, ALAT) MG 151/20 зеңбірегін әртүрлі ұшақтарда, оның ішінде тікұшақтарда, бекітілген және икемді қару ретінде қолданды. AdA және ALAT бірлесіп MG 151/20 зеңбірегін есікке орнатылатын қару ретінде пайдалану үшін резеңке оқшауланған икемді тіреу құрылғысын жасады, ол кейіннен Алжирде бірнеше FAF/ALAT Piasecki H 21C шабуылдық көлік тікұшақтарында және Sikorsky H 34 қарулы тікұшақтарында жауынгерлік оқиғаларда қолданылды. Француз Matra MG 151 20 мм зеңбіректерін Португалия және Родезия өздерінің Alouette III тікұшақтарына орнатты, ал Denel Оңтүстік Африка Әуе күштері үшін өзінің модификациясын жасады.

15×96 мм картриджінің ерекшеліктері

+15 × 96 мм Маузер оқ-дәрісі Неміс атауы Үлгі Оқ-дәрі салмағы [g] Жарылатын заряд [g] Оқ-дәрі жылдамдығы [м/с] Сипаттама 15 мм Sprenggranatpatrone 151 L'spur HEF T 2.8 г HE (PETN) + (жарылатын қақпақ) : 0,3 0,33 г HE (PETN) + 0,66 – 0,7 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен жарылғышы) немесе 0,45 г HE (Сусьмарттың (II) фульминаты) Мұрындық қозғалтқышы, трассер, өзін-өзі жоюмен немесе жоқ (Zerleger) 15 мм Brandsprenggranatpatrone 151 (Электрон) L'spur/Gl'spur mit/ohne Zerleger HEFI T 57.5 59 1.9 г HE (PETN) + (жарылатын қақпақ) : 0,3 0,33 г HE (PETN) + 0,66 – 0,7 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен жарылғышы) немесе 0,45 г HE (Сусьмарттың (II) фульминаты) + 1.3 г тұтандырғыш (Электрон)(Термит) Мұрындық қозғалтқышы, трассер, өзін-өзі жоюмен немесе жоқ. 15 мм Brandgranatpatrone 151 L'spur/Gl'spur mit Zerleger Тұтандырғыш, трассермен 57.5 59 тұтандырғыш (Барий нитраты / Алюминий / Магний) Мұрындық қозғалтқышы, трассер, өзін-өзі жою. Ұшаққа тигенде, қозғалтқыштағы бастапқы заряд реакцияға түсіп, қозғалтқыштың басын бөліп, оқ-дәрідегі тұтандырғыш зарядты жақайды. Тұтандырғыш заряд кемінде 8 метрге оқ-дәрінің қозғалысын алға шашыратады. Әуе шайқасында тұтандыру әсерін тасымалдаушы ретінде, әсіресе жанармай бактеріяларын тұтандыру үшін қолданылады. 15 мм Panzergranatpatrone 151 L'spur ohne Zerleger Бронебойғыш, трассермен 72 73.5 жоқ (қатты оқ) 850 100 метр қашықтықта 60 градус бұрышпен соққанда 18 мм броньды тесіп өтеді. 15 мм H Panzergranatpatrone 151 ohne Zerleger API HC APICR HVAPI 52 53.5 54.5 56 жоқ (қатты оқ) 1030 1050 Вольфрам карбидінен жасалған өзегі. Бронетехникаға қарсы қолдануға арналған. 100 метр қашықтықта 60, 75, 90 градус бұрышпен соққанда 26(33) 34(43) 48(54) мм броньды тесіп өтеді. Жеңіл металл ұшының балқыуынан туындаған тұтандыру әсерімен броньды тесу әсері. Жеңіл бронетехникаға, танкерлерге және т.б. ғана тиімді. Броньға қосылған жағдайда, болат өзегі сынып қалуға бейім. 15 мм Panzerbrandgranatpatrone (Phosphor) 151 ohne Zerleger Бронебойғыш тұтандырғыш 59 60.5 Ақ фосфор тұтандырғыш Отынсыз, трассерсіз, өзін-өзі жоюсыз.

20×82 мм картриджінің ерекшеліктері

+20 × 82 мм Mauser оқ-дәрі кестесі Немец тіліндегі атауы АҚШ аббревиатурасы Оқ-дәрі салмағы [г] Жарылу заряды [г] Оқ-дәрі жылдамдығы [м/с] Ескертпелер 2 см Sprenggranatpatrone 151 L'spur mit Zerleger HEF T 113 115 115 117 3,7 г HE (PETN) + (жару қақпағы) : 0,6 г HE (PETN) + 0,28–0,4 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен жарылғышы) перкуссиялық: 705 Мұрындық сақтандырғыш, трассер, өзін-өзі жою. Электрлік праймер: 720 735 2 см Brandsprenggranatpatrone 151 L'spur/Gl'spur mit/ohne Zerleger HEFI/T 113 115 115 117 2.3 г HE (PETN) + (жару қақпағы) : 0,6 г HE (PETN) + 0,28–0,4 г HE (Қорғасын азиді) + 2,1 г тұтандырғыш (Электрон)(Термит) перкуссиялық 705 Мұрындық сақтандырғыш, трассермен немесе одан без, өзін-өзі жоюмен немесе одан без. Электрлік праймер 720 735 2 см Brandgranatpatrone 151 L'Spur/Gl'spur mit/ohne Zerleger I/T 117 119 6.6–7.3 г тұтандырғыш (BaNO3+Al+Mg) + (жару қақпағы) : 0,2 г HE (PETN) + 0,4 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен) перкуссиялық 705 Мұрындық сақтандырғыш, трассерсыз немесе трассермен, өзін-өзі жоюсыз немесе одан без. Тұтандырғыш заряд оқ-дәрінің кемінде 10 м қашықтығында алға шашыратылады. Әуе шайқасында тұтандырғыш әсердің тасымалдаушысы ретінде, әсіресе жанармай бактерілерін тұтандыру үшін. Бұл конструкция бірнеше бөлімдерді бұзып өткеннен кейін де тиімді болып қалады. M қабығымен бірге HEI гранатасын алмастыруға арналған. Электрлік праймер 720 2 см Brandgranat44 patron 151 ohne Zerleger I 106 108 6,2 г тұтандырғыш (Электрон)(Термит) + (жару қақпағы): 0,4 г HE (PETN)? Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою құрылғысы жоқ. Жанып жатқан электрон қабығын шығару арқасында тұтандыру әсері. 2 см Brandgranat44 патроны 151 El. Zerleger 745 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, электрлік праймер, өзін-өзі жою жоқ. Жанып жатқан электрон қабығын шығару арқасында тұтандыру әсері. 2 см Minengeschosspatrone 151 mit Zerleger HEI HC (M) 86 88 18,7 г HE (PETN) + (жару қақпағы): 0,6 г HE (PETN) + 0,28–0,4 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен) 805 810 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою. 2 см Minengeschosspatrone 151 ohne Zerleger 90 92 805 810 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою жоқ. 2 см Minengeschosspatrone 151 mit Zerleger HEI HC (M) 92 94 20 г HE (PETN) немесе 18,6 г HE (HA 41) + (жару қақпағы): 0,29–0,4 г HE (PETN) + 0,2 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен) 775 785 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою. 2 см Minengeschosspatrone 151 ohne Zerleger 95 97 755 765 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою жоқ. 2 см Minengeschosspatrone X 151 mit ZerlegerHEI HC (M) 104 106 24,5–25 г HE (HA 41) + (жару қақпағы): 0,29–0,4 г HE (PETN) + 0,2 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен) 705 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою. 2 см Минегшеншш патрон X 151 El. Zerleger 104 106 ? Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, электрлік праймер, өзін-өзі жою. 2 см Минегшеншш патрон 151 Эль. mit Zerleger HEI HC (M) 92 94 20 г HE (PETN) немесе 18,6 г HE (HA 41) + (жару қақпағы): 0,29–0,4 г HE (PETN) + 0,2 г HE (Қорғасын азиді) (Тетразен) 780 790 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, электрлік праймер, өзін-өзі жою. 2 см Минегшеншш патрон 151 Эль. ohne Zerleger 95 97 770 780 Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, электрлік праймер, өзін-өзі жою жоқ. 2 см Panzergranatpatrone 151 L'spur ohne Zerleger AP/T 117 119 жоқ (қаптаманы бакелитпен толтыру) перкуссиялық: 705 60, 75, 90 градус бұрышпен соққанда 100 м қашықтықтағы броняның 13–17–24 мм-ін тесіп өтеді. Электрлік: 720 2 см Panzersprenggranatpatrone 151 mit/ohne Zerleger APHEF 117 119 5.1 г HE (PETN) + (жару қақпағы): 0,3 г (Қорғасын азиді) + 0,02 г (Қорғасын стифнаты) 705 Мұрындық сақтандырғыш, 60, 75, 90 градус бұрышпен соққанда 100 м қашықтықтағы броняның 13–15–17 мм-ін тесіп өтеді. 5 мм броняны бұзғаннан кейін жарылады. 2 см Panzersprenggranatpatrone 151 El. mit/ohne Zerleger 720 Мұрындық сақтандырғыш, электрлік праймер, өзін-өзі жоюмен немесе одан без. 5 мм броняны бұзғаннан кейін жарылады. 2 см танк-шприц гранатасы 151 L'spur/Gl'spur mit/ohne Zerleger APHEF T 117 119 ? г HE (PETN) + (жару қақпағы): 0,3 г (Қорғасын азиді) + 0,02 г (Қорғасын стифнаты) 705 Мұрындық сақтандырғыш, трассер, өзін-өзі жоюмен немесе одан без. 60, 75, 90 градус бұрышпен соққанда 100 м қашықтықтағы броняның 13–15–17 мм-ін тесіп өтеді. 5 мм броняны бұзғаннан кейін жарылады. 2 см танк-шприц гранаталық патрон 151 L'spur/Gl'spur El. mit/ohne Zerleger 720 Мұрындық сақтандырғыш, трассер, электрлік праймер, өзін-өзі жоюмен немесе одан без. 5 мм броняны бұзғаннан кейін жарылады. 2 см Panzerbrandgranatpatrone (Phosphor) 151 L'spur/Gl'spur ohne Zerleger API/T 115 117 3.6 г тұтандырғыш (WP) + 8,6–9,1 г тұтандырғыш капсула 705 Трассер жоқ, трассер жоқ, өзін-өзі жоймайды. 60–90 градус бұрышпен соққанда 100 м қашықтықтағы броняның 6–12 мм-ден 13–23 мм-ге дейін тесіп өтеді. Снаряд жеткілікті әсер еткенде жарылса, фосфор ұзақ уақыт бойы күйіп тұрады. 2 см Panzerbrand гранаталық патроны (фосфор) 151 L'spur/Gl'spur El. ohne Zerleger 720 Трассермен немесе одан без, электрлік праймер, өзін-өзі жоймайды. 2 см Panzerbrandgranatpatrone (Elektron) 151 ohne Zerleger API 117 119 6.2 г тұтандырғыш (Электрон)(Термит) 695 Сауда кемелері мен жеңіл жауынгерлік көліктерді ату үшін оңтайландырылған. Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, өзін-өзі жою. 65 градус бұрышпен соққанда 100 м қашықтықтағы 15 мм болатты тесіп өтеді. Кеме құрылысы болаттан жасалған кем дегенде 4 мм-ге енгеннен кейін тұтандырғыш жұмыс істейді, жанып жатқан электрон қабығын шығару арқасында тұтандыру әсері. 2 см Panzerbrand гранаталық патроны (Электрон) 151 El. ohne Zerleger ? Сауда кемелері мен жеңіл жауынгерлік көліктерді ату үшін оңтайландырылған. Мұрындық сақтандырғыш, трассер жоқ, электрлік праймер, өзін-өзі жою. Кеме құрылысы болаттан жасалған кем дегенде 4 мм-ге енгеннен кейін тұтандырғыш жұмыс істейді, жанып жатқан электрон қабығын шығару арқасында тұтандыру әсері.

АҚШ-тың туындылары (T17, T39, T51)

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясы 0,60 калибрлі T17 қаруын жасады, ол неміс MG 151 қаруының кері инженериялық көшірмесі болды және жаңадан әзірленген танга қарсы оқтарға арналған. 5000 T17 қаруына тапсырыс берілді, бірақ олардың шамамен 300-і ғана құрастырылды. Дегенмен, 6 миллион 0,60 калибрлі оқ-дәрі болғанына қарамастан, ешқайсысы да қолданысқа енбеді. T17 сынақ бағдарламасы барысында шамамен бір миллион оқ атылды. АҚШ-тағы негізгі нұсқа, T17E3, Frigidaire компаниясымен жасалды; оның салмағы болды және атыс жылдамдығы минутына 600 оққа жететін. Одан әрі жетілдірулер T39 және T51 нұсқаларын тудырды, бірақ олар да қызметке қойылмады.

АҚШ оқ-дәрісі

1939 жылы тәжірибелік T1 және T1E1 танкіге қарсы мылтықтар үшін жасалған бронебойғыш оққа негізделген патрон. 1944 жылы заманауи танктердің бронясы ауыр мылтық патронымен тесіп өтуге тым қалың екені анықталған соң, өндірісі тоқтатылды. Дамулар көрсеткендей, пішінді зарядталған мылтық гранаталары мен реактивті гранатометтер жаяу әскерінің танкіге қарсы қаруларының болашағы болды және танкіге қарсы мылтық тұжырымы қабылданбады. Британдықтардың ескірген .55 Boys танкіге қарсы патрондарын отандық үлгідегі ауыр пулемет патрондарына айналдыру әрекетіне ұқсас, .60 калибрлі патрон ескі .50 Browning пулеметін алмастыру үшін автоматтық пулемет патроны ретінде қайта қолданылды. Оқ-дәрілер мен T17 зеңбірегі 1942-1946 жылдары өндірілді, бірақ .50 Browning және M2HB, M3 ауыр пулеметтерінен айтарлықтай артықшылық таба алмады. Кейіннен патрон қысқартылып, диаметрі кеңейтіліп, 20x102 мм Vulcan автозеңбірегінің оғын жасау үшін пайдаланылды. .60 Бронебойғыш [15,2 x 114 мм T1 мылтығы] – 1180 граммдық (76,5 грамм) кинетикалық снаряд, бастапқы жылдамдығы секундына 3600 фут (1100 м/с), мудсельдік энергиясы 34000 фут-фунттан (46 килоджоуль) асады. .60 T32 доп [15,2 x 114 мм T17 пулеметі] .60 T77 доп [15,2 x 114 мм T17 пулеметі] .60 T36 жарықшаң [15,2 x 114 мм T17 пулеметі] .60 T39 бронебойғыш жарықшаң [15,2 x 114 мм T17 пулеметі] .60 T60 бронебойғыш жарықшаң [15,2 x 114 мм T17 пулеметі]