SU-122 және T-34 шассиындағы өзі жүретін артиллериялық қондырғылар тарихы

Кіріспе

SU-122 54, Т-54 өздігімен жүретін артиллериялық құралдың түрі.

SU-122 (Самоходная Установка 122 мм) – Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған советтік өздігімен жүретін гаубицасы немесе шабуылдық зеңбірек. Белгілеудегі "122" саны негізгі қарудың – 122 мм М-30С гаубицасының калибрін көрсетеді. Шассиі Т-34 танкының шассиімен ұқсас болды.

Даму тарихы

Кеңес Жоғарғы Бас қолбасшылығы неміс Sturmgeschütz III-тің табысынан кейін шабуылдық зеңбіректерге қызығушылық танытты. Шабуылдық зеңбіректер мұнаралы танктерге қарағанда бірнеше артықшылықтарға ие болды. Мұнараның болмауы оларды өндіруді арзандатты. Олар үлкен жауынгерлік бөлімшемен жасалуы мүмкін және берілген шассиде іріктемелі және қуатты қарулармен жабдықталуы мүмкін. Дегенмен, шабуылдық зеңбіректер көбінесе бүкіл көлікті бағыттап атуға мүмкіндік берді, сондықтан мұнаралы танктерге қарағанда жақын арадағы шайқасқа қолайлырақ болмады. 1942 жылдың сәуір айында жобалау бюроларына әртүрлі қару-жарақпен бірнеше шабуылдық зеңбіректерді әзірлеу тапсырылды: 76,2 мм ZiS-3 дивизиялық далалық зеңбіректері және жаяу әскерді қолдау үшін 122 мм M-30 гаубицалары, сондай-ақ жау бекіністеріне шабуыл жасау үшін 152 мм ML-20 гаубицалары. 122 мм гаубицамен қаруланған және неміс Sturmgeschütz III шассиіне негізделген прототиптік шабуылдық зеңбірек әзірленді, ол SG-122 деп аталды. Олардың тек 20-сы ғана аяқталды. Көлікті күтіп ұстау қиын болғандықтан және оны табысты деп бағаламағандықтан өндіріс тоқтатылды. Сонымен қатар, Т-34 орта танкының шассиіне негізделген өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы (SPG) да әзірленді. Бастапқыда Т-34 шассиі 76,2 мм F-34 зеңбірегі үшін таңдалып алынды. Бұл машина, U-34, 1942 жылдың жазында Н.В. Курин және Г.Ф. Ксюнин УЗТМ (Уралмашзавод – Уралдық машина жасау зауыты) жобалау бюросында жасалды. Бұл танк Т-34 сияқты қару-жараққа ие болды, бірақ мұнарасы болмады. Көлік Т-34-тен 70 см төмен, қалың бронясы бар және 2 тонна жеңіл болды. Ол өндіріске енгізілген жоқ. Содан кейін УЗТМ U-34 және SG-122 ерекшеліктерін біріктіру бойынша жұмыс істеді. Алғашқы жобалау жұмыстары 1942 жылдың шілде және тамыз айлары аралығында аяқталды. Жоба платформа мен гаубицаға енгізілетін өзгерістерді барынша азайтуға баса назар аударды. Ол U-34-тің шассиі, суперструктурасы, қозғалтқышы және берілісін пайдаланды және Ф.Ф. Петровтың жобалау бюросынан алынған (сол кездегі жаңа) 122 мм M-30S гаубицасымен қаруланды. Бұл машина шығындарды төмен ұстау және өндірісті жеңілдету үшін SG-122 сияқты зеңбірек ұясын және бекіткіштерді де пайдаланды. Оның алдыңғы бронясы 45 мм қалыңдықта болды. M-30S гаубицасы -3° және +26° аралығында көтерілуі немесе түсірілуі мүмкін және 10° көлденең бұрылуға ие болды. Бес адамнан тұратын экипажға жүргізуші, мерген, командир және екі зарядтаушы кірді. 1942 жылдың 25 қарашасында U-35 прототипі дайын болды. Сынақтар 1942 жылдың 30 қарашасынан 19 желтоқсанына дейін жүргізілді және конструкцияның әртүрлі кемшіліктерін анықтады, соның ішінде жеткіліксіз көтерілу бұрышы, кемшіліктері бар оқтарды беру механизмі, экипаж бөлімшесінің нашар желдетілуі және командирдің зеңбіректі басқаруға көмектесуі қажеттігі, бұл оның басқа міндеттерін орындауына кедерілді. U-35 осы кемшіліктерге қарамастан Қызыл Армияда SU-35 (кейін SU-122 деп қайта аталды) ретінде қабылданып, сынақтардан кейін жасалған жетілдірілген прототиптің негізінде SU-122 сериялық өндірісіне түсті. Олар өндірісті жеңілдету үшін алдыңғы броняның сәл еңістігін азайту, жауынгерлік бөлімшенің орналасуын өзгерту (экипаж мүшелерінің орындары мен оқ-дәрі жинағыштарының орналасуы өзгертілді), көру тесіктерінің санын азайту және командирге перископ орнату сияқты бірнеше өзгерістерді қамтыды. Алғашқы сериялық көліктер 1943 жылға дейін аяқталды.

The Soviet High Command became interested in assault guns following the success of German Sturmgeschütz IIIs. Assault guns had some advantages over tanks with turrets. The lack of a turret made them cheaper to produce. They could be built with a larger fighting compartment and could be fitted with bigger and more powerful weapons on a given chassis. However, assault guns generally aim by orienting the entire vehicle, and were thus less suited for close combat than tanks with turrets. In April 1942, design bureaus were asked to develop several assault guns with various armament: 76.2 mm ZiS 3 divisional field guns and 122 mm M 30 howitzers for infantry support, and 152 mm ML 20 howitzers for attacking enemy strongholds. A prototype assault gun, armed with the 122 mm howitzer and built on the German Sturmgeschütz III chassis was developed, designated SG 122. Only 20 of these were completed. Production was halted when the vehicle was found to be hard to maintain and judged to be unsuccessful. Simultaneously, an SPG based on the T 34 medium tank was also developed. Initially, the T 34's chassis was selected for the 76.2 mm F 34 gun. This vehicle, the U 34, was created in the summer of 1942 at UZTM (Uralmashzavod – Uralsky Machine Building factory) design bureau, by N. W. Kurin and G. F. Ksjunin. It was a tank destroyer with the same armament as the T 34, but without a turret. The vehicle was 70 cm lower than a T 34, had thicker armor, and was 2 tonnes lighter. It did not enter production. UZTM then worked on combining features of the U 34 and the SG 122. Initial design work was completed between July and August 1942. The project emphasized minimizing modifications to the platform and the howitzer. It used the same chassis, superstructure, engine and transmission as the U 34 and was armed with (the then new) 122 mm M 30S howitzer from F. F. Petrov's design bureau. This vehicle also used the same gun bed cover and mountings as the SG 122, to keep costs low and simplify production. It had 45 mm thick frontal armor. The M 30S howitzer could be elevated or depressed between −3° and +26° and had 10° of traverse. The five man crew consisted of a driver, gunner, commander and two loaders. By 25 November 1942, the first U 35 prototype was ready. Trials ran from 30 November to 19 December 1942, and uncovered various faults in the design, including insufficient elevation, a flawed shell transfer mechanism, poor ventilation for the crew compartment, and the fact that the commander had to assist in operating the gun, which made him unable to successfully carry out his other duties. The U 35 entered service with the Red Army as the SU 35 (later renamed SU 122) despite these faults. Production SU 122s were based on an improved prototype built after trials were conducted. They incorporated several modifications, including slightly less sloped front armor to ease production, modified layout of the fighting compartment (the location of crew member stations and ammunition racks were changed), fewer vision slots, and a periscope for the commander. The first production vehicles were completed before 1943.

Өндіріс тарихы

1942 жылдың желтоқсан айында SU-122 өндірісі басталды, ал сол айда 27 данасы жасалды. Бастапқы жоспар бойынша, одан әрі ай сайын 100 SU-122 шығару көзделіпті. Өндіріс 1943 жылдың жазына дейін жалғасты, осыған дейін барлығы 638 SU-122 құрастырылды. Кейіннен SU-122 шабуылдап келе жатқан танктерден 400-ден 600 метр қашықтықта жүруі керек деп шешілді, кейде бұл қашықтық 200-ден 300 метрге дейін қысқартылды. SU-76 танк жойғыштарды SU-122-лермен бірге қолдану тиімсіз болып шықты. Осыған байланысты, өздігінен жүретін артиллерия полктерінің құрылымы өзгертілді. Жаңа полк құрамында SU-76 танк жойғыштардың екі және SU-122-лердің үш батареясы болды, барлығы 20 өздігінен жүретін артиллериялық құрал. Сәуір айында өздігінен жүретін артиллерия полктерінің ұйымдастырылуы тағы да өзгертілді. SU-76 танк жойғыштар (жеңіл өздігінен жүретін артиллерия полкі) және SU-122 (орта өздігінен жүретін артиллерия полкі) үшін жеке полктер құрылды. Орта өздігінен жүретін артиллерия полкі төрт батареядан тұрды, әр батареяда төрт SU-122 болды. Әр полк командир үшін қосымша SU-122 немесе T-34 және BA-64 бронеавтомобилімен жабдықталды. Бұл құрылым 1944 жылдың басына дейін сақталды, содан кейін SU-122-лер SU-152, ISU-122 және ISU-152 ауыр өздігінен жүретін артиллериялық құралдарымен және SU-85 танк жойғыштарымен алмастырыла бастады. SU-122 нысананы тікелей ату арқылы жою міндетін өтеуде тиімді болды. 122 мм-лік жоғары жарылғыш снарядтың күшті соққысы тікелей тисе, тіпті Tiger I танкінің мұнарасын да бұрып жіберуге жетеді, бұл қасиеті ірі 152 мм-лік гаубицаларда да кездеседі. 1943 жылдың мамыр айында жаңа BP-460A танкіге қарсы жоғары жарылғыш (HEAT) снаряды енгізілді, бірақ оның қарапайым конструкциясы ескі жарылғыш снарядтардың күшті соққысынан айтарлықтай артық болған жоқ. Дегенмен, көптеген гаубицалар сияқты, М-30-ның дәлдігі танкке қарсы күреске арналған заманауи қарулардан төмен болды. Кем дегенде бір SU-122 неміс әскеріне түскен. Соғыстан аман қалған SU-122-лердің саны аз болды. Қазіргі таңда тек біреуі ғана сақталған және Кубинка танк мұражайында қойылған.

SU 122 production began in December 1942 with 27 vehicles built that month. The original plan for production beyond that point was to produce 100 SU 122s each month. Production continued until the summer of 1943, by which time a total of 638 SU 122s had been built. After that, it was decided SU 122s should follow between 400 m and 600 m behind the attacking tanks; sometimes this distance was shortened to between 200 m and 300 m.

The use of SU 76 tank destroyers together with SU 122s proved unsuccessful. Based on combat experience, the organization of self propelled artillery regiments was changed; the new regimental organization consisted of two batteries of SU 76 tank destroyers and three batteries of SU 122s, for a total of 20 self propelled guns. In April, the organization of self propelled artillery regiments was again changed. Separate regiments were created for SU 76 tank destroyers (light self propelled artillery regiment) and SU 122s (medium self propelled artillery regiment). The medium self propelled artillery regiment consisted of four batteries of four SU 122s each. Each regiment was also equipped with either an added SU 122 or a T 34 for the commander and a BA 64 armoured car. This organization remained in place until the start of 1944 when the SU 122 began to be replaced by the SU 152, ISU 122 and ISU 152 heavy self propelled guns, and the SU 85 tank destroyers. The SU 122 proved effective in its intended role of direct fire on strongholds. The massive concussion of the 122 mm high explosive round was reportedly enough to blow the turret off even a Tiger I if a direct hit was scored, a trait shared with the larger 152 mm howitzers. A new BP 460A high explosive anti tank (HEAT) projectile was introduced in May 1943; however, its primitive warhead design was only minimally more effective than brute concussive effects of the older high explosive shell. However, like most howitzers, the accuracy of the M 30 was less than that of contemporary weapons designed for anti tank warfare. At least one SU 122 was captured by the German Army. Few SU 122s survived the war. Currently only one exists and is on display in the Kubinka Tank Museum.

Нұсқалар

SU-122 кең көлемде өндірілген түрлері болған жоқ. SU-122-нің Т-34 шассиі кейін SU-85 өзі жүретін артиллериялық құралының құрамында одан әрі жетілдірілді.

SU-122M

SU-122 сериялық өндірісте болған кезде де, оның конструкциясы негізінен өндіріс құнын төмендету мақсатында жақсартылып келді. GAU RKKA артиллерия комитетінің бұрынғы ұсынысына қарамастан, М-30С қарулануы мақсатына сәйкес келмеді. Гаубица көп орын алып, оны ату үшін командир мен зеңбірекшінің екеуіне де қатысу қажет болды. Осы себепті, 1943 жылдың қаңтарында SU-122-ге басқа гаубица орнату жұмыстары басталды. 1943 жылдың сәуір айында SU-122М прототипі құрастырылды. Ол үлкенірек ұрыс бөлімімен және жеке жүргізуші люгімен жабдықталды. Көліктің еденіне орнатылған М-30С гаубицасы, U-11 гаубицасының түрі болған, жаңа D-11 гаубицасымен ауыстырылды. Дегенмен, SU-122M өндіріске жіберілмеді, себебі SU-85-ті өндіруге көшу туралы шешім қабылданды.

SU-122-III

SU-122-ні жаңартуға жасалған тағы бір әрекет SU-85 шассиін пайдаланып, оны U-11 гаубицасынан жеңіл және кішірек 122 мм D-6 гаубицасымен біріктірді. Бірақ бұл сәтсіз аяқталды, себебі гаубицаның тебілу механизмі сенімсіз болды және оның танкке қарсы мүмкіндіктері нашар еді. Кейіннен, соғыс жылдарында 122 мм-лік өзі жүретін гаубицалардың жобалау жұмыстары тоқтатылды.